Twoja wyszukiwarka

ZUZANNA TOEPLITZ
NAJWIĘKSZY W POLSCE
Wiedza i Życie nr 10/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/1999

HISTORIA UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO - SKOMPLIKOWANA, PEŁNA TRUDNYCH I DRAMATYCZNYCHMOMENTÓW - JEST NIEODŁĄCZNIE ZWIĄZANA Z HISTORIĄ POLSKI, A W SZCZEGÓLNOŚCIZ DZIEJAMI WARSZAWY. UCZELNIA TA RÓWNIEŻ DZIŚ STANOWI JEDEN Z GŁÓWNYCHOŚRODKÓW INTELEKTUALNYCH ZARÓWNO STOLICY, JAK I CAŁEGO KRAJU.

Powołany w 1816 roku, powstał jako kontynuacja tradycji trzech wcześniejszychinstytucji zajmujących się edukacją. Były to: Szkoła Rycerska (CollegiumNobilium) otwarta w 1766 roku w Pałacu Kazimierzowskim, obecnej siedzibiewładz Uniwersytetu Warszawskiego, Szkoła Prawa utworzona w 1808 roku orazSzkoła Lekarska powstała w 1809 roku. W akcie tworzącym Królewski UniwersytetWarszawski znalazły się słowa, do których i dzisiaj odwołuje się statutUW: Uniwersytet ma nie tylko utrzymywać w narodzie nauki i umiejętnościw takim stopniu, na jakim już w świecie uczonym stanęły, ale nadto doskonalićje, rozkrzewiać i teorię ich do użytku społeczności zastosować.

Wizytówką Uniwersytetu Warszawskiego jest brama z 1910 roku z godłem,zgodnym z pierwszą pieczęcią uniwersytecką pochodzącą z 1816 roku

Fot. Biuro Informacji i Promocji UW

Królewski Uniwersytet Warszawski składał się z pięciu wydziałów: teologii,prawa, medycyny, filozofii i nauk wyzwolonych. W godle Uniwersytetu Warszawskiego,obowiązującym do dzisiaj, wydziały te obrazuje pięć gwiazd okalającychpolskiego orła w koronie, trzymającego w szponach z lewej strony liść palmy,a z prawej gałązkę wawrzynu - symbole cierpliwości, pilności i honoru.

W pierwszych latach swojego istnienia Uniwersytet zatrudniał około 50profesorów, u których nauki pobierało prawie 800 studentów. Programy isposób nauczania wzorowano na najlepszych uniwersytetach zachodnich. Wkrótceuczelnia stała się nie tylko ośrodkiem nauki, ale także centrum liberalnejmyśli, wykładowcą uczelni był m.in. historyk Joachim Lelewel. Nie był tojednak okres pomyślny dla rozwoju liberalizmu. Wielu studentów i absolwentówUniwersytetu wzięło udział w powstaniu listopadowym (w 1830 roku), co stałosię pretekstem do zamknięcia uczelni w 1831 roku.

Krótki okres względnej liberalizacji przyniósł Warszawie otwarcie SzkołyGłównej w 1862 roku, będącej w istocie kontynuacją Uniwersytetu. Szkołapodzielona była na cztery wydziały: lekarsko-chirurgiczny, prawa i administracji,filologiczno-historyczny oraz matematyczno-fizyczny. Zamknięta po upadkupowstania styczniowego w 1869 roku, zdołała w okresie swej działalnościwykształcić około 3 tys. studentów. Wśród jej profesorów były wielkie osobowości:lekarze Józef Mianowski i Tytus Chałubiński, przyrodnicy Benedykt Dybowski,Władysław Taczanowski i Ludwik Hirszfeld, prawnicy Józef Kasznica i WładysławHolewiński. W Szkole Głównej uczyła się młodzież różnych stanów. Większośćto oczywiście szlachta, ale zdarzali się również synowie chłopscy, a także,co w tych czasach było ewenementem, Żydzi. Nieoficjalnie pojawiły się wSzkole pierwsze kobiety studentki.

