Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
PIERŚCIEŃ EINSTEINA
Wiedza i Życie nr 2/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 2/1999

Zgodnie z przewidywaniami teorii względności tory promieni świetlnych biegnących w polu grawitacyjnym są zakrzywione. Gdy źródło światła, źródło pola grawitacyjnegoi obserwator znajdują się niemal na jednej linii, występuje efekt soczewkowania grawitacyjnego: w oku obserwatora zbiera się więcej promieni niż przy nieobecności pola. Pierwsze przykłady soczewkowania grawitacyjnego odkryto 20 lat temu,a w tej chwili liczba znanych soczewek grawitacyjnych dochodzi już do setki. Nigdy dotąd nie udało się jednak zobaczyć pierścienia Einsteina, który powstaje, gdy obserwator znajduje się dokładnie na prostej wyznaczonej przez źródło światła i źródło pola. O odkryciu pierwszego pierścienia doniesiono dopiero na ostatnim zjeździe astronomów brytyjskich wiosną ub.r.

Fot. University of Manchester

Czerwonawy pierścień (lewa strona ilustracji) jest obrazem odległej galaktyki, której światło przechodzi po drodze do nas przez inną galaktykę (rozmyta biała plama w centrum pierścienia). Soczewkowana galaktyka jest jednocześnie radioźródłem. Ponieważ jej emisja radiowa pochodzi z nieco innego obszaru niż emisja optyczna, efekt soczewkowania w zakresie radiowym jest dużo słabszy niż w zakresie optycznym i zamiast "pierścienia radiowego" obserwujemy tylko jego fragmenty (prawa strona ilustracji). Pierścień optycznyma średnicę zaledwie 1 sekundy łuku i do jego sfotografowania trzeba było użyć Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Mapę radiową wykonano za pomocą brytyjskiego zestawu radioteleskopów o nazwie Merlin, którego rozpiętość wynosi 200km.