Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
NIEBO ZA OKNEM
Wiedza i Życie nr 6/1998
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 6/1998

Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m ), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki. Zaznaczono na niej również opisany na sąsiedniej stronie Obiekt miesiąca, znajdujące się aktualnie na wieczornym niebie planety oraz kilka położeń Księżyca, który szybko przesuwa się na tle gwiazdozbiorów Zodiaku. Przystępując do obserwacji, trzeba obrócić mapkę w taki sposób, aby oznaczenie strony świata, ku której jesteśmy zwróceni, znalazło się na dole. Gwiazdy na dole mapki odpowiadają wówczas gwiazdom widocznym nad rzeczywistym horyzontem. W centrum mapki znajdują się gwiazdy świecące wprost nad naszymi głowami, czyli w zenicie. Zarówno Drogę Mleczną, jak i słabe gwiazdy widać jedynie przy dużej przejrzystości powietrza, z dala od świateł miejskich. Do zaobserwowania Urana, Neptuna, mgławic, gromad gwiazdowych i galaktyk potrzebna jest silna lornetka lub niewielki teleskop. Plutona można dojrzeć tylko przez teleskop o średnicy zwierciadła co najmniej 15 centymetrów.

Czerwiec nie przynosi żadnej efektownej koniunkcji, a jedyną planetą widoczną przez całą noc nad horyzontem jest Pluton. Na początku miesiąca Mars znajduje tak blisko Słońca, że nie widać go w ogóle, zaś Wenus i Saturn wschodzą dopiero o pierwszym brzasku i aż do białego dnia trzymają się blisko horyzontu. Na miano ozdoby nieba zasługuje jedynie Jowisz, który wschodzi na krótko przed drugą i przez resztę nocy widoczny jest jako bardzo jasny obiekt na granicy gwiazdozbiorów Ryb i Wodnika. Ten pozornie nieefektowny układ planet jest jednak mocno osobliwy. Widać to wyraźnie wtedy, gdy spoglądamy na Układ Słoneczny z zewnątrz: oto wszystkie planety znajdują się po tej samej stronie Słońca, co Ziemia! Taka sytuacja zdarza się średnio raz na około 10 lat. Już w drugiej dekadzie czerwca na przeciwną stronę Układu Słonecznego ucieka Merkury, którego możemy szukać na zachodnim niebie w ostatnich dniach miesiąca. Największą szansę ujrzenia go mamy na przełomie czerwca i lipca, w którym to okresie zachodzi prawie półtorej godziny po Słońcu. Pod koniec miesiąca Wenus i Saturn odsuwają się od Słońca na tyle, że można je oglądać bez trudności. Odległość między nimi, która w pierwszych dniach czerwca wynosi zaledwie 4.5o, rośnie jednak szybko i pod koniec miesiąca jest już równa 34o .

Astronomiczne lato rozpoczyna się 21 czerwca o 16.03. Najbardziej charakterystyczny układ gwiazdowy letniego nieba, Trójkąt Letni, wisi nad południowym wschodem niczym ostrze wskazówki gigantycznego zegara odmierzającego czas wakacji. Jego wschodni wierzchołek to Deneb, najjaśniejsza gwiazda szybującego teraz niespiesznie na południe Łabędzia. Wierzchołek zachodni to najjaśniejsza gwiazda Lutni (Liry), białoniebieska Wega, która na północnej półkuli nieba ustępuje jasnością jedynie czerwonemu Arkturowi (kierunek do Arktura, widocznego na zachodnim niebie w połowie odległości między zenitem i horyzontem, wskazuje najdłuższy bok Wielkiego Wozu). Niemal dokładnie w kierunku południowym można ujrzeć ogromny, nieregularny wielobok Wężownika, a pod nim - dwa najbardziej wysunięte na południe gwiazdozbiory Zodiaku: Skorpiona i Strzelca.

Od redakcji: Od numeru czerwcowego szefem działu astronomii "WiŻ" oraz autorem Nieba za oknem jest prof. dr Michał Różyczka pracujący w Centrum Astronomicznym im. Mikołaja Kopernika PAN w Warszawie. Jarkowi Włodarczykowi, twórcy tej rubryki i wieloletniemu szefowi tego działu, obecnie kierującemu Redakcją Książek Popularnonaukowych w naszym wydawnictwie, dziękujemy za współpracę i żywimy nadzieję, że jeszcze nieraz wystąpi na naszych łamach jako autor ciekawych artykułów.

FAZY KSIĘŻYCA

Pierwsza kwadra 2 VI 03h45m
Pełnia 10 VI 06h18m
Ostatnia kwadra 17 VI 12h38m
Nów 25 VI 05h50m