Twoja wyszukiwarka

KAROL SABATH
SYGNAŁY - KUPER DINOZAURA
Wiedza i Życie nr 4/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 4/2000

Czy niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami?

Wszystkie ptaki (oprócz praptaka) mają skrócony ogon, złożony ze zrośniętych kręgów, tworzących tzw. pygostyl. Artykuł pt. A pygostyle from a non-avian theropod w "Nature"[nr 6766/2000], którego współautorem jest prof. dr Halszka Osmólska z Instytutu Paleobiologii PAN, zawiera opis pygostylu... dinozaura.

Pochodzący z pustyni Gobi, z warstw powstałych pod koniec okresu kredowego, szkielet jest niekompletny (brakuje czaszki, kończyn przednich i stóp) i należy do dwunożnego teropoda z grupy owiraptorów. Niezwykłość znaleziska polega na tym, że końcowe kręgi ogonowe (20.-24.) są zrośnięte jak u ptaków. Owiraptory miały krótką czaszkę z bezzębnym dziobem, długie trójpalczaste kończyny przednie i - podobnie jak inne dinozaury drapieżne - mogły być opierzone.

Rekonstrukcja towarzysząca artykułowi ilustruje przypuszczenie, że na pygostylu tego owiraptora osadzone były pióra, których wachlarz służył prawdopodobnie jako hamulec aerodynamiczny i umożliwiał dwunożnemu drapieżnikowi błyskawiczne manewry w pogoni za zdobyczą. Inne dinozaury posługiwały się długim ogonem jako przeciwwagą do balansowania - tymczasem ten wyjątkowo krótkoogoniasty teropod zamiast bezwładności ogona wykorzystywał opór powietrza, by poprawić swą zwrotność.

Zdaniem autorów artykułu, pygostyl owiraptora powstał niezależnie od pygostylu ptaków, ponieważ owiraptory nie były bezpośrednio spokrewnione z ptakami. Wcześniejsze stadium rozwoju pygostylu u owiraptorów może reprezentować Caudipteryx, znacznie starsza skamieniałość z Chin (z początków kredy), u której wokół usztywnionego zakończenia ogona można się dopatrzyć odcisków piór tworzących wachlarz. Byłby to więc przykład konwergencji ewolucyjnej, zbieżnej z kierunkiem zmian u ptaków. Można jednak rozważać przypuszczenie, że tendencja do skracania ogona u pierzastych dinozaurów jest wyrazem paralelizmu ewolucyjnego, a niektóre z kredowych teropodów są potomkami form będących już dość zaawansowanymi praptakami.

Taką hipotezę, sugerującą, że niektóre drapieżne dinozaury są w istocie wtórnie nielotnymi praptakami, 2 lata temu przedstawili niżej podpisany i Gerard Gierliński z Państwowego Instytutu Geologicznego na zjeździe Society of Vertebrate Paleontology w Snowbird (Utah, USA). Kwestia pochodzenia ptaków i wzajemnych pokrewieństw rozmaitych ptasiopodobnych dinozaurów będzie zapewne jeszcze długo budzić ożywione dyskusje i każde nowe znalezisko, takie jak owiraptor z pygostylem, będzie cennym materiałem dowodowym, który pozwala testować konkurencyjne hipotezy.