Twoja wyszukiwarka

JAROSŁAW WŁODARCZYK
GWIAZDY PIĘKNIE UMIERAJĄ
Wiedza i Życie nr 4/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 4/1996

Wykorzystanie Kosmicznego Teleskopu Hubble'a (HST) do obserwacji mgławicy planetarnej NGC 7027 pozwoliło astronomom uzyskać nowe informacje o przebiegu procesu umierania gwiazdy bardzo podobnej do Słońca.

Teoria ewolucji gwiazd utrzymuje, że za mniej więcej 5 mld lat nasze Słońce- będące już wówczas czerwonym olbrzymem o pięćdziesięciokrotnie większej średnicy niż obecnie - odrzuci w potężnym spazmie zewnętrzne warstwy, odsłaniając swoje zdegenerowane jądro (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 7/1994; Zostań gwiazdą, "WiŻ" nr 2/1995). Rozbiegające się w przestrzeń masy słonecznego gazu utworzą mniej lub bardziej sferyczną otoczkę. W jej środku będzie tkwiło gorące jądro Słońca - biały karzeł, czyli stygnąca gwiazda, której masa, równa połowie masy Słońca, zostanie skupiona w obszarze niewiele większym od Ziemi; łyżeczka takiej materii waży pół tony. O tym, że przewidywania te są poprawne, świadczy obecność w naszej Galaktyce mgławic planetarnych, których wygląd dokładnie odpowiada powyższemu opisowi.

A zatem NGC 7027 to umierająca gwiazda, znajdująca się około 3 tys. lat świetlnych od nas, w gwiazdozbiorze Łabędzia. Wielka zdolność rozdzielcza krążącego po orbicie okołoziemskiej HST umożliwiła otrzymanie zdjęcia, na którym widać wiele szczegółów struktury mgławicy. Zapisane są w nich wcześniejsze dzieje gwiazdy.

Zdjęcie ujawniło istnienie wielu cienkich, koncentrycznych otoczek (kolor błękitny), które odrywały się od powierzchni rozdętej gwiazdy-olbrzymaco jakiś czas i wędrowały w przestrzeń kosmiczną. Ostateczny, potężny spazm, podczas którego odrzucone zostały całe zewnętrzne warstwy gwiazdy, dokumentuje wewnętrzny, jasny obszar zdjęcia (kolor żółto-pomarańczowy). Biała plama ulokowana nieco na prawo od centrum mgławicy to jądro dogorywającej gwiazdy- biały karzeł. Zarówno jego położenie, jak i asymetria wewnętrznych, skłębionych obłoków gazu świadczą o tym, że proces odrzucenia powłoki gwiazdy nie miał symetrii sferycznej.

Prezentowane obok zdjęcie jest kompozycją dwóch uzyskanych przez HST obrazów: w świetle widzialnym i w podczerwieni.