Twoja wyszukiwarka

GRZEGORZ NALEPA
SYGNAŁY - KLONOWANIE ODMŁADZA?
Wiedza i Życie nr 8/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 8/2000

Czy sklonowany człowiek mógłby dożyć 200 lat? Najnowsze wyniki zdają się to potwierdzać...

Trzy lata temu przyszła na świat słynna owieczka Dolly pierwszy sklonowany ssak. Przypomnijmy: klonowanie polega na tworzeniu nowego organizmu na podstawie informacji zakodowanej w materiale genetycznym pojedynczej komórki innego, dorosłego organizmu, a biologiczny wiek komórki w dużym stopniu zależy od stanu DNA. Wkrótce potem pojawiły się wątpliwości, czy komórki Dolly są pełnowartościowe pod względem genetycznym i czy sklonowane zwierzęta nie będą starzeć się w przyśpieszonym tempie albo częściej chorować.

Między innymi dlatego trudno w tej chwili myśleć o zastosowaniu klonowania w medycynie. Nawet gdyby można było wyhodować zastępczą nerkę z jednej komórki chorego człowieka, to w tej chwili żaden lekarz nie odważyłby się jej wszczepić swojemu pacjentowi. Bo jeśli sklonowane komórki naprawdę są biologicznie niepełnowartościowe, sklonowana nerka mogłaby przedwcześnie się zestarzeć i przestać działać. Okazałoby się wtedy, że w takich sklonowanych narządach łatwiej powstają nowotwory.

Zbyt szybkie starzenie się sklonowanych zwierząt uniemożliwiłoby też wykorzystanie klonowania w hodowli. Kto chciałby klonować nawet najcenniejsze pod względem genetycznym zwierzęta, gdyby okazało się, że takie owce, świnie czy krowy przedwcześnie starzeją się i schodzą z tego świata? Właśnie dlatego naukowcy tak skrupulatnie przyglądają się Dolly i innym sklonowanym zwierzętom. Dolly do tej pory rozwija się prawidłowo, ale w zeszłym roku stwierdzono, że jej telomery są krótsze, niż być powinny.

Telomery - zakończenia chromosomów - są molekularnym zegarem, który mierzy biologiczny wiek komórek. Po każdym podziale telomery troszkę się skracają, a kiedy ich długość za bardzo się zmniejszy, komórka przestaje się dzielić i zaczyna starzeć. Wprawdzie telomery nie są jedynym wskaźnikiem wieku komórek, a telomery Dolly były krótsze od telomerów innych owiec tylko o 20%, ale i tak wszyscy potraktowali tę wiadomość jako pierwsze poważne ostrzeżenie dla entuzjastów klonowania.

Wyniki najnowszych badań sugerują, że nie zawsze tak być musi. Amerykańscy naukowcy zmierzyli telomery sklonowanych przez siebie cieląt i stwierdzili, że są dłuższe niż telomery innych krów w tym samym wieku! Jest to tym większa niespodzianka, że Amerykanie wykorzystali do klonowania komórki, które już weszły w okres starości i przestały się dzielić. Ich telomery były bardzo krótkie. Jednak klonowanie w jakiś sposób odmłodziło komórki, i to tak bardzo, że - sądząc po długości telomerów - komórki sklonowanych cielaków są biologicznie młodsze od komórek zwykłych cieląt.

Skąd wzięła się taka różnica pomiędzy Dolly a sklonowanymi krowami? Nie wiadomo. Może z powodu różnic międzygatunkowych, może większe znaczenie miała inna technika klonowania? A może nadmierne skrócenie telomerów w starych komórkach, które zostały użyte do sklonowania krów, pobudziło komórki rozwijającego się zarodka do szybszego wydłużania zakończeń chromosomów?

Naukowcy jeszcze w inny sposób potwierdzili, że sklonowane komórki rzeczywiście zostały odmłodzone. Każda komórka jest zaprogramowana na określoną liczbę podziałów; potem, gdy jej telomery za bardzo się skrócą, przestaje się dzielić. W warunkach laboratoryjnych komórki klonów potrafiły podzielić się średnio 93 razy, a zwykłych cieląt - tylko 61 razy. Oczywiście, biologiczny wiek organizmu nie zależy tylko od biologicznego wieku komórek, ale naukowcy twierdzą, że sklonowane krowy mogą żyć o połowę dłużej niż ich zwykłe koleżanki. Puśćmy wodze fantazji: gdyby podobne wyniki udało się osiągnąć u ludzi, nasze klony żyłyby około 180-200 lat...

Na razie musimy się jednak dowiedzieć, jak długie będzie życie sklonowanych krów. Z punktu widzenia praktyka rzeczywista długość życia organizmu jest o wiele ważniejsza niż liczba podziałów jego komórek czy długość telomerów. Ale już teraz wiemy, że kwestia biologicznego wieku sklonowanych organizmów jest bardziej skomplikowana, niż wydawało się wcześniej. Wiemy też, iż klonowanie nie zawsze prowadzi do biologicznego postarzania komórek. Między innymi dlatego tworzenie zastępczych narządów ludzkich poprzez klonowanie staje się coraz bardziej realne...

Science nr 5466/2000
www.biologia.pl