Twoja wyszukiwarka

WOJCIECH MIKOŁUSZKO
SYGNAŁY - ZIELE IGLASTE
Wiedza i Życie nr 6/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 6/2000

Przodkowie świerka, sosny czy sekwoi stosowali strategię przetrwania raczej pokrzywy niż drzew.

Rośliny iglaste są drzewami. Dobrze przecież znamy polskie świerki, syberyjskie limby, amerykańskie sekwoje czy libańskie cedry. Wszystkie te rośliny rosną powoli, pierwsze nasiona wydają nie wcześniej niż kilkanaście lat po zakiełkowaniu, a egzystować mogą nawet kilkaset lat.

Gatunki krótko żyjące, o szybkim wzroście, zdolne do produkcji nasion już po kilku tygodniach czy nawet dniach od zakiełkowania, łatwo zasiedlające nowe, często niestabilne środowiska to w zdecydowanej większości rośliny kwiatowe. Przypuszcza się nawet, że właśnie dzięki tej strategii odniosły tak ogromny sukces ewolucyjny. Błyskawicznie opanowywały nowe środowiska, wypierając inne grupy roślin.

Zdziwienie uczonych wzbudził więc fakt odkrycia zielnej rośliny iglastej. Skamieniałe szczątki Aetophyllum stipulare, bo o nim mowa, znane są nauce od dawna. Najnowsze badania pozwoliły jednak dokładnie opisać budowę i odtworzyć strategię życiową tej niezwykłej roślinki. Aetophyllum rosło na południu Francji około 240 mln lat temu (wczesny trias środkowy) w bardzo niestabilnym środowisku rzecznej delty. Nowe siedliska, łachy rzeczne czy wyspy tworzyły się tam szybko, ale równie prędko mogły zniknąć. Raz po raz były zalewane słodkimi wodami rzeki i słonymi pobliskiego morza. W tym nieustannie zmieniającym się krajobrazie mogły przeżyć tylko te rośliny, które potrafiły szybko wyrosnąć i rozmnożyć się, wydając jak największą liczbę drobnych nasion. Ponieważ nie istniały wówczas rośliny kwiatowe, prym wiodły paprocie, skrzypowate i właśnie Aetophyllum.

Aetophyllum stipulare było niewysokie największe okazy miały 1.5-2 m, a najmniejsze zaledwie 30 cm. Wąskie liście przypominały igły araukarii, a tworzące się na szczycie pędów szyszki produkowały małe nasiona (2 mm długości). Łodyga była bardzo cienka, nie przekraczała 2 cm średnicy, i praktycznie nie zawierała wtórnego drewna, które sta-nowi podstawową masę pni drzew iglastych. Wszystkie te cechy wskazują na to, że Aetophyllum rosło bardzo szybko i równie prędko potrafiło wytworzyć dużą ilość nasion. A stąd wniosek, że jego strategia życiowa bardziej przypominała strategię pokrzywy czy rdestu niż sosny lub sekwoi.

Aetophyllum jest na razie jedyną znaną nauce zielną rośliną iglastą. Opisanie jego strategii życiowej sugeruje jednak, że przodkowie świerku i limby byli zdolni do szybkiego wzrostu w niestabilnych środowiskach. I to 100 mln lat przed pojawieniem się pierwszych roślin kwiatowych.

Ewolucja roślin iglastych kryje w sobie jeszcze wiele zagadek.

"Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology" nr 156(2)/2000