Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
GŁOWA DO GÓRY - PAŹDZIERNIK
Wiedza i Życie nr 10/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/1999

NA MAPCE ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY JAŚNIEJSZE OD 4.5 WIELKOŚCI GWIAZDOWEJ (4.5M),SCHEMATYCZNIE UKAZANA WSTĘGA DROGI MLECZNEJ ORAZ NAJJAŚNIEJSZE MGŁAWICE,GROMADY GWIAZDOWE I GALAKTYKI (UMIESZCZONE PRZY TYCH OBIEKTACH LICZBY BEZOZNACZEŃ LITEROWYCH SĄ NUMERAMI Z KATALOGU NGC). KRZYŻYK OZNACZA POŁOŻENIEOBIEKTU MIESIĄCA. OZNACZONO PONADTO ZNAJDUJĄCE SIĘ NA WIECZORNYM NIEBIEPLANETY ORAZ KILKA POŁOŻEŃ KSIĘŻYCA, KTÓRY SZYBKO PRZESUWA SIĘ NA TLE GWIAZDOZBIORÓWZODIAKU. PRZYSTĘPUJĄC DO OBSERWACJI, TRZEBA OBRÓCIĆ MAPKĘ W TAKI SPOSÓB,ABY OZNACZENIE STRONY ŚWIATA, KU KTÓREJ JESTEŚMY ZWRÓCENI, ZNALAZŁO SIĘNA DOLE. GWIAZDY NA DOLE MAPKI ODPOWIADAJĄ WÓWCZAS GWIAZDOM WIDOCZNYM NADRZECZYWISTYM HORYZONTEM. W CENTRUM MAPKI ZNAJDUJĄ SIĘ GWIAZDY ŚWIECĄCEWPROST NAD NASZYMI GŁOWAMI, CZYLI W ZENICIE. ZARÓWNO DROGĘ MLECZNĄ, JAKI SŁABE GWIAZDY WIDAĆ JEDYNIE PRZY DUŻEJ PRZEJRZYSTOŚCI POWIETRZA, Z DALAOD ŚWIATEŁ MIEJSKICH. DO ZAOBSERWOWANIA URANA, NEPTUNA, MGŁAWIC, GROMADGWIAZDOWYCH I GALAKTYK POTRZEBNA JEST SILNA LORNETKA LUB NIEWIELKI TELESKOP.PLUTONA MOŻNA DOJRZEĆ TYLKO PRZEZ TELESKOP O ŚREDNICY ZWIERCIADŁA CO NAJMNIEJ15 CM.

Październikowe niebo jest przecięte na dwie niemal równe części wstęgąDrogi Mlecznej, która wynurza się spod horyzontu w punkcie "wschód" i chowasię pod niego w punkcie "zachód". W połowie jej długości, wprost nad naszymigłowami, świeci gwiazdozbiór upamiętniający cesarzową Etiopii i matkę Andro-medy, Kasjopeę. Tuż pod Kasjopeą, nad północnym zachodem, widać jej cesarskiegomęża - Cefeusza. Również pod Kasjopeą, lecz nad północnym wschodem, osobyobdarzone dobrym wzrokiem mogą dostrzec niepozorny gwiazdozbiór Żyrafy.Obok Żyrafy, na tle Drogi Mlecznej, leży charakterystyczny, regularny "latawiec",w jaki układają się najjaśniejsze gwiazdy Woźnicy. Według jednych źródełgwiazdozbiór ten upamiętnia syna Heliosa, Faetona (który tak nieumiejętniepowoził ojcowskim ognistym rydwanem, że wraz z nim, czyli ze Słońcem, spadłz nieba). Według innych niebieskim Woźnicą jest Erichtonios, syn boga ogniai sztuki kowalskiej Hefajstosa.

Tuż po zachodzie Słońca na niebie ukazuje się przebywający w WężownikuMars (+0.6m), którego jasność zmniejsza się teraz dosłowniez dnia na dzień. Nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, w pobliżu Kłosaw gwiazdozbiorze Panny, można próbować odnaleźć Merkurego (-0.3m).Tuż po 18:00 wschodzi Jowisz
(-2.9m), a wkrótce po nim - Saturn (-0.1m) -oba w gwiazdozbiorze Barana. Na krótko przed drugą dołącza do nich świecącamiędzy przednimi łapami Lwa Wenus (-4.5m). Układ planet pozostajeniezmieniony aż do końca miesiąca.

9 października o 5:00 nad ranem spodziewane jest maksimum związanego zkometą Giacobini-Zinner roju Drakonidów. Obfitość tego roju wykazuje silnewahania (od dwustu do niewykrywalnie małej liczby meteorów na godzinę).Mniej liczny, ale za to znacznie bardziej stabilny rój Orionidów osiągniemaksimum w nocy z 21 na 22 października. Orionidy, które najprawdopodobniejsą związane ze słynną kometą Halleya, dają zwykle w maksimum około dwudziestu"spadających gwiazd" w ciągu godziny. 23 października o 21:00 Jowisz znajdziesię w opozycji. Przez cały miesiąc jego jasność będzie w związku z tymbliska maksymalnej (-2.9m). Dobę później o północy Merkury osiągnienajwiększą elongację wschodnią, oddalając się od Słońca na 24°. W ostatnimdniu miesiąca o 2:00 największą elongację zachodnią (46°) osiągnie Wenus.O 3:00 tej samej nocy będziemy musieli wypełnić melancholijny obowiązekadministracyjny, cofając zegarki o godzinę i powracając do czasu zimowego.

6 października o 4:00 wąski sierp Księżyca ujrzymy 3° na lewo od Regulusai 6° na lewo od Wenus. Maksymalne zbliżenie Wenus i Regulusa (3°) nastąpitrzy dni później o 3:00 (mapka). 15 października o 19:00 Księżyc przedpierwszą kwadrą znajdzie się 4° nad Marsem (mapka). 24 października o 19:00Księżyc w pełni zbliży się na 4° do Jowisza, a dobę później - na 3° doSaturna (mapka). 27 października o 19:00 tarcza naszego satelity będziewidoczna w odległości 5° na lewo od Aldebarana (mapka).