Twoja wyszukiwarka

BOGDAN MIŚ
SEKRETY BAZY CCC
Wiedza i Życie nr 10/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/1996

Pierwsza dziesiątka

Słynny komputer Konrada Zusego, Z1 z 1938 roku

Jak Czytelnicy "Wiedzy i Życia" doskonale wiedzą - obchodzimy akurat półwiecze Ery Informacji. Amerykanie wiążą to z oddaniem do użytku komputera ENIAC (o czym pisaliśmy w nr. 4/1996) i troszkę z tym przesadzili: zarówno gdy chodzi o półwiecze, jak i o pierwszeństwo swojej maszyny...

Oczywiście, wszystko zależy od kryteriów. Jeśli przyjąć, że komputer to po prostu elektroniczna maszyna (niekoniecznie lampowa, być może przekaźnikowa) automatycznie licząca, czyli programowana - to pierwszeństwo należy się bezsprzecznie Niemcom, konkretnie zaś genialnemu inżynierowi Konradowi Zuse i jego maszynie Z1 zbudowanej w roku 1938. Tym sposobem Era Informacji liczyłaby sobie około 58 wiosen. Jeśli zażądać dodatkowo, by maszyna potrafiła sama modyfikować swój program, to wówczas pierwszy jest angielski Colossus Mark 1, zbudowany i uruchomiony w grudniu 1943 roku w Bletchley pod kierunkiem słynnego Alana Turinga. Z tą maszyną szkopuł taki, że była ona supertajna aż do 1975 roku i świat o niej zupełnie nic nie wiedział. Właśnie dlatego pierwszeństwo przypadło ENIAC-owi, i to mimo że z początku ten protokomputer nie umiał modyfikować swoich programów, na dobrą sprawę powinien więc w zasadzie i tak ustąpić swego honorowego miejsca angielskiemu EDSAC-owi z maja roku 1949...

Komputer ORDVAC

Jednym słowem, jest z tym datowaniem i pierwszeństwem trochę bałaganu. Nie ulega jednak kwestii, że wkrótce ten problem - i parę innych przy okazji - ulegnie rozwiązaniu. Jest bowiem w Internecie nadzwyczaj ciekawa i w dodatku interakcyjna (to znaczy: można mieć wpływ na jej zawartość, choć oczywiście z pewnymi ograniczeniami) baza danych o nazwie CCC (adres: http://plato.digiweb.com/hansp/ccc), której autorzy postawili przed sobą ambitne zadanie zgromadzenia podstawowej wiedzy o wszystkich typach komputerów, jakie kiedykolwiek zbudowano na świecie. Podkreślam: typach, a nie poszczególnych komputerach; nie znajdą tam zatem Państwo żadnego Optimusa czy ESCOM-a, bowiem są to klony maszyn IBM. Ta podstawowa wiedza obejmuje nazwy maszyn, producentów (gromadzone są również w odrębnej tabeli dane o nich) i krajów macierzystych oraz datę pełnego uruchomienia z dokładnością (jeśli się tylko da) do miesiąca. Baza może - i powinna - być uaktualniana na bieżąco przez wszystkich użytkowników, którzy korzystając z niej, powinni w tym celu wypełniać odpowiednie elektroniczne formularze.

RZUT OKA NA BAZĘ CCC

Zajrzałem do tej bazy w kwietniu. Nawiasem mówiąc, skopiowałem ją wtedy i zapisałem na moim komputerze w formacie DBF, mamy więc ją w redakcji. Uwzględniając jej pewną niekompletność, można z niej wyczytać sporo ciekawych informacji.

Udział głównych producentów w pierwszej setce

Tak więc w bazie tej jest 2645 komputerów, które zostały uruchomione w latach 1938-1995. Komputery te zbudowano w 27 krajach świata. A oto pierwsza dziesiątka, gdy chodzi o liczbę uruchomionych maszyn: 1. USA - 1768; 2. Wielka Brytania - 238; 3. Japonia - 148; 4. Chiny - 57; 5. ZSRR - 50; 6. Niemcy - 47; 7. Francja - 42; 8. Holandia - 26; 9. Polska - 23; 10. Włochy - 17.

Wysoka pozycja Polski w tym towarzystwie wymaga komentarza. Otóż dane o nas są w bazie dość mocno niekompletne: wymieniono kilka urządzeń, które wprawdzie istniały fizycznie, ale - o ile wiem - nie zostały w pełni uruchomione. Uwzględniono także dwie maszyny, wprawdzie jak najbardziej działające, ale nie będące komputerami uniwersalnymi, lecz wyspecjalizowanymi (ANOPS-y do zastosowań medycznych). Z kolei w wykazie nie ma maszyn konstrukcji Jacka Karpińskiego (KAR-65 i K-202). Przyjmuję jednak robocze założenie, że podobny odsetek błędów dotyczy i innych krajów. Stąd nie ulega kwestii, że miejsce Polski na tej liście jest faktycznie dość wysokie, choć może akurat niekoniecznie dziewiąte.

