Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
SYGNAŁY - SKŁADANIE OBRAZÓW
Wiedza i Życie nr 3/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 3/2000

Fale radiowe odbierane przez zestawy radioteleskopów pozwalają odtworzyć bardzo dokładne obrazy odległych obiektów kosmicznych.

Technika składania fal, nazywana interferometrią, jest znana w radioastronomii już od kilkudziesięciu lat. Odpowiednio planując obserwacje i łącząc kilka radioteleskopów, można za ich pomocą uzyskiwać obrazy tak dokładne, jak dzięki pojedynczemu urządzeniu o średnicy odpowiadającej maksymalnej odległości między tymi radioteleskopami. Największy z będących obecnie w użyciu zestawów, VLBI (Very-Long Base-line Interferometry), składa się z radioteleskopów rozrzuconych po całej Ziemi (jednym z nich jest 32-metrowy radioteleskop Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Piwnicach pod Toruniem).

W przypadku VLBI olbrzymie odległości między radioteleskopami uniemożliwiają ich bezpośrednie połączenie. Aby otrzymać obraz odległego obiektu, nastawia się nań jednocześnie wszystkie radioteleskopy i rejestruje odbierane sygnały na taśmach magnetycznych. Wraz z sygnałami radiowymi zapisuje się bardzo dokładne sygnały czasu. Taśmy wędrują następnie do jednego z kilku specjalistycznych centrów obliczeniowych (tzw. korelatorów), w których dane z całego zestawu teleskopów poddaje się obróbce komputerowej (dwa najważniejsze centra to Socorro w stanie Nowy Meksyk i Dwingeloo w Holandii). O możliwościach VLBI świadczy obraz pozostałości po wybuchu supernowej w galaktyce M82. Widać na nim szczegóły o rozmiarach miesiąca świetlnego (0.001 sekundy łuku), którym odpowiadałaby czcionka Sygnałów oglądana z odległości około 400 km. Galaktyka M82 leży w odległości 12 mln lat świetlnych w tle gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy i przyciąga uwagę astronomów ze względu na bardzo gwałtownie przebiegające w niej procesy gwiazdotwórcze.