Twoja wyszukiwarka

TERESA LEWIŃSKA
TAJEMNICE ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
Wiedza i Życie nr 12/1999
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 12/1999

DZIŚ NAZYWAJĄ GO W ANGLII FATHER CHRISTMAS, WE FRANCJI - P`ERE NöEL, W NIEMCZECH - WEIHNACHTSMANN, W HOLANDII - SINTER KLAAS, W TURCJI - NöELBABA, W STANACH ZJEDNOCZONYCH - SANTA CLAUS, W JAPONII - SANTA SAN.


Święty Mikołaj, biskup Miry w Azji Mniejszej, to patron m.in. żeglarzy, rybaków, więźniów, piekarzy, krawców, złodziei, dziewcząt pragnących wyjśćza mąż. W religii prawosławnej jest wielkim świętym. Każda przedstawiającago ikona jest zgodnie z wierzeniami cudowna.

Od chwili przeniesienia relikwii świętego Mikołaja z zajętej przez muzułmanów Miry do Bari we Włoszech, co miało miejsce 9 maja 1087 roku, kult świętegow szybkim tempie zaczął się szerzyć w Europie. Warto dodać, że na pamiątkę tego wydarzenia kościół wschodni obchodzi święta ku czci Mikołaja cudotwórcy 6 grudnia i właśnie 9 maja. Stąd Mikołaj zimowy i wiosenny.

Święty Mikołaj wskrzeszający trzech młodzieńców. Dzianisz, województwo małopolskie, druga połowa XIX wieku. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Fot. Edward Koprowski

Jak powstał znany nam z reklam pojawiających się na ekranach telewizorówi w witrynach sklepowych wizerunek Świętego Mikołaja? Washington Irvingw swej opowieści Historia Nowego Yorku opowiedziana przez Diedricka Knikerbockerana pisał o statku z galionem wyobrażającym świętego Mikołaja, płynącym do Ameryki. Jednemu z marynarzy ukazał się we śnie święty Mikołaj, nakazując założenie miasta o nazwie Amsterdam. Od tej pory święty Mikołaj jest patronem Nowego Jorku (dawniej Nowy Amsterdam). To właśnie powieść Irvinga spowodowała w Ameryce wielką modę na Mikołaja, pod jej wpływem Clement C. Moore napisał wiersz The Night Before Christmas. Oczarowany tym wierszem karykaturzysta polityczny Thomas Nast narysował prototyp wizerunku dzisiejszego Mikołaja:grubego, pyzatego, z długą brodą, w złotych okularach.

W Polsce najstarszy ślad istnienia świętego Mikołaja znajdujemy w Kazaniach świętokrzyskich (XIV wiek). Jest tam kazanie na dzień świętego Mikołaja. Przedstawienie tego świętego jako rozdającego prezenty i chodzącego po domach wraz z pomocnikiem - diabłem dotarło do Polski z Niemiec w XIX wieku wraz ze zwyczajem ubierania choinki. W ostatnich latach pod nazwą Świętego Mikołaja i w naszym kraju utrwalił się wizerunek amerykańskiego Santa Clausa.

Każdego roku 15 listopada Święty Mikołaj przybywa do Amsterdamu i  uroczyście przejeżdża ulicami miasta

Fot. Edward Koprowski

Broni się przed nim jeszcze dzielnie Holandia. Tutaj obchody Świętego Mikołaja odbywają się najbardziej uroczyście. Pierwsze wzmianki o świętowaniu tego dnia pochodzą z XIV wieku. Historycy odkryli w księgach rachunkowych z Dordrechtu z lat 1360-1363 informacje o rozdawaniu kieszonkowego i udzielaniu wolnego dnia chłopcom z chóru kościelnego 6 grudnia na świętego Mikołaja. Amsterdam jest jedynym miejscem w Europie, gdzie przyjazd Świętego Mikołaja następuje już 15 listopada. W stroju biskupa, z długą siwą brodą, infułą biskupią na głowie i pastorałem w ręku przypływa do Amsterdamu małym statkiem o nazwie "Hiszpania" (nawiązującą do okresu, gdy Niderlandy były pod panowaniem Hiszpanii). Na wiwat strzelają armaty, na jego powitanie wychodzi burmistrzi tłumy holenderskiej metropolii. Po wysłuchaniu sprawozdania z dokonań Zarządu Miasta w minionym roku, odczytanego przez burmistrza, Święty Mikołaj wyrusza na siwym koniu w objazd po Amsterdamie. Od momentu przyjazdu Świętego Mikołaja do 5 grudnia dzieci wystawiają codziennie przy oknie buciki, aby następnego dnia znaleźć w nich słodycze. Gorączka "świętomikołajowa" swójpunkt kulminacyjny osiąga wieczorem 5 grudnia, w wigilię dnia świętegoMikołaja, tzw. wieczór paczuszek, najbardziej lubiane święto rodzinne obchodzoneprzez wszystkich niezależnie od przekonań religijnych i politycznych.

Pod wpływem zwyczajów przeniesionych z innych krajów, szczególnie zeStanów Zjednoczonych, kilka lat temu pojawił się w Holandii zwyczaj dawaniaprezentów pod choinkę w dniu Bożego Narodzenia, 25 grudnia. Dzieciom mówisię, że dostaną je od Kerst-manna (Kerst - Boże Narodzenie, mann - mężczyzna),ubranego w czerwoną czapkę obszytą białym futrem, czerwone spodnie i wysokiebuty, którego przywiozły w saniach renifery z dalekiej Laponii. ZwiązekMikołajów w Holandii wywalczył sobie zgodę rządu na reklamowanie się amerykańskiegoSanta Clausa dopiero po 6 grudnia.

Święty Mikołaj na starej pocztówce. Ze zbiorów prywatnych Marka Sosenki

Fot. Edward Koprowski

Bogata i wielowiekowa tradycja związana z postacią świętego Mikołajaw latach pięćdziesiątych XX wieku wywołała falę protestów w niektórychkręgach społecznych. Zarzucano obchodom "mikołajkowym" antypedagogicznywpływ na osobowość dzieci, krzewienie braku odpowiedzialności, łatwowiernościoraz wszelkich innych grzechów oraz słabości. W 1951 roku w atmo-sferzehisterii doszło we Francji, przed katedrą w Dijon, do spalenia na stosiefigury świętego Mikołaja w obecności 250 dzieci z sierocińca. Kościół potępiłten czyn, jednak w 1969 roku z braku odpowiednich dokumentów na istnienieświętego Mikołaja skreślił go z rejestru świętych, pozwalając jedynie nalokalne kulty. Ale dzieci o tym nie wiedzą i jak dawniej piszą listy doŚwiętego Mikołaja. W Polsce każdego roku listy te kierowane są do UrzęduPocztowego w Koluszkach, gdzie znajduje się jedyny w Polsce Oddział NiedoręczalnychPrzesyłek.

TERESA LEWIŃSKA jest kustoszem w Państwowym Muzeum Etnograficznymw Warszawie, autorką scenariuszy kilku wystaw o Świętym Mikołaju.

O dobroczyńcy doskonałym, opiekującym się zarówno biednymi,jak i bogatymi, strzegącym majątków i posagów pisaliśmy w artykule KochanyŚwięty Mikołaju!, "WiŻ" nr 12/1994 - red.