Twoja wyszukiwarka

ANDRZEJ PIEŃKOWSKI ANDRZEJ GORZYM JAN MOSTOWSKI ADAM SOCHACZEWSKI
KSIĄŻKI
Wiedza i Życie nr 7/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 7/2000

ORBITA
Astronauci NASA fotografują Ziemię.
National Geographic Society.
Wydawnictwo G+J RBA.
Warszawa 2000.

Od niepamiętnych czasów ludzie marzą o lataniu. Zwieńczeniem tych rojeń są dziś wyprawy w kosmos. Postęp technologiczny sprawia, że podobne wrażenia staną się udziałem nie tylko astronautów. Niewykluczone, że za kilka lat każdy, kogo będzie stać na bilet, wybierze się na taką wycieczkę. Tym, którzy nie mogą sobie na to pozwolić, ze spokojnym sumieniem polecam niniejszy album.

Książka nie należy do tanich (cena okładkowa - 185 zł). Warto jednak zainwestować, bo pokaźnych rozmiarów tom, zawierający kompilację kilkuset zdjęć z misji wahadłowców, to więcej niż album. Stanowi on znakomitą publikację popularnonaukową. Choć zdjęcia są niezwykle atrakcyjne wizualnie, nie było to jedyne kryterium ich doboru. Prawie na każdym widać coś ciekawego - coś, czego nie sposób przeoczyć, bo zdjęcia opatrzono krótkimi, zrozumiałymi nawet dla laika opisami.

Niektóre z przedstawionych zjawisk da się zaobserwować jedynie z kosmosu - jak koncentryczne fale na wodach Morza Śródziemnego za Cieśniną Gibraltarską. Inne, widziane z orbity, nabierają nowego znaczenia, jak wysychające z roku na rok afrykańskie jezioro Czad czy burza pyłowa, pędząca przez pustynię kilkusetkilometrowym frontem.

Choć nie wszystkie zebrane w albumie zdjęcia mają jednakową wartość naukową, łączy je jedno: wszystkie są bardzo ładne. To dzieło ludzi pragnących podzielić się swym zachwytem z tymi, którzy nie mieli okazji oglądać naszej planety ze statku kosmicznego.

ANDRZEJ PIEŃKOWSKI

WĘDRÓWKI Z DINOZAURAMI
Tim Haines
Wydawnictwo MUZA S.A.,
Warszawa 2000.

Na przełomie kwietnia i maja Telewizja Polska (program II) uraczyła nas znakomitym serialem popularnonaukowym pt. "Wędrówki z dinozaurami".

Ta superprodukcja BBC podbija świat - od Anglii po Australię. W ślad za filmem BBC wydała książkę pod tym samym tytułem, opartą na scenariuszu serialu, która - jak jej pierwowzór - w Wielkiej Brytanii stała się też bestsellerem. W połowie maja wydała ją MUZA. Łączą ją z filmem nie tylko osoba autora, ale przede wszystkim te same znakomite ilustracje i układ: każdy z sześciu rozdziałów odpowiada kolejnemu odcinkowi telewizyjnego serialu. Ale jest jedna zasadnicza różnica - w serialu nie sposób odróżnić, co jest rzetelną wiedzą naukową, a co czystą spekulacją. W książce to, co naukowe, jest wyraźnie wyodrębnione i wyróżnione, sprawiając, że książka dostarcza nie tylko przeżyć, ale też solidną porcję wiedzy o dinozaurach, ich epoce, znaleziskach materialnych i odkryciach naukowych, które pozwoliły Hainesowi odtworzyć prehistoryczny świat tych niezwykłych stworzeń.

Zastanawiam się, czy nie szkoda, że książka nie ukazała się przed serialem? Wcześniejsze przeczytanie każdego rozdziału przed kolejnym odcinkiem, zwłaszcza naukowych ramek, pozwoliłoby pełniej zrozumienić pokazywane wątki, choć niewątpliwie pozbawiłoby oglądającego dreszczyka emocji. Ci, którzy nie towarzyszyli dinozaurom w ich telewizyjnych wędrówkach, mogą teraz sami zadecydować. Mam nadzieję, że serial zostanie powtórzony. Niecierpliwi mogą jednak zafundować go sobie na kasetach. I choć jest to spory wydatek (książka - 82 zł, kasety - 79.70 zł), warto go ponieść. Oczywiście, jeśli kogoś na to stać...

ANDRZEJ GORZYM

FIZYKA WOKÓŁ NAS
Paul G. Hewitt
Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2000.

Wydanie tej amerykańskiej książki w języku polskim w naturalny sposób prowokuje pytanie: jak uczyć fizyki w szkole średniej? Warto uświadomić sobie następującą prawdę: fizyka jest przedmiotem niepopularnym, młodzież od niej stroni, a wiedza fizyczna wśród ludzi wykształconych jest znikoma. Ta diagnoza nie dotyczy tylko Polski, choć w naszym kraju jest bardzo wyraźnie widoczna.