W 1870 roku w miejsce Szkoły Głównej otwarto Uniwersytet Cesarski. Niebył on uczelnią polską, miał służyć wynaradawiającej, rusyfikacyjnej politycewładz zaborczych. Liczba studentów zmieniała się, wahając między 1.5 a2 tys. Wśród kadry nauczającej, w znacznej części składającej się z rosyjskichprofesorów, brakowało wielkich nazwisk. Stopniowo studenci przenosili sięz Uniwersytetu Warszawskiego na inne uczelnie o wyższym poziomie i bardziejliberalnym sposobie nauczania. Rok 1905 przyniósł bojkot rosyjskich instytucjijako symbolu niewoli i ucisku. Udział polskich studentów spadł do 10%,a ranga uczelni znacznie się obniżyła.

W czasie I wojny światowej niemieckie władze okupacyjne zgodziły sięna istnienie szkolnictwa wyższego w Warszawie i polski już UniwersytetWarszawski stał się po raz pierwszy w pełni legalnie funkcjonującą instytucjąnarodową. Profesorów było niewielu, od 36 do 53 w różnych okresach jegodziałalności. Musieli oni spełnić oczekiwania szybko rosnącej liczby studentów,od 1 tys. w 1915 roku do 4.5 tys. w 1918 roku. Wraz z odzyskaniem w 1918roku niepodległości wolność powróciła też na Uniwersytet Warszawski. Programnauczania mógł być w pełni kontrolowany przez kadrę nauczającą. W krótkimczasie uczelnia odzyskała swój wysoki poziom i stała się największą w kraju(10 tys. studentów i 250 profesorów w 1923 roku) i jedną z najlepszychw Europie.

Pałac Kazimierzowski, ulubiona siedziba króla Jana Kazimierza (stądnazwa), znana jako Villa Regia, jest obecnie miejscem urzędowania władzrektorskich

Fot. Biuro Informacji i Promocji UW

II wojna światowa to najbardziej dramatyczny okres w historii UniwersytetuWarszawskiego. Zamknięty przez hitlerowców, został zamieniony w koszarywojsk okupacyjnych. Ryzykując życie (nauczanie na poziomie ponadpodstawowymbyło zabronione pod karą śmierci), profesorowie Uniwersytetu prowadzilitajne nauczanie w domach własnych i swoich studentów. Na tak organizowanetajne komplety uczęszczali m.in. poeci pokolenia Kolumbów: Krzysztof KamilBaczyński, Tadeusz Gajcy, Andrzej Trzebiński, Tadeusz Borowski, żołnierzeArmii Krajowej. W podziemne nauczanie zaangażowanych było prawie 300 nauczycieliakademickich, a w zajęciach uczestniczyło prawie 3.5 tys. studentów. Wczasie okupacji kilkaset osób obroniło prace magisterskie, a 9 uzyskałostopień doktora.

Straty Uniwersytetu związane z okupacją, a przede wszystkim z powstaniemwarszawskim w 1944 roku, były ogromne. Zginęło 162 nauczycieli akademickich,30 pracowników administracji i wielu studentów. 60% budynków uległo zniszczeniu,a zbiory biblioteczne straciły prawie 80% swojego stanu posiadania sprzedwojny.

Po wojnie Uniwersytet Warszawski otworzył podwoje w grudniu 1945 roku.Na zajęcia zgłosiło się ponad 4 tys. studentów. Praca uczelni w pierwszychmiesiącach bazowała przede wszystkim na ogromnym entuzjazmie zarówno kadry,jak i studentów. Nauczanie opierano wyłącznie na wykładach, brakowało bowiemzarówno podręczników, jak i nawet najprostszej aparatury. Zajęcia odbywałysię w zniszczonych budynkach, nieomal na gruzach. Początkowy entuzjazmzmrożony został przez zmiany, które nastąpiły w Polsce pod koniec lat czterdziestych,oraz pod wpływem okresu "zimnej wojny". Uczelnia została scentralizowanajak wszystko w Polsce, a programy nauczania znalazły się pod wpływem silnejindoktrynacji ideologicznej.

