Twoja wyszukiwarka

MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI
STRAŻNIK GENOMU A RAK
Wiedza i Życie nr 4/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 4/1996

Białko p53 być może stanie się wskaźnikiem stopnia złośliwości nowotworu.

O tym, iż gen kodujący białko p53 ma zasadnicze znaczenie w eliminowaniukomórek o takich uszkodzeniach materiału genetycznego, które powodują ichniekontrolowany rozrost, wiadomo już od dwóch lat (o białku p53 pisaliśmyw "WiŻ" nr 6/1994). Ostatnie badania nad rakiem piersi wskazują, żete właśnie rodzaje raka, w których gen p53 uległ mutacji są najbardziejzłośliwe: szybciej w takich przypadkach dochodzi do nawrotów choroby nowotworowejoraz częściej i prędzej choroba ta kończy się śmiercią.

Amerykańscy naukowcy z Minnesoty i Kalifornii obserwowali przez dwa lata97 kobiet z rakiem piersi. Porównując częstość nawracania choroby nowotworoweji przeżywalność z takimi wskaźnikami, jak obecność przerzutów w węzłachlimfatycznych, brak receptorów estrogenu w komórkach rakowych, a takżeobecność mutacji w genie p53, stwierdzili, że tylko zmiany tego genu sąmiarodajnym wskaźnikiem niepomyślnego rokowania.

Komórki z nieaktywnym genem p53 produkują nieaktywne białko p53. W zdrowychkomórkach białko to pojawia się wówczas, gdy materiał genetyczny ulegauszkodzeniu.

Przyczyn takich uszkodzeń może być wiele: promieniowanie jonizujące, karcinogennesubstancje obecne w środowisku czy też wolne rodniki - wysoce aktywne cząsteczkipowstające stale w organizmie podczas procesów oddychania komórkowego.Mnożenie się komórek z uszkodzonym genomem jest niebezpieczne i może doprowadzićdo transformacji nowotworowej - niekontrolowanego namnażania się komórek.Białko p53 pełni więc rolę strażnika genomu, zatrzymując podziały tychkomórek, które nie powinny się mnożyć, zanim ich genom nie zostanie naprawiony.

Białko p53 pełni jeszcze jedną funkcję - może uruchomić program samobójczejśmierci komórek - tzw. apoptozę (o śmierci programowanej pisaliśmy w "WiŻ"nr 11/1994). Zjawisko to towarzyszy normalnemu rozwojowi embrionalnemu- na przykład przy powstawaniu palców z zawiązka dłoni, a także wówczas,gdy w komórkach nagromadziło się zbyt wiele mutacji. Dlatego mówi się,że białko to jest zarazem strażnikiem tkankowym.

Mutacja w genie p53 może być przyczyną raka. Dzieje się tak, jak wykazująnajnowsze badania, na przykład w raku skóry. Mutacja ta może mieć równieżudział w późniejszym etapie rozwoju nowotworu, jak w przypadku raka okrężnicy.Komórki nowotworowe z mutacją w tym genie nie poddają się, niestety, radioterapii,oporne są też na wiele środków chemioterapeutycznych.

Jeśli dalsze badania związku między stopniem złośliwości nowotworu a mutacjąw genie p53 potwierdzą przedstawione przez amerykańskich naukowców wyniki,oznaczanie poziomu aktywnego białka p53 stać się może cennym narzędziemdiagnostycznym, umożliwiającym lekarzom wybranie najodpowiedniejszych metodleczenia.

O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykule:
Kolejny gen morderca