Twoja wyszukiwarka

JANUARY WEINER
NAGRODA DLA BIOLOGÓW EWOLUCYJNYCH
Wiedza i Życie nr 9/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/1999

Szwedzka Akademia Nauk przyznała nagrodę Fundacji Crafoordów za rok 1999 - prestiżowe wyróżnienie w dziedzinach nie objętych Nagrodami Nobla - za osiągnięcia w teoretycznej biologii ewolucyjnej. Laureatami zostali: John Maynard Smith z Uniwersytetu Sussex w Wielkiej Brytanii, nestor biologów ewolucyjnych, 95-letni Ernst Mayr z Uniwersytetu Harvarda, w USA oraz George C. Williams z Nowojorskiego Uniwersytetu Stanowego w Stony Brooks, w USA.

Ernst Mayr jest jednym z twórców syntetycznej teorii ewolucji, która w latach trzydziestych zaczęła się wyłaniać na styku klasycznego darwinizmu, nowoczesnej genetyki i ekologii. Fundamentalne znaczenie miała jego książka Systematics and the origin of species (1942), przedstawiająca mechanizm wyodrębniania się gatunków na drodze doboru naturalnego. Dzięki pracom Mayra pojęcie gatunku nabrało ścisłego sensu, a wraz z nim mógł się dokonać postęp nie tylko w samej teorii ewolucji, ale również wielu innych dziedzinach biologii, z praktycznymi konsekwencjami, na przykład dla ochrony przyrody.

George C. Williams dokonał przełomu w rozumieniu zjawiska adaptacji organizmów do środowiska. Analizując ten proces, przełożył frazesy o "coraz lepszym przystosowaniu do środowiska" na precyzyjny język genetyki populacyjnej i obalił błędne poglądy związane z pojęciem tzw. doboru grupowego. To dzięki Williamsowi porzucono rozpowszechniony wśród biologów sposób wyjaśniania adaptacji jako "przystosowań dobrych dla gatunku". Ten sposób myślenia zaprowadził na manowce wielu uczonych i do dziś utrudnia zrozumienie teorii ewolucji laikom. Dokonania Williamsa zapoczątkowały szybki rozwój ekologii populacyjnej, etologii, socjobiologii i badań nad ewolucją historii życiowych organizmów. Dziedziny te stały się ilościowymi naukami ścisłymi.

Osiągnięciami Maynarda Smitha można by obdzielić kilku uczonych, z których każdy zostałby pewnie uznany za wybitnego. Jest jednym z twórców nurtu nowoczesnej zmatematyzowanej biologii ewolucyjnej. Maynard Smith jako pierwszy za pomocą matematycznej teorii gier próbował wyjaśnić sposób, w jaki dobór naturalny utrwala zachowania (a także inne cechy) organizmów rywalizujących ze sobą o różnorodne zasoby, niezbędne do przeżycia i pozostawienia potomstwa. Dzięki jego klarownym modelom matematycznym stało się jasne, dlaczego darwinowska "walka o byt" prowadzić może do współdziałania lub wzajemnego tolerowania się konkurentów. Rozumowanie kategoriami strategii ewolucyjnych, a zwłaszcza wprowadzenie jednego z najważniejszych pojęć w biologii współczesnej - strategii ewolucyjnie stabilnej (ESS) - umożliwiają zdyscyplinowane formułowanie hipotez, planowanie rozstrzygających eksperymentów i ścisłe, ilościowe wnioskowanie w dziedzinie, która przedtem była domeną domysłów i słownych spekulacji.

Król Szwecji Karol Gustaw wręcza nagrody na specjalnej ceremonii we wrześniu br. Laureaci otrzymują złote medale i pół miliona dolarów do podziału (czyli o połowę mniej niż tegoroczni laureaci Nagrody Nobla).