Stary gmach Biblioteki UW zbudowany został w 1894 roku, obecnie wymagageneralnego remontu - w przyszłości będą się tu mieścić sale wykładowesłużące wszystkim wydziałom

Fot. Biuro Informacji i Promocji UW

Odwilż po październiku 1956 roku przyniosła Uniwersytetowi liberalizację.Większość wydziałów uzyskała swobodę zarówno w dziedzinie badań naukowych,jak i programów nauczania. Uczelnia znowu cieszyła się wysoką renomą wEuropie. Jedynie wydziały nauk społecznych (ekonomia, socjologia, pedagogika,psychologia) były silniej uzależnione od panującej oficjalnie doktryny.

Kolejny wstrząs Uniwersytet przeżył w 1968 roku podczas wydarzeń marcowych.Antyinteligencka i antysemicka polityka władz partyjnych i państwowychdoprowadziła do opuszczenia uczelni, a często także i kraju, przez wielustudentów i pracowników. Odeszli z Uniwersytetu m.in. profesorowie filozofiii socjologii: Bronisław Baczko, Zygmunt Bauman, Leszek Kołakowski, KrzysztofPomian. Postąpiło tak wielu zdolnych doktorantów i studentów.

Mimo wszystko Uniwersytet pozostał centrum względnej wolności myślii poglądów. Władze nie ingerowały w programy badawcze, a i nauczanie odbywałosię według stale unowocześnianych programów. Pod ko niec lat sześćdziesiątychna Uniwersytecie studiowało ponad 20 tys. studentów pod opieką największychsław nauki polskiej: profesorów Stefana Kieniewicza, Aleksandra Gieysztora,Zdzisława Libery, Władysława Kunickiego-Goldfingera, Marii i StanisławaOssowskich i wielu innych.

W 1968 roku władze powołały do życia filię Uniwersytetu Warszawskiegow Białymstoku. Początkowo była to zresztą jedynie uczelnia zawodowa, służącakształceniu nauczycieli. Przez prawie trzydzieści lat istnienia stała sięjednak pełnoprawną szkołą wyższą składającą się z sześciu wydziałów, naktórych kształciło się ponad 12 tys. studentów, i usamodzielniła się w1997 roku.

Odzyskanie niezależności w 1989 roku to nowy rozdział w życiu UniwersytetuWarszawskiego. Pełna autonomia, którą cieszy się uczelnia, doprowadziław pierwszym etapie do znacznego podwyższenia liczby studentów. Obecniena Uniwersytecie Warszawskim kształci się prawie 51 tys. osób, w tym ponad25.6 tys. na studiach stacjonarnych, ponad 8 tys. na studiach wieczorowych,blisko 13.5 tys. na studiach zaocznych i 3.7 tys. na studiach podyplomowych.Oznacza to przeszło dwukrotny wzrost liczby studentów w porównaniu z latamiosiemdziesiątymi.

Lata dziewięćdziesiąte to również okres rozwoju przestrzennego Uniwersytetu.Dzięki inicjatywie "Uniwersytet przy Trakcie Królewskim", podjętej przezpierwszego premiera rządu III RP Tadeusza Mazowieckiego, uczelnia otrzymałanowe budynki (gmach przy ul. Mokotowskiej, dom przy ul. Żurawiej i inne).Uzyskała też możliwość wykorzystywania wpływów z wynajmu pomieszczeń wdawnym gmachu KC PZPR, użytkowanym obecnie przez Centrum Bankowo-Finansowe,dzięki czemu rozpoczęto realizację marzeń wielu pokoleń - budowę nowegogmachu Biblioteki Uniwersyteckiej.

Podczas ostatniej pielgrzymki do Polski papież Jan Paweł II poświęciłbudynek biblioteki 11 czerwca br. Oddanie go do użytku planowane jest napaździernik 1999 roku. Będzie to jedna z najnowocześniejszych bibliotekw Polsce, wyposażona w zintegrowany system biblioteczny VTLS. Bibliotekaposiada ponad 2.5 mln woluminów, w tym ponad 1.5 mln książek, około 600tys. woluminów wydawnictw periodycznych, manuskryptów, map i mikrofilmów[patrz: Raj wśród książek, "WiŻ" nr 3/1999].