Receptą Hewitta na zmianę tego stanu rzeczy jest odformalizowanie fizyki. Stara się on nauczyć fizyki, nie używając języka matematyki, mówiąc obrazowo - bez wzorów. Autor uważa, że uczeń powinien przede wszystkim poznać zjawiska fizyczne i zrozumieć pojęcia. Na resztę czas przyjdzie później. W taki sposób uczy się fizyki w niektórych szkołach amerykańskich.

Książka obejmuje materiał nauczany w polskich szkołach średnich, zaprezentowany bardzo tradycyjnie. Autor nie stroni też od zagadnień bardziej współczesnych, jak fizyka jądra atomowego, a nawet ogólna teoria względności. Jest to podręcznik, a nie książka popularna, napisany jednak bardzo przyjemnym, gawędziarskim stylem. Niezwykle pożyteczne są liczne zadania i przykłady oraz ,,projekty", czyli zadania doświadczalne do samodzielnego wykonania przez ucznia.

Styl nauczania fizyki proponowany przez Hewitta bardzo odbiega od polskiej praktyki, wymaga od nauczyciela dużej wiedzy i zaangażowania. W rękach dobrego nauczyciela książka może być wręcz niezastąpionym materiałem dydaktycznym, ukazując mu nowe, ciekawe podejście do przedmiotu. Uczniów można nauczyć i poważnie zainteresować. (Jestem tu optymistą, sądzę, że są uczniowie, którzy czytają podręczniki!).

Książka została wydana bardzo starannie, w twardej okładce, na ładnym papierze z licznymi kolorowymi rysunkami. Jej niewątpliwą wadą są liczne niezręczności i błędy tłumaczenia. Mam jednak nadzieję, że przyczyni się do poprawy nauczania fizyki w polskich szkołach średnich.

JAN MOSTOWSKI

ŻYCIE
Nieautoryzowana biografia
Richard Fortey
Wydawnictwo Albatros,
Warszawa 1999.

"Życie. Nieautoryzowana biografia" to niezwykła podróż w czasie, od niezamieszkanej młodej planety, przez pierwsze prymitywne przejawy życia, powstanie tlenowej atmosfery, różnicowanie się i wymieranie zaawansowanych form życia, aż po pojawienie się gatunku Homo sapiens.

Autor, Richard Fortey, jest wybitnym brytyjskim paleontologiem, pracownikiem naukowym Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, autorem wielu nagradzanych, lecz nie tłumaczonych dotąd na język polski książek popularnonaukowych z zakresu geologii historycznej i paleontologii. "Życie. Nieautoryzowana biografia" to jego najnowsza książka, w której opisuje 4 mld lat historii życia na Ziemi. Z dużą finezją i klasą angielskiego dżentelmena przeplata swą opowieść wynikami badań paleontologicznych i anegdotami z wypraw. Opisy są tak sugestywne, jakby autor bywał na wakacjach nad każdym z tych nieistniejących już dawno mórz.

Równie interesujące, co główny wątek książki, są dygresje Forteya. Niektóre z nich to literackie perełki, jak historia o pewnym zębie arktycznego nornika. Fortey z dystansem odnosi się do swarów naukowców, z odrobiną ironii odsłania mechanizmy rządzące światem nauki, piętnuje nierzetelność i oszustwa, zdarzające się nawet w środowisku naukowców. W efekcie treści naukowe przeplatają się w książce z osobistymi, a czas geologiczny z czasem historycznym i życiem autora.

Lektura tej książki to lekcja przyrody u wielkiego mistrza, znawcy wymarłych światów i erudyty. Dużą zaletą książki są przypisy tłumaczy, wybitnych polskich paleontologów i popularyzatorów nauki, którzy komentują, uzupełniają, a niekiedy polemizują z tezami autora.

ADAM SOCHACZEWSKII

Książki nadesłane:
Wydawnictwo CiS:
Procesor Feynmana Gerhard J. Milburn.
Pasja poznawania Lewis Wolpert, Alison Richards.
Mózg Susan Greenfield.
Wydawnictwo Philip Wilson:
Pierwsze światło Richard Preston.
Trendy 2000 Gerald Celente.
Ostrze geniuszu James Burke, Robert Ornstein.
Być człowiekiem Mary i John Gribbin.
Wydawnictwo Rebis:
Internet Bill Eager.
Linux Manuel Alberto Ricart.
Wydawnictwa Naukowo-Techniczne:
Błędne ogniki i grzyby atomowe Georges Charpak, Richard L. Garwin.
Na ramionach olbrzymów Richard P. Brennan,
J. Robert Oppenheimer. Twórca pierwszej bomby atomowej Klaus Hoffmann.
Wydawnictwo PIW:
W towarzystwie zwierząt James Serpell.
Kultura i eksplozja Jurij Łotman.
Historia niebyła Alexander Demandt. O tolerancji Michael Walzer.
Wydawnictwo Naukowe PWN:
Lekcja chemii James Dudley Herron.
Wydawnictwo Adamantan:
Tysiąc i jedna noc z nauką Philippe Boulanger.