Twoja wyszukiwarka

WOJCIECH MIKOŁUSZKO
SYGNAŁY - GRZYBY JAK KWIATY
Wiedza i Życie nr 5/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 5/2000

Wilczomlecz sosnka jest bardzo pospolitą rośliną w całej Europie. Co roku na wiosnę z zagrzebanego w ziemi kłącza wyrasta gęsto ulistniona łodyga. W kwietniu lub maju na jej szczycie rozwijają się charakterystyczne żółte kwiatostany. Słodki nektar przyciąga do nich wiele owadów - pszczoły, mrówki, nawet muchy.

Z niektórych kłączy łodyga wyrasta trochę wcześniej. Inaczej też wygląda. Jej liście są grubsze, komórki dużo większe, a w przestrzeniach międzykomórkowych można zaobserwować nitkowate strzępki grzybni. Ta roślinka została zaatakowana przez groźnego pasożyta - rdzę grochową. Rdza grochowa jest grzybem z grupy podstawczaków. W swoim cyklu życiowym naprzemiennie pasożytuje na dwóch żywicielach: roślinach strączkowych (takich jak groch) i właśnie na wilczomleczu sosnce. Zarażone wilczomlecze już nie kwitną. Na szczycie zmienionej przez grzyba roślinki powstają jednakże, bardzo podobne do prawdziwych kwiatów, pseudokwiaty. Pseudokwiaty są żółte, wydzielają słodko pachnący nektar, lecz w ich środku, zamiast pyłku, znajdują się zarodniki grzyba.

Dwie szwajcarskie uczone zadały sobie pytanie: dlaczego pseudokwiaty rdzy grochowej aż tak bardzo przypominają kwiaty wilczomlecza sosnki? Z wcześniejszych badań wynikało, że aby grzyb mógł się rozmnażać, zarodniki z jednego okazu rdzy muszą zostać przeniesione na inny. Dopiero wtedy może nastąpić zapłodnienie i wykształcenie nowego typu zarodników, które z kolei są przenoszone na rośliny strączkowe. Uczone precyzyjnie zaplanowały eksperymenty. Najpierw sprawdziły, czy rdza grochowa może rozwinąć drugi typ zarodników bez dostępu owadów. Okazało się, że nie. Tym samym prawdziwe jest założenie, iż zarodniki grzyba są przenoszone z jednego okazu na drugi przez owady. Te same, które przenoszą pyłek wilczomlecza. Ale czy tak samo lubią one nektar rdzy jak nektar wilczomlecza? Badaczki odkryły, że owady nie tylko częściej odwiedzają kwiaty wilczomlecza, ale też spędzają na nich więcej czasu.

Zdaniem szwajcarskich uczonych, rdza grochowa i wilczomlecz sosnka rywalizują o owady. A ponieważ owady wolą prawdziwe kwiaty, rdza grochowa korzysta, upodabniając swoje pseudokwiaty do kwiatów swego żywiciela. I im bardziej będą one podobne, tym większa szansa na odwiedziny owada i na możliwość zapłodnienia.

American Journal of Botany nr 87(1)/2000