Twoja wyszukiwarka

BARBARA PRATZER
MÓZG A ZACHOWANIE
Wiedza i Życie nr 5/1998
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 5/1998

Spośród wielu pasjonujących pytań, jakie stawia współczesna nauka, chyba najwięcej emocji wyzwala pytanie, jak działa ludzki mózg. Wiemy przecież, że śmierć mózgu to śmierć człowieka, choćby wszystkie pozostałe narządy nadal zdolne były do wypełniania swych funkcji. Wiemy też, iż kieruje on wszelkimi zachowaniami, od mrugnięcia powieką po najwznioślejsze uczucia czy twórczą pracę intelektualną, decyduje więc o tym, jak bardzo różnimy się między sobą, choć pozornie wszyscyśmy tacy sami.

Jak działa ta skomplikowana maszyneria? Sto lat temu Santiago Ramón y Cajal odkrył, że mózg, choć tak niezwykły, zbudowany jest z komórek, podobnie jak wszystkie pozostałe części ciała. Ta konstatacja rozpoczęła burzliwy rozwój neurobiologii, który trwa do dziś. Współczesne techniki badawcze pozwalają śledzić pracę mózgu zarówno na poziomie molekularnym, jak i "globalnym", obserwując aktywację poszczególnych jego struktur w trakcie normalnego życia, na przykład podczas uczenia się, przeżywania uczuć czy podejmowania decyzji. Dzięki temu w ostatnich latach złożone mechanizmy pracy mózgu udało się ukazać w nowym świetle, a różnorodnym formom zachowania przypisać konkretne podłoże biologiczne. Oczywiście, wciąż bardzo wiele pozostaje do wyjaśnienia, w tym również sprawy fundamentalne, jak choćby to, czym jest świadomość.

Dwudziestu naukowców związanych z Instytutem Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN podjęło się zadania niezwykle trudnego - zaprezentowania procesów i zjawisk zachodzących na wszystkich poziomach tej skomplikowanej struktury, jaką jest mózg, zarówno u zwierząt, jak i człowieka, w zdrowiu i chorobie, na różnych etapach życia. Każdy z 22 rozdziałów omawia inny aspekt aktywności mózgu. Tematy są tak dobrane, że pozwalają poznać i ogólny plan działania tego narządu i wniknąć w te problemy, które z jednej strony najbardziej interesują szeroką publiczność, z drugiej zaś są pasjonującym polem dociekań naukowych. Można więc przeczytać o stresie, bólu, depresji, uzależnieniach lekowych, pamięci, chorobie
Alzheimera i wielu innych równie ciekawych zjawiskach.

Jak z tego wynika, książka nie jest systematycznym wykładem z neurobiologii, choć z pewnością może być cenną lekturą uzupełniającą dla studentów biologii i medycyny. Myślę jednak, że jeszcze więcej czytelników znajdzie wśród osób po prostu ciekawych świata. Co prawda, wiele specjalistycznych określeń może utrudniać czytanie, jednak, mimo to, ukazanie współczesnych osiągnięć na tle dawnych koncepcji w połączeniu z odkrywaniem tajników kuchni naukowej czyni lekturę i przystępną, i interesującą. A słowniczek terminów specjalistycznych i bardzo starannie opracowany skorowidz ułatwiają swobodne poruszanie się po prawie pięciuset stronach tekstu.

Mózg a zachowanie, praca zbiorowa pod redakcją Teresy Górskiej, Anny Grabowskiej, Jolanty Zagrodzkiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.