Twoja wyszukiwarka

KAROL SABATH
NOWOŚCI Z PRZESZŁOŚCI
Wiedza i Życie nr 11/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 11/1997

Uczestnicy kwietniowego zjazdu American Society of Physical Antropology w St. Louis mieli okazję zapoznać się z nowymi danymi genetycznymi, dotyczącymi zróżnicowania regionu YAP męskiego chromosomu płci (Y), zaprezentowanymi przez Michaela Hammera z Arizony, oraz genu beta-globiny z chromosomu 11, przedstawionymi przez zespół Johna Clegga z Oksfordu. Wynika z nich, że wprawdzie najstarsze warianty badanych genów powstały w Afryce (mniej więcej 800 tys. lat temu), jednak już 200 tys. lat temu w Azji pojawiły się inne ich odmiany, z których część dotarła z powrotem do Afryki.

Przemawia to przeciwko hipotezie radykalnego zastąpienia wszystkich populacji praludzi na obszarze Starego Świata przez falę potomków "mitochondrialnej Ewy" z Afryki, która dotarła do Eurazji około 100 tys. lat temu. Jak można przypuszczać, przepływ genów i przebieg migracji był znacznie bardziej skomplikowany. Pojawiły się również nowe dane archeologiczne, wskazujące na wcześniejsze, niż dotąd sądzono, zasiedlenie Australii i Nowego Świata (a dotychczasowe, zaniżone dane były wykorzystywane do kalibracji zegara molekularnego, za pomocą którego szacowano wiek "mitochondrialnej Ewy").

Z kolei Kristen Hawkes i jej koledzy z Utah przedstawili na zjeździe obserwacje poczynione wśród tanzańskich łowców i zbieraczy z plemienia Hadza. Dostarczają one możliwego wyjaśnienia ewolucyjnych przyczyn pojawienia się menopauzy.

Po przekwitaniu kobiety nie mogące już mieć własnych dzieci pomagają karmić zebranym przez siebie pożywieniem wnuki. Dzięki temu ich córki mogą skrócić okres karmienia piersią, wcześniej zachodzić w kolejne ciąże, a tym samym zwiększyć dzietność. Dzięki temu, że na babcinym wikcie dzieci te dobrze się rozwijają, geny warunkujące taki model rodzinny rozprzestrzeniły się w populacji. Pozwalałoby to wyjaśnić, dlaczego ludzkie noworodki odstawiane są od piersi wcześniej niż np. szympansie i dlaczego kobiety nie zachowują płodności do późnej starości, jak samice małp człekokształtnych. Zarazem okazało się, że dostawy jedzenia zebranego przez babcie są ważniejszym i pewniejszym źródłem wyżywienia dzieci niż mięso przynoszone przez mężczyzn, których polowania rzadko kończą się sukcesem.

Tak więc instytucja babci mogła odegrać ważniejszą rolę w kształtowaniu się ludzkiego modelu rodziny i cyklu życiowego niż łowiectwo. Jednak to ostatnie pozostawiło w zapisie archeologicznym o wiele wyraźniejsze ślady - w postaci broni, narzędzi, kości ze śladami dzielenia tuszy itp. O wiele trudniej znaleźć dowody archeologiczne na aprowizację przez babcie.