Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
SŁOŃCE NA ORBICIE
Wiedza i Życie nr 12/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 12/1999

Po raz pierwszy udało się zaobserwować ruch Słońca po orbicie wokół centrum Galaktyki.

Centrum naszej Galaktyki znajduje się w odległości około 25 tys. lat świetlnych od Słońca, w tle gwiazdozbioru Strzelca. Już od dawna wiedziano, że Słońce okrąża je mniej więcej raz na 250 mln lat (przekonano się o tym, śledząc ruchy gwiazd i materii międzygwiazdowej). Kilka miesięcy temu ogłoszono, że ruch ten udało się zaobserwować bezpośrednio. Wykorzystano w tym celu tzw. przesunięcie paralaktyczne - zjawisko, które obserwujemy, jadąc wzdłuż krawędzi lasu, kiedy bliższe drzewa przesuwają się na tle dalszych. Ten sam efekt posłużył już w XIX w. do udowodnienia realności ruchu Ziemi po orbicie. Naszym pojazdem była w tym przypadku cała Ziemia, wraz z którą zataczamy kręgi wokół Słońca, zaś lasem - Droga Mleczna.

W centrum Galaktyki znajduje się silne radioźródło, które w astronomii przyjęto oznaczać kryptonimem Sgr A*. Ze względu na bardzo małe rozmiary jest idealnym "znacznikiem", który wskutek ruchu Słońca w Galaktyce i Ziemi wokół Słońca przesuwa się na tle radioźródeł leżących poza granicami Galaktyki. Przesunięcia te są oczywiście bardzo małe, ale od niedawna radioastronomowie potrafią je już mierzyć. Dokonali tego za pomocą rozciągającego się od Hawajów po Wyspy Dziewicze zestawu radioteleskopów o nazwie VLBA (Very Long Baseline Array). Zestaw ten lokalizuje radioźródła z dokładnością 0.0001 s łuku. Gdyby taką dokładność osiągnął Kosmiczny Teleskop Hubble'a, za jego pomocą moglibyśmy obejrzeć ślady stóp astronautów na Księżycu.

Aby VLBA mógł "zauważyć" ruch Sgr A*, nie trzeba długo czekać - wystarczy porównać radiowe "zdjęcia" okolic centrum Galaktyki wykonane w odstępie kilkunastu dni. Obserwacje tego typu nie tylko dowodzą poprawności naszych wyobrażeń o ruchach Słońca, lecz także umożliwiają dokładne wyznaczenie okresu, w którym Słońce dokonuje pełnego obiegu wokół centrum Galaktyki. Ów "galaktyczny rok" trwa 226614 mln lat ziemskich.