Warto zauważyć także, że w bazie CCC wyszczególniono aż 160 maszyn, w wypadku których kraj producenta był nieznany.

Przyrost liczby typów komputerów

W pierwszej - chronologicznie - dziesiątce komputerów jest 5 maszyn niemieckich (wszystkie konstrukcji Zusego), 1 brytyjska i 4 amerykańskie; nie ma wśród nich jednak ENIAC-a (jest na tej liście dopiero 17!). Jako pierwszy komputer amerykański wymienia się maszynę ABC Atanasoffa, datowaną na listopad 1939 roku. Prawdę mówiąc, zasługuje ona jednak na nazwę co najwyżej "prekomputera", ale w spisie jest. Wykaz komputerów pierwszej dziesiątki według CCC podajemy w tabeli obok.

PIERWSZA SETKA

Spójrzmy teraz na pierwszą - także chronologicznie - setkę komputerów. Z tej liczby 60 to komputery amerykańskie, 19 jest angielskich, 7 niemieckich, 6 radzieckich, 3 holenderskie. W sumie na ową pierwszą setkę (komputer numer 100 to ORACLE firmy Oak Ridge z USA, datowany na wrzesień 1959 roku) złożyło się 11 państw, w tym Polska z komputerem XYZ, zbudowanym w Zakładzie Produkcji Doświadczalnej Maszyn Matematycznych, uruchomionym w roku 1958 (być może należałoby nam zaliczyć także komputery EMAL i EMAL-2, datowane na rok 1954 - ale właśnie co do ich rzeczywistego działania mam pewne wątpliwości).

Komputer BRLESC

A teraz z tej pierwszej setki kilka komputerów pierwszych w swoich krajach. Tak więc w roku 1951 powstały: radziecki MESM, australijski CSIRAC, kanadyjski UTEC. W 1952 roku narodziła się holenderska ARRA i japoński ETL Mk I. W 1953 - szwedzki BESK i norweski NUSSE. W 1958 - polski XYZ. Pozostałe miejsca zajmują Amerykanie, Anglicy i Niemcy, ale o ich pierwszych maszynach już była mowa.

TREND

I ostatnie spojrzenie na bazę CCC. Zadajmy pytanie o zmianę liczby komputerów w czasie; wynik, jaki uzyskamy, będzie dość ciekawy.

Otóż do roku 1950 liczba nowych komputerów rośnie niemal dokładnie liniowo o 10 co rok. Około roku 1950 następuje pierwsze gwałtowne przyspieszenie (zapewne związane z pojawieniem się nowej technologii - tranzystorowej); od tej pory aż do roku 1960 liczba typów komputerów rośnie - także liniowo - bardziej stromo. W roku 1960 mamy drugie, jeszcze większe przyspieszenie, które trwa aż do roku 1970. Tu szybkość wzrostu maleje i staje się mniej więcej taka, jak w dekadzie lat pięćdziesiątych.

Trudno jeszcze doszukiwać się tu jakichś wyraźnych prawidłowości, ale przy dużej dozie dobrej woli można się w kształcie krzywej dopatrzyć zarysu "krzywej wysycenia". W końcu, ileż jeszcze istotnie różnych typów komputerów może się rocznie pojawiać?

Powyżej stosowny wykres; trzeba tu powiedzieć, że zamyka się on liczbą 1677 komputerów na rok 1995, ponieważ w bazie CCC tyle występuje z pewną datą. Nie powinno to jednak specjalnie wpływać na trend.

PIERWSZA DZIESIĄTKA

1 Z1 Zusego Niemcy (1938)
2 Z2 Zusego Niemcy (1939)
3 ABC Atanasoffa USA
(listopad 1939)
4 Complex Calculator USA
firmy Bell Labs (styczeń 1941)
5 Z3 Zusego Niemcy
(grudzień 1941)
6 S1 Zusego Niemcy (1942)
7 S2 Zusego Niemcy (1943)
8 CC Model II USA
firmy Bell Labs (wrzesień 1943)
9 Colossus Mk I Wielka Brytania
(grudzień 1943)
10 Harvard Mk I USA (1944)
Do początku strony

O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykule:
I stał się ENIAC...