Twoja wyszukiwarka

MAGDALENA FIKUS
CHOLERNE BAKTERIE
Wiedza i Życie nr 12/1996
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 12/1996

Naukowców od lat nurtuje zagadka: co sprawia, że zazwyczaj nieszkodliwi mieszkańcy wód, bakterie Vibrio cholerae, nagle nabierają cech chorobotwórczych, powodując jedną z przysłowiowych plag trapiących ludzkość. Od 1870 roku naliczono już 7 światowych pandemii, z których ostatnia w początku lat dziewięćdziesiątych dotknęła 200 tys. mieszkańców Wschodniej Azji. W ostatnich latach wyjaśniono, że groźny gen kodujący toksynę cholery przenoszony jest z bakterii do bakterii. Teraz wydaje się, że poznaliśmy, jak to się dzieje.

Pierwotnym właścicielem genu kodującego toksynę okazał się wirus, który przekazuje ten gen bakteriom (wirusy zakażające bakterie nazywa się bakteriofagami, lub jeszcze krócej, fagami). Być może V. cholerae nie jest wcale wyjątkiem, a ta niezwykła droga nabywania cech patogennych przez bakterie to częste zjawisko w przyrodzie. Prawdopodobnie gen toksyny dyfterytu także przekazywany jest bakteriom przez fagi. Wiadomo również, że geny warunkujące patogenezę są często w genomie bakterii zgrupowane obok siebie: nazywa się to nawet "wysepkami" zakaźności.

W genomie bakterii cholery naukowcy z Harvard Medical School znaleźli fragment nazwany CTX, w którym znajduje się obok genu kodującego toksynę przynajmniej sześć innych, wspomagających proces infekcji. Ten sam element, CTX, znaleziono w nitkowatych fagach zakażających V. cholerae. Wykazano, że do przekazywania elementu CTX między fagiem a bakterią dochodzi także z dużą wydajnością w jelitach ssaków.

Jedną z ważnych konsekwencji omawianego odkrycia jest konieczność rewizji poglądów dotyczących sposobu wytworzenia szczepionki przeciw cholerze (istniejąca dotychczas z nieznanych przyczyn często zawodzi). Ostatnio próbuje się, na przykład, skonstruować tzw. żywą szczepionkę przeciw cholerze: jej elementem aktywnym są niezjadliwe, ale żywe bakterie V. cholerae. Ostatnie odkrycia każą zarzucić te projekty, ponieważ nikt nie może zagwarantować, że bakterie zawarte w szczepionce nie zetkną się z fagiem CTX, nabywając tym samym chorobotwórczych właściwości.

"Science", 5270/1996