Twoja wyszukiwarka

KAROL SABATH
PIERZASTY DINOZAUR?
Wiedza i Życie nr 8/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 8/1997

Tak mogły wyglądać wczesnojurajskie upierzone teropody

Ryc. Gerard Gierliński

Pierwszy odcisk ptasiego pióra opisano w roku 1861. Pochodził z Bawarii. Nadana mu przez Hermanna von Meyera nazwa Archeo-
pteryx (stare pióro) stała się wkrótce głośna za sprawą szkieletów praptaków z odciskami piór, których znaleziono tam do dziś siedem.

Jednak już w roku 1858 Edward Hitchcock opisał tropy ze stanu Massachusetts, wśród których był jeden, nazwany przezeń Anomoepus major, które pozostawiło siedzące duże zwierzę: zachowały się odciski jego brzucha i tylnych łap z palcami i śródstopiem. Wzdłuż brzegów brzucha odcisnęły się pędzelkowate pęczki jakby sierści czy włosów. Nie zdziwiły one zbytnio Hitchcocka, który sądził, że ma do czynienia z odciskiem pozostawionym przez wielkiego torbacza, podobnego do kangura. Później doszedł jednak do wniosku, że był to raczej ptak-nielot.

W XX wieku naukowcy uznali, że tropy z liczącej tysiące okazów kolekcji Hitchcocka zostały pozostawione przez wczesnojurajskie dinozaury. Dinozaury drapieżne, takie jak ów pięciometrowy teropod, który odcisnął swój brzuch przed 180 mln lat, uważane są za bliskich krewnych ptaków. Nic więc dziwnego, że wielokrotnie rozważano ewentualność posiadania przez nie piór, a nawet na niektórych rekonstrukcjach odważniejsi artyści przedstawiali dinozaury przyczesujące swe piórka. Brakowało jednak dowodów.

Ten odcisk brzucha siedzącego dinozaura znaleziony w USA, w Massachusetts ujawnia wyraźne ślady piór półpuchowych, odkryte niedawno przez Gerarda Gierlińskiego

Fot. Gerard Gierliński

Ostatnio w chińskiej prowincji Liaoning, obok świetnie zachowanych szczątków wczesnych ptaków, odkryto wczesnokredowego małego dinozaura drapieżnego, wzdłuż grzbietu którego ciągną się odciski pędzelkowatych piór. Gerard Gierliński z Państwowego Instytutu Geologicznego, który zwrócił niedawno uwagę na prawdopodobne ślady piór zachowane na okazie opisanym blisko półtora wieku temu przez Hitchcocka, uważa, że są to odciski piór półpuchowych, a więc nie mających płaskiej chorągiewki ze sczepionych promyków. Dopiero u latających kuzynów teropodów powstała chorągiewka, najpierw symetryczna, jak u okazów praptaków z Chin i Argentyny, a później asymetryczna, jak u archeopteryksa i współczesnych ptaków. Pióra dinozaurów natomiast pełniły zapewne funkcję izolacji cieplnej, zwłaszcza u młodszych i mniejszych osobników, a może i ozdobną.