Oprócz Biblioteki Uniwersytet wzbogacił się o nowy gmach Wydziału Prawai Administracji, otwarty we wrześniu 1998 roku. Był to pierwszy w historiibudynek zaplanowany i zbudowany na potrzeby Uniwersytetu Warszawskiego.Ukończona została też ogromna inwestycja, jaką jest jedyny w Europie Środkowo-Wschodniejcyklotron. Służy on całemu środowisku naukowemu, także jednostkom spozaUniwersytetu. Powstaje również budynek Wydziału Biologii.

Uniwersytet jest przede wszystkim ogromnym centrum dydaktycznym. Choćod 1949 roku nie wykłada się na nim już medycyny (powstała wówczas AkademiaMedyczna w Warszawie) ani weterynarii (przeniesiona do SGGW w 1951 roku),nie ma też Wydziału Teologii Ewangelickiej (przeniesiony do ChrześcijańskiejAkademii Teologicznej w 1953 roku) ani Wydziału Teologii Katolickiej (przeniesionydo Akademii Teologii Katolickiej w tym samym roku), to Uniwersytet nadaldobrze wypełnia zadania związane ze swoją nazwą (uniwersytet to nazwa pochodzącaod słowa universitas - ogół, całość).

Na Uniwersytecie można zdobyć stopień magistra lub licencjata w 32 specjalnościach.Część z nich wykładana jest również w innych uczelniach uniwersyteckich.Wiele jednak jest wyjątkowych ze względu na temat, zaplecze dydaktycznelub kadrę nauczającą.

Takim wyjątkowym wydziałem jest neofilologia, na której oprócz powszechnienauczanych języków, takich jak niemiecki, angielski czy francuski, oferowanajest nauka również języka niderlandzkiego (Instytut Germanistyki), orazunikatowe kierunki w Instytucie Orientalistyki (m.in. egiptologia, hebraistyka,koreanistyka, japonistyka). Profesorowie tego wydziału znani są nie tylkow kraju, ale także za granicą. Można więc uczyć się japońskiego u prof.Wiesława Kotańskiego, jedynego polskiego laureata prestiżowej nagrody YAMATOBANTO, przyznawanej osobom szczególnie zasłużonym w propagowaniu językai kultury japońskiej. Do prof. Kotańskiego przyjeżdżają z Japonii uczeni,aby podzielił się z nimi swoją wiedzą. Prof. Krzysztof Byrski nie tylkowykłada kulturoznawstwo na kierunku indologia, ale może także opowiedziećwiele o zwyczajnym życiu w Indiach, ponieważ na początku lat dziewięćdziesiątychpełnił tam funkcję ambasadora RP. Na Wydziale Biologii nauka również odbywasię pod kierunkiem znakomitych uczonych - na przykład prof. Ewy Symonides- przewodniczącej Krajowej Rady Ochrony Środowiska, jednej z najwybitniejszychspecjalistek w tej dziedzinie nie tylko w kraju.

Sala Złota, reprezentacyjna część Pałacu Kazimierzowskiego

Fot. Biuro Informacji i Promocji UW

Wielbicielom astronomii Uniwersytet Warszawski oferuje obserwatoriumw Ostrowiku i nowoczesną aparaturę w Warszawie. Uniwersytet jest też współwłaścicielemjednego z najnowocześniejszych obserwatoriów astronomicznych w AmerycePołudniowej, w Las Campanas (Chile).

Od wielu już lat na Wydziale Prawa i Administracji działają cztery szkołyprawa: Prawo Angielskie i Europejskie, Prawo Francuskie i Europejskie,Prawo Niemieckie i Europejskie oraz Prawo Amerykańskie. Dyplomy ukończeniatych szkół uznawane są nie tylko w Polsce, ale także w kraju, którego prawojest nauczane. Daje to wyjątkową okazję do nabycia uprawnień nie do przecenieniaw jednoczącej się Europie.

Wydział Zarządzania prowadzi z kolei wraz z Uniwersytetem stanu Illinois(USA) studia MBA (Master of Business Administration), jedne z najbardziejprestiżowych w dziedzinie zarządzania na świecie. I ten dyplom daje możliwościpracy poza granicami kraju.

