Twoja wyszukiwarka

ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
NIE BYŁO KAMBRYJSKIEJ EKSPLOZJI ŻYCIA?
Wiedza i Życie nr 6/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 6/1999

Badania genetyczne, przeprowadzone przez naukowców z Pennsylvania StateUniversity (opublikowane w Proceedings of the Royal Society of London), sugerują, że ewolucja wielu typów królestwa zwierząt rozpoczęła się nie z początkiem okresu kambryjskiego, jak się obecnie uważa, czyli około 530 mln lat temu, lecz około 1.2 mld lat temu.

Paleontolodzy używają terminu "eksplozja kambryjska" na określenie nagłego pojawienia się ogromnej liczby skamieniałości w skałach z przełomu er prekambryjskiej i paleozoicznej. Ponieważ jedynym sposobem badania początków życia na naszej planecie było do niedawna badanie skamieniałości pierwszych organizmów, już ponad sto lat temu uznano, że przed epoką kambryjską życie musiało pozostawać w ukryciu, gdyż nie znano żadnych wcześniejszych śladów. Choć w XX wieku znaleziono wiele starszych skamieniałości, sięgających nawet 3.5 mld lat wstecz (stromatolity), są to pozostałości organizmów prostszych niż te, które pojawiły się w kambrze. Logiczny wniosek, że znajdowane w skałach kambryjskich organizmy wyewoluowały w kambrze, próbuje się podważyć na podstawie badań genetycznych.

Źródło: Internet

Naukowcy z Pennsylvania State University zidentyfikowali u przedstawicieli różnych grup systematycznych zwierząt odpowiadające sobie geny. Następnie "cofnęli się" po drodze ewolucyjnej aż do momentu pojawienia się pierwszych przedstawicieli poszczególnych typów. Założyli przy tym, że mutacje pojawiająsię z mniej więcej stałą częstotliwością, a więc liczba różnic między kopiami genu w różnych grupach zależy od czasu ich niezależnej ewolucji - jest to tzw. zegar molekularny. Wyniki ich obliczeń sugerują, że co najmniej trzy typy zaistniały na Ziemi ponad 600 mln lat wcześniej, niż wskazują na to pozostawione przez nie skamieniałości. Obliczono w ten sposób również datę wyodrębnienia się w toku ewolucji trzech królestw współczesnej biologii- zwierząt, roślin i grzybów. Wartość ta, określona na około 1.6 mld lat, to najwyższy wynik z wielu tego typu prób przeprowadzonych do tej pory.

Genetycy nie tłumaczą jednak, dlaczego na początku kambru wszystkie te, istniejące już miliony lat wcześniej, zwierzęta nagle zaczęły wytwarzać szkielety i skorupki i, co ciekawe, z trzech różnych substancji chemicznych: węglanu wapnia, fosforanu wapnia i krzemionki. Dopóki nauka nie rozwikła tego paradoksu, "kambryjska eksplozja życia" musi pozostać w słowniku paleontologii.

Podobnie ma się sprawa z przodkami ssaków łożyskowych (do których zaliczają się także ludzie): skamieniałości wskazują, że pojawiły się tuż przed zniknięciem dinozaurów, natomiast genetycy twierdzą, że "zegar molekularny" tej podgrupy ssaków tyka już od 130 mln lat ["Nature", 6679/1998]. Próba określenia wiarygodności obu tych metod, podjęta przez zespół uczonych pod kierunkiem chicagowskiego paleontologa Mike'a Foote'a, dała wynik raczej niekorzystny dla genetyków ["Science", 5406/1999]. Cóż, czas pokaże, czy trzeba wyregulować zegarki, czy raczej nauczyć się dokładniej oglądać skały.