Twoja wyszukiwarka

ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
SYGNAŁY - BRAZYLIA OCIEKA RTĘCIĄ
Wiedza i Życie nr 7/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 7/2000

Wszyscy wiemy o wypalaniu Puszczy Amazońskiej, ale nie wiemy, że jest także zatruwana rtęcią.

W latach osiemdziesiątych naszego stulecia w dorzecze Amazonki ściągnął tłum bezrobotnych poszukujących złota. W przeciwieństwie do północnoamerykańskich poprzedników nie zadowalali się oni jednak przesiewaniem piasku na sitach i płukaniem go w strumykach. Stosowali natomiast powszechnie metodę wiązania złota rtęcią, co dawało łatwo tworzący się amalgamat.

Ten proces prowadzony chałupniczo sprawił, że uzyskanie 1 kg złota powodowało uwolnienie do środowiska aż do 5 kg rtęci. Większość uchodziła do atmosfery, a 30-45% trafiało do rzek, osadów rzecznych i gleby. Tania rtęć, której coraz mniej używano w technice, sprzyjała tej straszliwej dla środowiska praktyce. W ostatnich 20 latach około 2 tys. t rtęci przedostało się do otoczenia, co nawet jak na Brazylię jest ilością znaczącą.

Władze w Brazylii nie zauważyły katastrofy. Spostrzegli ją natomiast chemicy, którzy posługując się czułą aparaturą, przeprowadzili rozległe badania skutków tej gospodarki i opublikowali wyniki w międzynarodowym czasopiśmie Radioanalytical and Nuclear Chemistry (nr 3, t. 243 i nr 1, t. 244/2000).

Często skażenie rtęcią sięga 20 mg na kilogram osadu dennego rzek. Rtęć przechodzi również do łańcucha pokarmowego, czego dowodem jest wykrycie w tych rejonach miligramowych ilości na kilogram ryby. Naturalne przetwarzanie chemiczne metalicznej rtęci jest szczególnie groźne, bo prowadzi m.in. do powstania metylortęci, łatwo przyswajalnej i bardziej toksycznej. Nic dziwnego, że na końcu cyklu rtęć dostaje się do organizmu człowieka.

We włosach Indian żyjących w rezerwacie odległym od terenów najbardziej skażonych wykryto 20 mg rtęci na kilogram. Obserwacje zachowań neurologicznych w tej populacji wykazują, że efekty toksyczne mogą pojawiać się już poniżej progu 50 mg/kg ustalonego przez Światową Organizację Zdrowia.

prof. dr ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI Instytut Chemii i Techniki Jądrowej w Warszawie