Twoja wyszukiwarka

MUF
ZAGADKA RYTÓW Z COA
Wiedza i Życie nr 1/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 1/1996

Dwa lata temu archeolodzy odkryli rysunki naskalne w dolinie Côa w Portugalii. Po dokładnych oględzinach, na podstawie stylu i treści, naukowcy określili ich wiek na mniej więcej 20 tys. lat. Pozory jednak często mylą. Oceną wieku rysunków zajęło się niezależnie dwóch badaczy, którzy użyli innych metod. W obu przypadkach wynik okazał się dość jednoznaczny: rysunki owe nie mogą mieć więcej niż 3000 lat.

Jedna z nowych metod określania wieku, wynaleziona przez Alana Watchmana, polega na tym, że analizuje się niezwykle cieniutką krzemionkową warstwę zewnętrzną utworzoną na rytej skale przez spływającą wodę, w której uwięzione i zachowane zostały grzyby i glony żyjące na powierzchni skały. Ocena wieku organizmów w miejscach rycia daje wiek minimalny, zaś tych położonych w najbliższym sąsiedztwie - maksymalny. Przed przystąpieniem do pobrania próbek Watchman odniósł wrażenie, że rysunki są dużo młodsze, miały bowiem ostre brzegi. I chociaż sąsiednie miejsca na skale miały ową cienką warstwę krzemionkową - o dziwo nie znaleziono jej w wyżłobieniach tworzących rysunek. Była w nich jedynie niezwykle cienka warstwa brązowego osadu.

Najbardziej zadziwiający był jednak wynik analizy wieku pobranych próbek. Okazało się, że ich wiek można szacować na 650-7000 lat, przy czym osad z rytów był na pewno starszy niż krzemionkowa skorupka z powierzchni otaczających je skał. Wyjaśnienie przyniosła dopiero analiza mikroskopowa. Okazało się, że osad zawierał cząsteczki grafitu wymytego ze skał. Grafit utworzony z prehistorycznego węgla spowodował, że rysunki wyglądały na bardzo stare. Watchman zauważył, że osad składa się również z iłów, prawdopodobnie pochodzących z wyżej położonych wzgórz, które zaczęły erodować na skutek rozpoczęcia uprawy ziemi przez ludzi. Miało to miejsce zapewne około 1700 lat temu i tak prawdopodobnie należałoby datować ryty naskalne. Robert Bendarik, naukowiec z Melbourne w Australii, doszedł do podobnych wniosków używając innej metody - maksymalny wiek rysunków określił na 3000 lat. Odkrył w skałach ślady, które powstały w wyniku stosowania metalowych narzędzi, jakich artyści z ery kamienia łupanego na pewno nie znali.

Wyniki dwóch niezależnych badań wydają się bardzo prawdopodobne. Przypadek portugalskich rycin naskalnych nasuwa wiele wątpliwości i pytań. Nowe dane mogą zmienić przebieg batalii przeciwko planowanej budowie tamy, która spowodowałaby zalanie doliny Côa i zniszczenie rysunków. Historia ta ma jednak także swoje dalsze konsekwencje. Dotychczasowe datowania naskalnej sztuki opierały się głównie na badaniu stylu i charakteru obiektu. Obecnie wiek wszystkich takich dzieł musi budzić poważne wątpliwości i ulec powtórnej ocenie. Dotyczy to nawet słynnej ściany w jaskini Lascaux we Francji...

"Science" 269/1995