Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ MIŚ
NOWY WYMIAR KINA
Wiedza i Życie nr 9/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/2000

IMAX to połączenie dawki bardzo mocnych wrażeń i treści edukacyjnych. Kino, które stara się stworzyć całkowitą iluzję rzeczywistości.

Przekrój budynku kina IMAX w Muzeum Innowacji – San Jose, Kalifornia. Sferyczny kształt ekranu powoduje, że widz ma doskonały widok z każdego miejsca sali

Proszę pomyśleć o emocjach, które musiały towarzyszyć widzom podczas pierwszych projekcji filmów braci Lumire pod koniec zeszłego wieku. Wjeżdżający na stację pociąg przyprawiał publiczność o szybsze bicie serca, a z sali dochodziły okrzyki przerażenia. Po stu latach mamy szansę poczuć się podobnie. W Warszawie powstało właśnie wielkoekranowe kino IMAX, umożliwiające przeniesienie się w sam środek akcji filmu. Jest to pierwsze tego typu kino w Europie Środkowo-Wschodnej i jedno ze 185 na całym świecie. W przyszłym roku podobny obiekt ma powstać również w Krakowie.

Historia techniki IMAX sięga 1967 roku. Wtedy właśnie w Kanadzie powstała firma Imax Corporation pionier kina wielkoekranowego. Dzisiaj firma projektuje sale kinowe działające w tej technologii, produkuje filmy oraz kamery i projektory, współpracując z takimi gigantami, jak Sony Corporation, ABC czy Sega Enterprises. Od czasu powstania pierwszych kin IMAX w 1970 roku odwiedziło je ponad 500 mln widzów. Tylko w 1998 roku zdobyły 65-milionową publiczność. Główną zasadą technologii IMAX jest dostarczenie wszelkich bodźców, które są związane z prezentowanym filmem. Stąd szczególna dbałość o jakość obrazu i dźwięku.

Filmy są wyświetlane na monumentalnych ekranach o rozmiarach 25 m (8 pięter) na 33 m. Dodatkowo ekran ma nieco sferyczny kształt. Obraz wypełnia całkowicie pole widzenia, dając złudzenie współuczestnictwa w akcji filmu. Uzyskanie odpowiedniej ostrości na ekranie o powierzchni 825 m2 wymaga jednak zastosowania najnowocześniejszych technologii.

Taśma filmowa używana w tradycyjnych projektorach ma 35 mm szerokości, a na każdą klatkę przypadają 4 perforacje (oznacza to, że pojedyncza klatka ma wymiary 21 mm na 15.2 mm). Taki standard ustalił Thomas Edison, a branża filmowa zaakceptowała go międzynarodową umową w 1907 roku. Film stosowany w kinach IMAX jest większy - ma 70 mm szerokości i na jedną klatkę przypada 15 perforacji (wielkość klatki: 48.5 mm na 69.6 mm), co oznacza, że powierzchnia klatek jest dziesięciokrotnie większa od tradycyjnej. Umożliwia to osiągnięcie odpowiedniej jakości obrazu na wielkim ekranie.

Na tym oczywiście ulepszenia się nie kończą. W czasie klasycznego seansu filmowego wibracje taśmy filmowej podczas ruchu w projektorze powodują rozmycie obrazu. Efekt jest tym bardziej widoczny, im większy ekran. Dlatego w projektorze IMAX zastosowano specjalny system przesuwu taśmy (Rolling Loop), który eliminuje uciążliwe dla widzów drgania. W trakcie projekcji wyświetlana klatka znajduje się w komorze próżniowej, co powoduje, że idealnie przylega do tylnej części soczewki. Projektor IMAX kosztuje, bagatela, ponad 3 mln dolarów.

