Twoja wyszukiwarka

MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI
NIEŚMIERTELNE KOMÓRKI KRWI
Wiedza i Życie nr 6/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 6/1997

KOMÓRKI TWORZĄCE ZŁOŻONY ORGANIZM NIE MOGŁYBY ZE SOBĄ WSPÓŁDZIAŁAĆ BEZ SPOIWA WIĄŻĄCEGO JE W JEDNĄ CAŁOŚĆ. TAKIM ŁĄCZNIKIEM JEST KREW, POWSTAJĄCA NIEUSTANNIE W CIĄGU CAŁEGO ŻYCIA ORGANIZMU.

Krew także odżywia, natlenia oraz oczyszcza tkanki, przenosi między nimi informacje w postaci hormonów i innych biologicznie czynnych substancji, a także stoi na straży nienaruszalności organizmu, broniąc go przed szkodliwymi czynnikami z zewnątrz (jak bakterie czy wirusy) oraz zagrożeniami ze strony jego własnych tkanek (np. nie kontrolowanego rozrostu nowotworowego).

Źródłem wszystkich komórek krwi jest szpik. Znajdują się w nim specyficzne komórki - macierzyste komórki krwiotworzenia. Są one nieśmiertelne. Kiedy dzielą się, tylko niektóre różnicują się dalej; pozostałe zachowują wszystkie własności komórki macierzystej. Dzięki istnieniu stałej puli wielopotencjalnych komórek macierzystych układ krwiotworzenia, działając przez całe życie organizmu, nieustannie odtwarza jego układ krwiotwórczy i odpornościowy. Potencjał samoodtwarzania się tych komórek jest praktycznie nieograniczony - oblicza się, że mogą żyć 30-50 razy dłużej niż organizm, w którym powstały.

Zdarza się, że wskutek choroby lub wypadku szpik ulega nieodwracalnemu uszkodzeniu. Są również takie choroby szpiku, które sprawiają, że komórki krwi nie osiągają dojrzałej postaci lub mają nienormalną formę (jak w anemii sierpowatokrwinkowej), nie mogą więc pełnić swoich funkcji. Jeśli zawodzą inne metody leczenia, jedynym ratunkiem jest odtworzenie układu krwiotwórczego, a zatem wprowadzenie nowych, nie uszkodzonych macierzystych komórek krwiotwórczych. Eksperymenty na myszach dowiodły, że u tych zwierząt jedna komórka macierzysta może odtworzyć cały prawidłowy układ krwiotwórczy. U ludzi takich prób się nie podejmuje z oczywistych względów. Ustalono, że aby przeszczep spełnił swoje zadanie, pacjent musi otrzymać na kg masy ciała taką liczbę krwiotwórczych komórek macierzystych, jaka przeciętnie znajduje się wśród 100 mln komórek szpiku.

Dokładne ustalenie liczby komórek macierzystych nie jest możliwe, ponieważ nie dysponujemy jeszcze technikami pozwalającymi bezsprzecznie stwierdzić, która z badanych komórek jest wielopotencjalną komórką macierzystą krwiotworzenia. Wiadomo co prawda, że należy ona do klasy komórek noszących na powierzchni antygeny CD34, które można dzięki zastosowaniu specjalnych przeciwciał rozpoznawać, w puli tych komórek są jednak także komórki będące potomstwem komórki macierzystej - prekursory limfoidalne (dające początek limfocytom) oraz mieloidalne (tworzące w efekcie dalszych podziałów pozostałe rodzaje krwinek białych, a także erytrocyty i płytki krwi). Jak się przypuszcza, na każde kilka tysięcy komórek szpiku jedna z nich jest krwiotwórczą komórką macierzystą. Chociaż w szpiku jest ich najwięcej, to są one również obecne w krwi obwodowej. Od ćwierćwiecza przeszczepianie ich znalazło zastosowanie kliniczne.

Podczas rozwoju organizmu pierwsze komórki macierzyste powstają w pęcherzyku żółtkowym już w kilka tygodni po zapłodnieniu. Następnie komórki te przemieszczają się do wątroby płodu, po czym - około 15 tygodnia ciąży - wraz z krwią dostają się do kości, by w jamach szpikowych utworzyć szpik. Powoli wypełniają się szpikiem kości palców rąk i nóg oraz czaszki płodu, a także - podobnie jak u dorosłych - kości kręgów, żeber, miednicy i kości długie kończyn. Ilość szpiku u noworodków jest niemal tak duża jak u dorosłych. Można wręcz powiedzieć, że dzieci rozwijają się, rosnąc wokół szpiku kostnego, którego ilość podlega mniejszym zmianom. Szpik jest więc w czasie rozwoju płodowego tworzony przez "kolonistów" napływających z krwią. I tę samą drogę pokonują przeszczepiane komórki szpiku.

Badania nad powstawaniem komórek krwi są nadzieją nie tylko dla cierpiących na zaburzenia układu krwiotwórczego.


O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykułach:
(09/96) LECZENIE GENAMI
(06/97) SZPIK JAKO LEK
(01/96) NIE MA JAK RODZINA
(06/97) PRZESZCZEPIONA ODPORNOŚĆ
(12/97) SAMOBÓJSTWO GOŚCIA