Twoja wyszukiwarka

MAGDA BORKOWSKA SZYMON AUGUSTYNIAK
WOKÓŁ RYTÓW Z CÔA
Wiedza i Życie nr 1/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 1/1997

W północno-wschodniej Portugalii, w regionie Północna Meseta, w dolinie rzeki Cô;a znajduje się jeden z najbardziej niezwykłych kompleksów rytów naskalnych. Pokrywają one odsłonięte pionowe powierzchnie bloków skalnych. Tymczasem rząd portugalski planuje zbudować w odległości 2.4 km od ujścia Cô;a do Duoro tamę. Utworzony zbiornik wodny zatopiłby te cenne stanowiska.

Pod koniec 1995 roku nowy premier Portugalii, Antonio Gutierres, wstrzymał budowę, aby dać archeologom czas na przebadanie, dokumentację i ocenę wartości zabytków z doliny Cô;a. Końcowy raport ma być podstawą do podjęcia decyzji, czy prace będą kontynuowane.

W parę miesięcy po odkryciu rytów, na początku 1995 roku, po dokładniejszych badaniach, stwierdzono, że najstarsze z nich powstały w paleolicie w okresie od 25 do 12 tys. lat p.n.e. Wskazywałyby na to styl oraz treść przedstawień. Są tu konie, jelenie, koziorożce, żubry. Rysunki zwierząt przekraczają 1.5 m i wszystkie wykonane są w podobny sposób: przedstawiony jest profil ciała zwierzęcia, sinusoidalna linia jego grzbietu i skręcone rogi. Brak wizerunków zwierząt udomowionych też może świadczyć o paleolitycznym pochodzeniu rytów. Część rysunków powstała później, w epoce żelaza, a nawet w czasach nowożytnych; niekiedy na jednej skale sąsiadują ryty, które powstały w odstępie 6 tys. lat.

Dr Mila Simoes de Abreu przy bloku skalnym z rytami w Penascosa w północno-wschodniej Portugalii

Fot. Magda Borkowska

Niektórzy naukowcy wykluczają jednak paleolityczne pochodzenie rytów. Alan Watchman i Robert Bednarik użyli różnych metod fizyczno-chemicznych do datowania rytów (patrz: "WiŻ" nr 1/96), otrzymali zaś podobne wyniki, świadczące, iż rysunki są młodsze niż przypuszczano. Zdaniem Watchmana najstarsze liczą 1700 lat, a większość powstała w ciągu ostatnich 100 lat. W obu przypadkach jednak wiarygodność datowań jest wątpliwa - zarzuca im się niespełnienie podstawowych założeń (źle pobrane próbki, nieuwzględnienie w badaniach warunków przyrodniczych w dolinie itp.). Poza tym, jeśli ryty byłyby tak młode, to czemu na skałach nie widnieją przedstawienia mostów, pociągów, zegarków? I który z wieśniaków portugalskich w XIX w. znałby skład fauny plejstoceńskiej przedstawionej na skałach? Ponadto informacje, uzyskane w badaniach etnograficznych ludności okolic Cô;a, nie sugerują, aby twórcami rytów byli przodkowie obecnych jej mieszkańców.

Starszy wiek zabytków potwierdzałaby także ich dokładna obserwacja - linie rytów są często poprzerywane, poszczególne części jednego wizerunku pojawiają się na kilku blokach skalnych. Ta "rozrzucona układanka" jest efektem erozji, pękania i przesuwania się pierwotnie jednolitych powierzchni skalnych. Ryty zaś musiały powstać przed początkiem tego - długotrwałego - procesu.

Firmy, którym zlecono budowę tamy, a zwłaszcza te, które eksploatowałyby w przyszłości prąd wytwarzany dzięki spiętrzeniu wody, przeprowadziły kampanię mającą na celu zdezawuowanie wartości rytów z doliny Cô;a. Zakwestionowano ich wiek, wysuwano też dość absurdalne pomysły pogodzenia obu spraw - na przykład "zwiedzania" znajdującego się w przyszłości pod wodą parku archeologicznego spacerową łodzią podwodną lub wycięcia fragmentów skał z rytami i przeniesienia ich w bezpieczne miejsce, na wzór podobnej operacji w Abu Simbel w Egipcie.

Jednym z aktywnych badaczy rytów jest dr Mila Simoes de Abreu, która wraz z innym archeologiem, Ludwikiem Jaffe odkryła rysunki m.in. w Canada do Inferno, jednym z czterech skupisk rytów w dolinie Cô;a. Obecnie oboje bez reszty poświęcili się obronie doliny przed tamą. Ich zdaniem bowiem, sztuka pradziejowa, którą jeszcze można podziwiać w dolinie Cô;a, jako specjalna spuścizna kulturowa rodzaju ludzkiego, nie powinna należeć do danego kraju, ale do całego świata.


O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykułach:
(02/97) TRANSGENICZNA ŻYWNOŚĆ
(03/97) ODPORNOŚĆ KONTROLOWANA
(04/97) POMIDOR PRZECIW WŚCIEKLIŹNIE, BANAN PRZECIW MALARII
(04/97) TRANSGENICZNE STRACHY
(08/97) WINO GENETYKÓW
(09/97) GENETYCZNI KOLONIZATORZY