Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
GŁOWA DO GÓRY - MAJ
Wiedza i Życie nr 5/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 5/1999

Tuż po zachodzie Słońca nad południowym horyzontem można obejrzeć najdłuższy i największy pod względem powierzchni gwiazdozbiór całego nieba - Hydrę, zwaną też czasami Wężem Wodnym. Wprost nad nią widnieje dumny Lew, a jeszcze wyżej, w samym zenicie - Wielka Niedźwiedzica. Na północnym wschodzie w ślad za Lutnią (Lirą) wynurza się spod horyzontu Łabędź. Najjaśniejsze gwiazdy tych gwiazdozbiorów, Wega i Deneb, to dwa wierzchołki Trójkąta Letniego i oczywista zapowiedź nadciągającego lata.

Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana wstęga Drogi Mlecznej oraz najjaśniejsze mgławice, gromady gwiazdowe i galaktyki (umieszczone przy tych obiektach liczby bez oznaczeń literowych są numerami z katalogu NGC). Krzyżyk oznacza położenie Obiektu Miesiąca.

Oznaczono ponadto znajdujące się na wieczornym niebie planety oraz kilka położeń Księżyca, który szybko przesuwa się na tle gwiazdozbiorów Zodiaku. Przystępując do obserwacji, trzeba obrócić mapkę w taki sposób, aby oznaczenie strony świata, ku której jesteśmy zwróceni, znalazło się na dole. Gwiazdy na dole mapki odpowiadają wówczas gwiazdom widocznym nad rzeczywistym horyzontem. W centrum mapki znajdują się gwiazdy świecące wprost nad naszymi głowami, czyli w zenicie. Zarówno Drogę Mleczną, jak i słabe gwiazdy widać jedynie przy dużej przejrzystości powietrza, z dala od świateł miejskich. Do zaobserwowania Urana, Neptuna, mgławic, gromad gwiazdowych i galaktyk potrzebna jest silna lornetka lub niewielki teleskop. Plutona można dojrzeć tylko przez teleskop o średnicy zwierciadła co najmniej 15 cm.

Największą ozdobą wczesnowieczornego nieba majowego jestWenus (24.1m). Na początku miesiąca ujrzymy ją dość jeszcze wysoko nad zachodnim horyzontem, niemal dokładnie w środku między rogami Byka. O północy, dokładnie nad punktem "południe", widać wyjątkowo jasnego Marsa (21.6m), który właśnie wychodzi z opozycji. Na lewo od niego świeci Księżyc tuż po pełni, a jeszcze dalej na lewo, w pobliżu gwiazdy z Ophiuchi, można odnaleźć Plutona. Między drugą i trzecią nad ranem wschodzą Neptun i Uran (oba w gwiazdozbiorze Koziorożca), a tuż przed wschodem Słońca - ciasna para Jowisz-Merkury. Ten ostatni w samym końcu miesiąca przewędruje na wieczorne niebo i zajmie miejsce Wenus, która przeniesie się do Bliźniąt.

Pierwszego maja o godz. 19 Mars zbliży się na minimalną odległość do Ziemi. Będzie wtedy oddalony od nas o 0.578 j.a. (jednostki astronomicznej, równej wielkiej półosi orbity Ziemi). Tej samej nocy Czerwona Planeta osiągnie maksimum blasku. W drugiej połowie nocy z piątego na szóstego maja swe maksymalne natężenie osiągnie związany z kometą Halleya rój h-Akwarydów, zwanych również Akwarydami Majowymi. Radiant tego roju leży w gwiazdozbiorze Wodnika i, o ile szczęście nam dopisze, będziemy mogli zaobserwować do kilkudziesięciu wybiegających zeń meteorów w ciągu godziny.

Pierwsza połowa miesiąca upłynie bez ciekawych koniunkcji.Dopiero 16 maja o godz. 21 będzie można obejrzeć wąski sierp Księżyca zawieszony 3° nad Aldebaranem (mapka). 20 maja Uran znajdzie się w odległości 1° od gwiazdy i Capricorni, co znakomicie ułatwi jego identyfikację (mapka). 22 maja o godz. 1 ujrzymy naszego satelitę w odległości 3° na prawo od Regulusa (mapka). 26 maja o godz. 21 dojdzie do spotkania Srebrnego Globu z Marsem, który w tych dniach będzie przebywał blisko Kłosa. Odległość między Marsem i Księżycem wyniesie 5°, zaś odległość między Marsem i Kłosem - 2°. Wieczorem 26 maja wszystkie te ciała niebieskie znajdą się na jednej linii (mapka). 30 maja o godz. 22 Wenus ukaże się w odległości 4° od Polluksa (mapka).