Twoja wyszukiwarka

JOANNA NURKOWSKA
UMRZEĆ, BY PRZETRWAĆ
Wiedza i Życie nr 2/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 2/1996

Skłonności samobójcze są w świecie bardziej rozpowszechnione niż przypuszczaliśmy. Jak wskazują najnowsze badania mechanizm programowanej śmierci, czyli apoptoza, wykorzystywany jest nie tylko przez organizmy wielokomórkowe. Także jednokomórkowe pasożyty zabijają same siebie.

Pośmiertne oględziny komórki pod mikroskopem elektronowym, pozwalają czesto wskazać przyczynę jej śmierci. Komórki, które wkroczyły na drogę samounicestwienia mają m.in. charakterystyczne wybrzuszenia wewnętrznej błony komórkowej, a DNA pocięte na małe fragmenty. Tak właśnie wyglądają martwe pierwotniaki: świdrowce Trypanosoma brucei - wywołujące u ludzi śpiączkę afrykańską, czy Trypanosoma cruzi - winny chorobie Chagasa i Leishmania amazonesis - leiszmaniozie brazylijskiej. Trzy niezależne grupy badaczy znalazły te pasożyty w organizmach tzw. wektorów, czyli zwierząt je przenoszących (np. muchy tse-tse). Dlaczego pierwotniaki te wybrały apoptozę, a nie inwazję kolejnego żywiciela?

Sens istnienia tego zjawiska w organizmach wielokomórkowych jest oczywisty - pewne komórki muszą poświęcić się dla dobra ogółu. Dzieje się tak podczas prawidłowego rozwoju organizmu, lub gdy jedna z jego komórek wejdzie na drogę nowotworzenia. Wówczas właśnie uruchamiany jest w komórce program śmierci i niebezpieczeństwo zostaje zażegnane. Jaki jednak interes miałby jednokomórkowy organizm w popełnieniu samobójstwa?

Uczeni sądzą, że krok ten może być formą kontroli populacyjnej. Zbyt duże zagęszczenie pasożytów grozi zabiciem żywiciela, co jest równoważne z wydaniem wyroku również na nieproszonych gości. W sytuacji zagęszczenia niektóre pierwotniaki poświęcałyby więc swe życie dla dobra populacji. Jest to tym bardziej prawdopodobne, że w rzeczywistości wszystkie pasożyty bytujące w danym gospodarzu czy wektorze są najczęściej identyczne genetycznie, można więc uważać je za pojedynczy wielokomórkowy organizm.

Odkrycie apoptozy stwarza szansę na wykorzystanie tego mechanizmu przeciwko pasożytom. W organizmie muchy tse-tse znaleziono mianowicie białko, które uruchamia program apoptozy w komórce T. brucei. Pozostaje więc przygotować z owego białka lek przeciw świdrowcom, by doprowadzić je do zbiorowego samobójstwa i nie dopuścić do rozwoju choroby.

"New Scientist" 2004/1995