Inauguracja roku akademickiego na Uniwersytecie Warszawskim

Fot. Maciej Zienkiewicz

Uczelnia warszawska była pionierem w dziedzinie studiów międzywydziałowych.Od wielu już lat działają na nim trzy takie kierunki: MiędzywydziałoweIndywidualne Studia Matematyczno-Przyrodnicze, Międzywydziałowe IndywidualneStudia Humanistyczne oraz Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska. Dająone możliwość rozwijania zainteresowań poprzez studiowanie na wielu wydziałachrównocześnie i stykanie się z najwybitniejszymi specjalistami, jakich UniwersytetWarszawski zatrudnia.

Oprócz studiów na poszczególnych wydziałach istnieją również różnegotypu programy nauki prowadzone przez jednostki pozawydziałowe, na przykładw dziedzinie kulturoznawstwa ze specjalnością studia amerykanistyczne wOśrodku Studiów Amerykańskich. Można tam spotkać na wykładach wiceprzewodniczącegogiełdy nowojorskiej czy ambasadora USA w Polsce Daniela Frieda.

W sumie, Uniwersytet Warszawski proponuje ponad 50 różnych programówstudiów, pozwalających uzyskać dyplom. Na większości kierunków może tobyć dyplom licencjacki - trzy lata nauki, lub magisterski - pięć lat nauki.Większość wydziałów prowadzi również studia podyplomowe w ramach kształceniaustawicznego, tak potrzebnego w dobie szybkiego postępu nauki i cywilizacji.Na Uniwersytecie można również uzyskać stopnień doktora i doktora habilitowanegow prawie wszystkich wymienionych wcześniej dziedzinach nauki. Na uczelnipracuje ponad 2.7 tys. nauczycieli akademickich, spośród których około400 ma tytuł profesorski. Wielu z nich jest najwybitniejszymi przedstawicielamidanej dziedziny w naszym kraju.

Dodatkową szansę rozwoju stworzyło przystąpienie Uniwersytetu Warszawskiegodo programu SOCRATES-ERASMUS, pozwalającego na wymianę zarówno studentów,jak i pracowników z krajami należącymi do Unii Europejskiej. Program tennie tylko umożliwia odbycie części studiów na europejskich uniwersytetach,ale także prowadzi do wzajemnego uznawania dyplomów dzięki stałemu doskonaleniui unowocześnianiu programów, które stają się porównywalne z programaminauczania w uczelniach europejskich. Jest to ogromny krok w kierunku wejściado zjednoczonej Europy.

Uniwersytet Warszawski to nie tylko dydaktyka. Uczelnia jest jednymz największych i najbardziej liczących się centrów naukowych w Polsce.Prawie wszystkie jednostki uniwersyteckie mają wysoką rangę w kategoriachprzyznawanych przez Komitet Badań Naukowych. W ciągu ostatnich trzech latpracownicy Uniwersytetu opublikowali ponad
13 tys. prac naukowych, w tym ponad 2.7 tys. książek. Uczelnia byłaorganizatorem ponad 450 konferencji, w tym 296
o międzynarodowej randze. Ponad 300 osób uzyskało stopień doktora,a ponad 100 doktora habilitowanego.

Wysoki poziom naukowy uczelni jest najlepszą gwarancją realizacji jejprogramu dydaktycznego. To właśnie dzięki niemu, a także dzięki dużemuwyborowi programów dyplomowych, jest nadal jedną z najbardziej obleganychuczelni w kraju. W rekrutacji na rok akademicki 1999/2000 na studiach stacjonarnycho indeks walczyło przeciętnie ponad pięciu kandydatów. Są również takiekierunki, na których liczba ta była znacznie wyższa, na przykład socjologiaczy informatyka - ponad 15 osób na jedno miejsce.

W cyklu "Gdzie studiować?" do tej pory ukazały się artykułyo uniwersytetach: oksfordzkim ("WiŻ" nr 1/1999), Harvarda ("WiŻ" nr 2/1999),bolońskim ("WiŻ" nr 5/1999) oraz Yale ("WiŻ" nr 6/1999).

O podobnych zagadnieniach przeczytasz w artykułach:
(03/99)Raj wśród książek