Twoja wyszukiwarka

JAROSŁAW WŁODARCZYK
WIELKA CZWÓRKA
Wiedza i Życie nr 11/1997
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 11/1997

Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w listopadzie i grudniu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu należy szukać wybranych gwiazdozbiorów: trzeba obrócić mapę w taki sposób, by oznaczenie kierunku świata, ku któremu jesteśmy zwróceni w danej chwili, znalazło się na dole. Wówczas gwiazdy nad tą częścią horyzontu na mapie odpowiadają gwiazdom wznoszącym się nad rzeczywistym horyzontem. Natomiast w centrum mapy znajdują się gwiazdy świecące na niebie nad naszymi głowami, czyli w zenicie.

Mapa nie zawiera wszystkich gwiazd widocznych gołym okiem, lecz kilkaset najjaśniejszych, do 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m). Gwiazdom towarzyszy wstęga Drogi Mlecznej, której delikatną poświatę można dostrzec z dala od świateł miejskich. Oprócz gwiazd na mapie można także odnaleźć Księżyc, który porusza się w pobliżu ekliptyki (drogi Słońca wśród gwiazd), przebiegającej przez konstelacje zodiaku, oraz Saturna (0.5m).

Listopadowe niebo zawłaszczą cztery najjaśniejsze planety ziemskiego nieba: Wenus, Jowisz i Mars, widoczne tuż po zachodzie Słońca nad południowo-zachodnim horyzontem, oraz Saturn, świecący przez pierwszą część nocy.

Wenus będzie coraz dłużej i coraz lepiej widoczna po zachodzie Słońca, wędrując przez gwiazdozbiór Strzelca. 6 listopada znajdzie się w maksymalnej elongacji wschodniej, czyli oddali się na niebie na największą odległość kątową od Słońca: 47°. W dniach 8-18 grudnia zaś największa będzie jej jasność: -4.7m. Ci wszyscy, którzy skierują ku Wenus lornetki lub teleskopy, przekonają się, że między początkiem listopada a środkiem grudnia średnica kątowa tarczy planety wzrośnie dwukrotnie (od 24ĘĘ 1 listopada do 48ĘĘ 22 grudnia), a faza zmieni się z kwadry w wąski sierp.

Mars będzie świecił w pobliżu Wenus blaskiem 1.1m, wznosząc się, podobnie jak ona, coraz dłużej nad horyzontem po zachodzie Słońca. Jowisz, jaśniejący najwyżej z trzech planet na południowym nieboskłonie, osiągnie pod koniec listopada blask -2.2m. Planetę będzie można odnaleźć w centrum Koziorożca.

Początek listopada przyniesie spotkania trzech wymienionych planet z młodym Księżycem. 3-4 listopada wąski sierp Księżyca minie Marsa i Wenus w odległości 6-9°, natomiast 7 listopada o godz. 20:00 Księżyc w pierwszej kwadrze przesunie się 4° nad Jowiszem. Podobny cykl spotkań powtórzy się na początku grudnia: 2-3 grudnia Księżyc minie Marsa i Wenus, natomiast 5 grudnia około godz. 16:00 sierp Księżyca znajdzie się 6° nad Jowiszem.

Poza trzema najjaśniejszymi planetami na jesiennym listopadowym niebie będzie można również obserwować Saturna, świecącego z jasnością około 0.5m w gwiazdozbiorze Ryb. 12 listopada o godz. 2:35 Księżyc dwa dni przed pełnią przesłoni planetę, nasuwając się na nią nie oświetloną stroną swej tarczy.

Listopad to także miesiąc jednego z najefektowniejszych rojów meteorowych - leonidów. Meteory tego roju wydają się wybiegać z jednego miejsca (zwanego radiantem) w gwiazdozbiorze Lwa (łac. Leo, stąd nazwa roju) - na okrągłej mapie na sąsiedniej stronie pojawia się on na północno-wschodnim horyzoncie. W tym roku maksimum roju (czyli okres, w którym w ciągu godziny rozbłyska najwięcej "spadających gwiazd") przypada na 17 listopada, czyli, niestety, tuż po pełni i na rozświetlonym tarczą Srebrnego Globu niebie trudniej będzie dostrzec słabsze meteory.

FAZY KSIĘŻYCA

Pierwsza kwadra 7 XI 22h43m
Pełnia 14 XI 15h12m
Ostatnia kwadra 22 XI 00h58m
Nów 30 XI 03h14m