Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
SYGNAŁY - NOWE OBSERWATORIUM NA ORBICIE
Wiedza i Życie nr 3/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 3/2000

ESA zbudowała dużego satelitę do obserwacji promieniowania rentgenowskiego.

W grudniu ub.r. rakieta Ariane 5 wyniosła na orbitę skonstruowane przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) obserwatorium rentgenowskie XMM (X-ray Multi-Mirror Telescope). Start z kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej przebiegł bezproblemowo, a w godzinę po nim naziemne stacje kontroli lotu stwierdziły pełną sprawność podstawowych urządzeń obserwatorium. Po kilkudniowych testach XMM uruchomił własne silniki i przeniósł się na docelową, silnie wydłużoną orbitę. Krążąc po niej, spędza 85% czasu poza obrębem ziemskich pasów radiacyjnych, które utrudniają lub wręcz uniemożliwiają obserwacje rentgenowskie.

XMM ma 10 m długości i masę prawie 4 t. Znajdują się w nim trzy niezależne teleskopy rentgenowskie oraz teleskop optyczny o średnicy 30 cm, który może również pracować w zakresie ultrafioletowym (mimo swych niepozornych rozmiarów dorównuje czułością czterometrowym teleskopom naziemnym). Zadaniem teleskopu optycznego jest dostarczanie dodat- kowych informacji o obiektach obserwowanych przez teleskopy rentgenowskie. Każdy teleskop rentgenowski zawiera 58 pozłacanych zwierciadeł o łącznej powierzchni 120 m2.

Cały zestaw jest wyposażony w bardzo czułe odbiorniki umożliwiające analizę kosmicznego promieniowania X oraz obrazowanie jego źródeł. XMM jest 5-krotnie (w twardych promieniach X nawet 15-krotnie) czulszy niż pracujący już od kilku miesię-cy amerykański teleskop Chandra [patrz: Chandra, Sygnały, "WiŻ" nr 10/1999]. Ustępuje mu jednak pod względem zdolności rozdzielczej, co oznacza, iż na wykonanych przez niego zdjęciach zobaczymy mniej szczegółów. Oba przyrządy będą się więc uzupełniać, zbierając niedostępne dotychczas informacje o procesach przebiegających w skrajnych warunkach fizycznych (m.in podczas wybuchów supernowych oraz w otoczeniu czarnych dziur i gwiazd neutronowych, a także w aktywnych jądrach galaktyk).