Twoja wyszukiwarka

MARZENNA NOWAKOWSKA
PTASI WĘCH
Wiedza i Życie nr 10/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/1997

Brytyjscy badacze odkryli, że zapach wydzielany przez trujące owady może być środkiem zniechęcającym ptaki do pożywienia się nimi. A niegroźne insekty mogą wykorzystywać przezorność napastników, wytwarzając podobne ostrzegawcze zapachy.

Już od jakiegoś czasu wiadomo, że ptaki wykazują zmysł powonienia, ale, jak dotąd, nie było pewności, czy ma on jakiś znaczący wpływ na ptasie zachowanie. Pewnych świadectw używania przez ptaki powonienia dostarczyły badania przeprowadzone na południu Niemiec i we Włoszech. Wynikało z nich, że gołąb domowy jako jednego z narzędzi nawigacyjnych używa swoistej "mapy zapachowej" znanego mu terenu. Jednakże inne badania wskazywały na dużo większe znaczenie elementów krajobrazu.

Wcześniejsze badania dowodziły również, że ptaki uczą się unikać jaskrawo ubarwionych owadów, które są trujące lub niesmaczne. Żywe, jaskrawe ubarwienie, jak w przypadku biedronek, stało się dla ptaków sygnałem ostrzegawczym, a dla owadów udaną strategią obronną. Połączenie nieprzyjemnego smaku i mocnych kolorów mogło powodować, że ptaki stronią także od innych jaskrawo ubarwionych owadów.

Wiele owadów w momencie zagrożenia wydziela substancje zapachowe. Badania wykazywały, że owe ostrzegawcze zapachy mogły działać na ptaki jako bodźce kierujące ich uwagę na odstraszające barwy owada. Teraz jednakże badacze z University of Sussex w Brighton informują, że działanie zapachu jest o wiele mocniejsze niż dotąd przypuszczano. Niektóre z owadzich substancji zapachowych zniechęcają napastników znacznie skuteczniej niż bodźce barwne.

W jednym z wielu eksperymentów z kurczętami brytyjscy naukowcy podali ptakom zielono zabarwioną wodę o gorzkim smaku i wyraźnym zapachu gorzkich migdałów. Po kilkakrotnym spróbowaniu wody kurczęta zaczęły jej unikać. Okazało się jednak, że ptaki kojarzyły gorzki smak przede wszystkim z zapachem wody, a nie z jej kolorem. Gdy wystawiono ptakom zieloną wodę pozbawioną zapachu gorzkich migdałów, spokojnie ją piły. Wyraźnie za to omijały wodę tak pachnącą, nawet wtedy, gdy miała inną barwę (niebieską). Można więc przypuszczać, że wskazówki zapachowe mogą odgrywać u ptaków dużo większą rolę w wyborze pożywienia niż kolory.

Badacze z Brighton podejrzewają, że niegroźne dla ptaków owady wytworzyły odstraszające substancje zapachowe, upodabniające je do gatunków trujących. Zapachowa mimikra może być w świecie owadzim całkiem popularna.

"New Scientist", 2091/1997