Twoja wyszukiwarka

DOROTA KUCZYŃSKA
MAŁE, ALE SWÓJ ROZUM MA
Wiedza i Życie nr 10/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/1996

Rozwielitka (Daphnia) to planktonowy skorupiak z rzędu wioślarek, dobrze znany akwarystom jako pokarm dla ryb. Rozwielitki pospolite w naszych wodach stojących żywią się głównie odfiltrowanymi z wody glonami. Apetyt mają niemały: jeśli są liczne, mogą przefiltrować w ciągu kilkudziesięciu godzin wodę z całego jeziora. Jezioro pozbawione większości glonów staje się przejrzyste. Niestety, zdarza się to tylko wiosną, ponieważ później pojawiają się amatorzy na małą i z pozoru bezradną rozwielitkę. Ta jednak dobrze przystosowała się do roli zwierzęcia zjadanego.

Rozwielitki wyczuwają ryby, swych najgroźniejszych wrogów, po zapachu. W ich obecności wcześniej się rozwijają, aby wydać potomstwo zanim staną się atrakcyjnym łupem. Duże gatunki rozwielitek także chowają się, przebywając w ciągu dnia w ciemnych głębinach jeziora, co utrudnia rybom polowanie. W nocy zaś wypływają pod powierzchnię, by się pożywić.

Inną metodą obrony jest zbijanie się w grupy. Atakująca kłębiącą się gromadkę rozwielitek ryba często chybia. Nie pożre całego stadka, zwykle je przetrzebi i odpłynie. Zdarza się, że taka grupa jest jednym klonem, ponieważ od wiosny do późnego lata wszystkie rozwielitki to samice wydające na świat wyłącznie osobniki siostrzane - swe wierne kopie. To pozwala im mnożyć się szybko. Ponadto jeśli jedna rozwielitka zginie, jej bliźniacza siostra wyda potomstwo, przekazując następnemu pokoleniu te same geny.

Dopiero jesienią pojawiają się samce. Zapłodnione samice składają większe niż zwykle jaja zamknięte w specjalnych osłonkach. Jaja te bez szkody znoszą zamarzanie, brak tlenu, a nawet pobyt w przewodzie pokarmowym ryby. Wiosną wyklują się z nich samice i populacja się odrodzi.

Niekiedy, bardziej niż ryby, rozwielitkom zagrażają drapieżne bezkręgowce, na przykład larwy muchówek. Ten wróg wymaga odmiennych wybiegów. Rozwielitki "odkładają" rozmnażanie się na później. Szybko rosną, stając się w krótkim czasie zbyt duże dla małego drapieżcy. Ponadto stanowią nieporęczny kąsek, wykształcając rozmaite wypustki, fikuśne czapeczki i kolce. Małe, niezbyt atrakcyjne dla ryb gatunki rozwielitek w dzień przebywają pod powierzchnią, w nocy zaś w głębinach. W ten sposób unikają bezkręgowców, które uciekając przed rybami wędrują podobnie jak duże rozwielitki.


Rysunek pierwszy i drugi - odpowiednio rozwielitka z jajami letnimi i zimowymi,rysunek trzeci - efipium - jaja zimowe w osłonie

wg R. Stramek-Husek, M. Straskraba, J. Brtek - Fauna CSSR, CSAV 1962