Twoja wyszukiwarka

PIOTR KOSSOBUDZKI
SYGNAŁY - GENOMIKA ZAMIAST ANTYBIOTYKÓW
Wiedza i Życie nr 6/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 6/2000

Obietnice badaczy genomów zaczynają się spełniać.

Analiza całych genomów różnych organizmów może dostarczyć bezcennej wiedzy o molekularnych podstawach życia. Naukowcy obiecują niezliczone korzyści wynikające ze znajomości całego DNA żywych istot: dotrzemy do zapisanej w genach historii ewolucji, poznamy przyczyny chorób dziedzicznych i nauczymy się zwalczać choroby zakaźne. Na razie znamy "genetyczne metryczki" zaledwie garstki organizmów: nicienia Caenorhabditis, rzodkiewnika (Arabidopsis), drożdży i kilkunastu innych drobnoustrojów. Ostatnio zakończono prace nad sekwencjonowaniem genomu ryżu i muszki owocowej - ulubionego obiektu badań genetyków. Trwa wyścig do poznania całości materiału genetycznego myszy i człowieka .

Do niedawna możliwości, jakie dawało poznawanie genomów, pozostawały jedynie w sferze marzeń i planów. O jednym z pierwszych zastosowań znajomości całego DNA organizmu doniosła jednak właśnie grupa włoskich naukowców. Badali oni genom bakterii Neisseria meningitidis typu B, wywołującej zapalenie opon mózgowych. Mikroorganizmy te zasiedlają jamę nosową znacznej części populacji ludzkiej, nie wywołując żadnych objawów. Z nieznanych przyczyn niekiedy "uzłośliwiają się" i atakują układ nerwowy.

Neisseria występuje w pięciu formach; przeciwko czterem z nich opracowano już skuteczne szczepionki. Jedynie forma B, wywołująca do 80% przypadków zapalenia opon mózgowych w Europie, dotąd skutecznie opiera się mikrobiologom. Być może w walce z tym groźnym mikrobem pomoże analiza nowo poznanej sekwencji wszystkich jego genów?

Po analizie komputerowej genomu Neisseria badacze wytypowali 350 białek, które mogłyby posłużyć jako szczepionki przeciw wywoływanej przez nią chorobie. Podczas testów na myszach wykazano, że 25 z nich rzeczywiście wywoływało odpowiedź układu odpornościowego zwierząt. Najbardziej efektywne białka będą teraz dokładnie badane jako potencjalne szczepionki przeciwko zapaleniu opon mózgowych u ludzi.

Badania przeprowadzone we włoskich laboratoriach potwierdziły więc, że genomika to rzeczywiście potężne narzędzie w rękach lekarzy i farmaceutów. Nie będą już musieli tworzyć nowych leków i szczepionek po omacku. Znając sekwencję DNA zwalczanego mikroorganizmu, mogą precyzyjnie obmyślić nowe, skuteczne preparaty.

"Science" nr 287/2000