Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
NOWE WIELKIE TELESKOPY
Wiedza i Życie nr 9/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/1999

W pierwszej połowie br. ukończono kolejne wielkie inwestycje astronomiczne.Na szczycie wygasłego wulkanu Mauna Kea na wyspie Hawaii stanęły dwa teleskopyo średnicy ponad 8 m. Pierwszy z nich został zbudowany przez Japończyków,którzy nadali mu nazwę Subaru (po polsku - Plejady; w astronomii - nazwagromady gwiazd w gwiazdozbiorze Byka). Mierzące 8,3 m główne zwierciadłoSubaru jest w tej chwili największym pojedynczym zwierciadłem astronomicznymna świecie (zwierciadła większe są złożone z wielu oddzielnie szlifowanychsegmentów). Subaru został przekazany astronomom w końcu stycznia. W końcuczerwca oddano natomiast do użytku pierwszy z dwóch bliźniaczych teleskopówGemini (drugi jest budowany w Andach Chilijskich na szczycie Cerro Pachón).Oba bliźniaki są własnością międzynarodowego konsorcjum, w skład któregowchodzą instytucje z USA, Zjednoczonego Królestwa, Kanady, Chile, Australii,Brazylii i Argentyny.

Fot. CARA

Zwierciadła Subaru i Gemini są na tyle cienkie, że przy zmianie położeniateleskopu wyginają się pod własnym ciężarem, co powoduje zniekształceniaotrzymywanych obrazów. Aby temu przeciwdziałać, oba teleskopy wyposażonow system optyki aktywnej, którego zadaniem jest nieustanne "doginanie"zwierciadła do optymalnego kształtu [patrz: Wielkie oczy XX wieku, "WiŻ"nr 12/1998]. Gemini North (bo tak brzmi pełna nazwa północnego bliźniaka)ma już także system optyki adaptywnej, który błyskawicznie reaguje na drobneruchy powietrza odpowiedzialne m.in. za "migotanie" gwiazd. Dzięki niemuobrazy otrzymywane za pomocą Gemini North będą równie ostre, jak obrazyz Kosmicznego Teleskopu Hubble'a. Taką samą jakość obrazu osiągnie GeminiSouth, który jednak będzie gotowy dopiero w połowie przyszłego roku.

Zamieszczone obok zdjęcie przedstawia część panoramy "astronomicznegomiasteczka" na szczycie Mauna Kea. W kulistych kopułach w środku pola widzeniamieszczą się teleskopy Keck I i Keck II (każdy o średnicy 10 m). Na lewood nich widać cylindryczny budynek mieszczący teleskop Subaru. Gemini Northzajmuje drugą kopułę od prawej.

O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykułach:
(12/98)Wielkie oczy XX wieku