Twoja wyszukiwarka

DOROTA BEDNAREK
PSYCHOLOGIA UDAWANIA
Wiedza i Życie nr 9/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/1997

Pod prowokacyjnym tytułem Dlaczego kobiety kłamią? Prawda i kłamstwo w życiu kobiet - kryje się poważna praca dr Harriet Goldhor Lerner, amerykańskiej psycholog, terapeutki, autorki książek przekładanych na wiele języków. Dlaczego kobiety kłamią? jest analizą roli prawdomówności i udawania w życiu ludzi oraz ich rodzin. Autorka dzieli się z czytelnikiem zarówno bogactwem doświadczenia terapeuty, jak i przykładami z własnego życia. Jej praca nie jest tylko jeszcze jednym z wielu poradników psychologicznych. Starałam się raczej sprowokować czytelników do myślenia, niż udzielać im gotowych rad - pisze dr Lerner. Nie ma też w książce uproszczeń i "jedynie słusznej" drogi postępowania. Odkrywamy natomiast różne aspekty psychologicznej i etycznej złożoności problemu.

W jaki sposób kłamiemy? Jak mówimy prawdę? Co sprzyja pogłębieniu więzi międzyludzkich? Oto pytania, wokół których osnuta jest treść książki. Samo ich postawienie przełamuje zmowę milczenia, jaką otoczone jest kłamstwo w naszej kulturze. Zachęcamy nasze dzieci do prawdomówności, szczerości, otwartości. Tymczasem, wkraczając w dorosłe życie, uczą się one kłamać, zatajać, przemilczać. Ocena tych postaw nie może być jednoznaczna. Inaczej wartościujemy kłamstwo, jeśli to nas oszukano, inaczej jeśli my się go dopuściliśmy (zawsze w imię "wyższych wartości"). Szybko i stanowczo reagujemy na fałszywą informację, ale gdy sprawa została tylko przemilczana, wahamy się w ocenie. Niemówienie o tak zwanych złych wiadomościach jest stałym elementem codzienności. Powagę choroby zataja się przed chorą osobą. Dzieci nie informuje się o tak istotnych wydarzeniach, jak kłopoty finansowe, choroba jednego z rodziców, pogorszenie relacji między rodzicami.

W życiu rodzinnym przemilczanie wiąże się ściśle z udawaniem, które często trwa latami. Postawa ta wymaga nieustannej kontroli własnego zachowania. Okazuje się, że właśnie te sprawy, o których nie mówimy, których czasami nie potrafimy nawet nazwać, powodują największe problemy emocjonalne. Sekret w rodzinie prowadzi do głębokiego podziału jej członków na wtajemniczonych i "outsiderów". Wynikłe stąd zmiany w związkach między ludźmi okazują się znacznie bardziej dramatyczne niż zatajone informacje. Umiejętność udawania ograniczona jest bowiem tylko do powierzchniowej warstwy zachowań. Skrywane emocje, choćby nigdy nie nazwane, ujawniają się bowiem w napięciu, tłumionym lęku. Osoba oszukiwana odbiera te subtelne sygnały. Ich niejednoznaczność nie pozwala na rozpoznanie problemu, jednak budzi niejasny niepokój, podejrzliwość. Brak informacji zastępowany jest fantazjami, brak pewności prowadzi do odreagowania w destrukcyjnych zachowaniach.

Autentyczność jest podstawą szacunku dla samego siebie. Uczciwość, otwartość - warunkiem intymnej, głębokiej więzi między ludźmi. Do tych oczywistych prawd autorka dodaje jedną cenną uwagę. Przestrzega, aby nie mylić otwartego powiedzenia prawdy z wybuchami gniewu i wykrzyczeniem "wszystkiego". Czasem - pisze - intensywność emocji, narastające we mnie napięcie jest dla mnie czerwoną chorągiewką, która ostrzega, że trzeba się na chwilę zatrzymać, oddzielić przelotne emocje od stałych przekonań. Prawdomówność radzi traktować jako proces, długotrwałe, pełne wrażliwości pogłębianie więzi z bliskimi ludźmi. Zachęca do codziennego rozstrzygania, gdzie kończy się potrzeba zachowania prywatności, a zaczyna brzemienna w negatywne skutki tajemnica, gdzie dzielenie się sobą, a gdzie krótkowzroczne wykrzyczenie chwilowych nastrojów.

Książka Harriet Lerner mówi o sprawach ważnych dla wszystkich ludzi. Adresowana jest jednak głównie do kobiet, w naszej kulturze bowiem szczególnie kobiety w specyficzny sposób uwikłane są w udawanie.

Harriet Goldhor Lerner, Dlaczego kobiety kłamią? Przełożyła Maria Woźniak. Wydawnictwo Książkowe "Twój Styl", Warszawa 1997.