Złudzenie przebywania "wewnątrz" filmowej rzeczywistości jest nieomal doskonałe, ponieważ każdy punkt ekranu ma taką samą ostrość. Widz sam wybiera, na którą część patrzy. Pozwala to - w iluzoryczny oczywiście sposób - wniknąć w wydarzenia pokazywane na ekranie, co z kolei wywołuje w organizmie podobne reakcje, jak rzeczywista obecność w określonym miejscu. Kiedy kamera unosi się - na przykład nad kanionem Kolorado - błędnik oszukuje widza, powodując, że ten czuje zawroty głowy. Lecący kamień lub ptak sprawiają, że obserwator mimo woli stara się przed nimi uchylić.

W kinach IMAX dźwięk wraz z obrazem współtworzą spektakl filmowy. Także w tej dziedzinie zastosowano zaawansowaną technologię. Specjalnie stworzono Indywidualny System Dźwiękowy PSES (Personal Sound Environment System) - stereofoniczny, sześciokanałowy zestaw głośników wysokiej jakości o mocy prawie 20 kW, wzbogacony o potężny głośnik niskotonowy. Taki dźwięk otacza widza ze wszystkich stron, dając nieporównywalnie lepszą jakość niż stosowany w zwykłych kinach dźwięk Dolby Digital i Dolby Surround. W odróżnieniu od tradycyjnych filmów, ścieżka dźwiękowa nie zostaje zapisana na taśmie filmowej, ale jest odtwarzana osobno jednocześnie z trzech płyt kompaktowych (na każdej zapisane są po dwa kanały).

Odmianą technologii IMAX jest system IMAX 3D, w który zostało wyposażone - jako jedno z 45 na świecie - warszawskie kino. Iluzja rzeczywistości jest tutaj wzmacniana dodatkowo przez efekt trójwymiarowości. Efekt przestrzennego widzenia zapewniają okulary polaryzacyjne, podobne do przeciwsłonecznych. Widzowie otrzymują je przy wejściu do sali projekcyjnej. Dzięki okularom każde oko widzi nieco inny obraz, a mózg zespala oba obrazy w jeden - trójwymiarowy. Warszawskie kino IMAX zostało wyposażone w najnowocześniejsze okulary polaryzacyjne. Ich soczewki są pokryte akrylem, co zabezpiecza szkła przed zarysowaniem. Sferyczny kształt szkieł zapewnia zaś szerokie pole widzenia.

IMAX 3D został po raz pierwszy zaprezentowany w Vancouver na Expo'86. Udoskonalona wersja pokazana została na Expo'90 w Osace, a najnowszy model znajduje się w Sony IMAX Theatre w Nowym Jorku.

Sukces technologii IMAX 3D był impulsem do podjęcia prac, które uwieńczone zostały powstaniem nowego, trójwymiarowego systemu projekcji - IMAX HD (został zainstalowany właśnie w nowojorskim kinie). W tym systemie taśma filmowa porusza się z prędkością 48 klatek na sekundę, czyli dwa razy szybciej niż w technologii IMAX i IMAX 3D. Pozwala to na uzyskanie obrazu o jeszcze lepszej jakości.

W kinach IMAX pokazuje się najczęściej filmy edukacyjne. Takie obrazy wymagają specjalnego montażu. Stosowany współcześnie jest formą narracji dodaje coś do pokazywanej rzeczywistości, zmienia ją za pomocą zbliżeń i krótkich ujęć. Filmy IMAX wykorzystują przede wszystkim ujęcia długie. Pozwalają one na dokładniejsze przyjrzenie się bohaterom przy jednoczesnym unikaniu "szatkowania" obrazu za pomocą szybkich cięć i zmian planów. Mniejsza jest też rola aktora. Fabuła przypomina filmy dokumentalne.

W repertuarze kin IMAX znajduje się już ponad 150 tytułów. Są to nie tylko filmy o miejscach współcześnie istniejących (Mount Everest, Wielki Kanion, Egipt, Rafa Koralowa, Indonezja, Puszcza Amazońska itp.), ale również symulacje komputerowe epoki dinozaurów czy wnętrza atomu.

Popularnonaukowy charakter filmów IMAX sprawił, że w wielu krajach są zalecane przez ministerstwa edukacji jako pomoc szkolna, ponieważ przekazują wiedzę w niezwykle interesujący sposób.

Każde kino IMAX staje się zaraz po otwarciu miejscową atrakcją turystyczną. Miasta, w których takie placówki istnieją, wykorzystują je dla własnej reklamy i popularyzacji swego kraju. Dlatego powstały już filmy o Nowym Jorku, kanionie Kolorado i wodospadzie Niagara. W przyszłości kosztem 6-7 mln dolarów ma również powstać film o Polsce.

Mimo niewątpliwego sukcesu kin IMAX, pozostają one na razie dla zwykłego widza tylko ciekawostką, której działanie warto sprawdzić na własnej skórze. Prawdziwą szansą dla kina trójwymiarowego jest zainteresowanie światowego przemysłu filmowego. Do tej pory jednak nie powstały filmy fabularne, które wykorzystywałyby technologię 3D. Wynika to głównie z małej liczby kin i stosunkowo niewielkiej publiczności - w samych Stanach Zjednoczonych co roku tradycyjne kina odwiedza grubo ponad miliard widzów. Nakłady, które musiałyby zostać poniesione w celu dostosowania tradycyjnych technologii do wymagań kina IMAX, są po prostu zbyt duże. Istnieje jednak szansa, że to się zmieni. Zainteresowanie technologią IMAX wyraziło bowiem należące do Stevena Spielberga studio DreamWorks, a to może oznaczać, że w niedalekiej przyszłości pojawią się pierwsze trójwymiarowe filmy fabularne. Cóż to by była za atrakcja uczestniczyć w kolejnej części przygód Indiany Jonesa!

Niezwykły projektor

Zainstalowany w warszawskim kinie projektor przypomina półtorametrowy sześcian i ma prawie 600 kg. Wyposażony jest w dwie lampy projekcyjne, każda o mocy 15 kW, która nagrzewa się do temperatury 700°C, dając światło tak jasne, że gdyby znajdowała się na Księżycu, moglibyśmy zobaczyć ją gołym okiem. Ze względu na tak wysoką temperaturę lampy są chłodzone zarówno wodą, jak i powietrzem. W ciągu jednej minuty przez system chłodzenia przepływa prawie 19 litrów wody i 22.6 m3 powietrza. Taśma filmowa przesuwa się w projektorze z szybkością ponad 1.5 m/s, 40-minutowy film zajmuje więc prawie 3600 m taśmy. Podczas pokazu filmu trójwymiarowego wykorzystywane są dwie taśmy, naświetlane przez obie lampy. Na każdej z nich nagrany jest osobny obraz jeden dla lewego, a drugi dla prawego oka. Wyświetlane równocześnie pozwalają - dzięki zastosowaniu okularów - osiągnąć efekt widzenia przestrzennego.

Superkino w Berlinie

Najnowocześniejsze w Europie kino IMAX znajduje się w Centrum Sony w Berlinie na Potsdamer Platz. W ciągu pierwszych siedmiu miesięcy od chwili otwarcia gościło ponad milion osób. Przewiduje się, że do końca roku liczba widzów sięgnie 1.5 mln.

Kamera

Kamery wykorzystywane do kręcenia filmów w technologii IMAX muszą być niezwykle wytrzymałe. Uczestniczyły już bowiem w wyprawie na Mount Everest, wykonywały zdjęcia 4 km pod wodą i znajdowały się na orbicie okołoziemskiej. Każda kosztuje prawie 200 tys. dolarów i ma około 40 kg. Ze względu na wielkość taśmy, jedna jej rolka wystarcza do nagrania 3 minut filmu, a zmiana taśmy zabiera prawie pół godziny. Kamera przystosowana do zdjęć w technologii IMAX 3D wyposażona jest w dwa obiektywy i jednocześnie nagrywa film na dwóch rolkach taśmy. Jej masa to, bagatela, ponad 100 kg.