Twoja wyszukiwarka

MARCIN MACHALSKI
SYGNAŁY- TRIASOWE JASZCZURY
Wiedza i Życie nr 10/2000
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 10/2000

Spóźniony hałas wokół gadów z Gór Świętokrzyskich.

Ostatnio przez łamy gazet przetoczyła się fala doniesień o odciskach łap triasowych kręgowców zebranych na terenie budowy zapory wodnej w Wiórach koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Ponieważ większość doniesień zawiera błędy i przeinaczenia, należy wyjaśnić podstawowe fakty.

W Wiórach występują czerwone piaskowce i mułowce sprzed około 245 mln lat (wczesny trias). To skamieniałe osady koryt i równi zalewowych dawnych rzek na obszarze dzisiejszych Gór Świętokrzyskich. Nad ich brzegami żyły zwierzęta, które pozostawiły po sobie liczne tropy obserwowane dziś w skałach. Odkrył je w 1980 roku i opisał Tadeusz Ptaszyński, a ich gromadzeniem od wielu lat zajmuje się Kazimierz Rdzanek.

Badania wykonane w następnych latach doprowadziły do zidentyfikowania w Wiórach tropów płazów tarczogłowych oraz różnych gadów: rynchozaurów, prokolofonów, a także pierwotnych gadów naczelnych tekodontów (przodków dinozaurów, pterozaurów i krokodyli). Podobne zespoły śladów znajdywano już dawniej we wczesnotriasowych skałach Europy, zwłaszcza Niemiec, lecz zespół z Wiór jest nieco od nich starszy. Jest niezwykle cenny z naukowego i popularyzatorskiego punktu widzenia, należy więc popierać wszelkie próby udostępnienia go szerszej publiczności.

Warto dodać, że w skałach wczesnego triasu koło Tumlina w Górach Świętokrzyskich występuje inny zespół śladów kręgowców opisany przez Ptaszyńskiego w Przeglądzie Geologicznym [nr 5/2000]. Nie ma tu śladów gadów naczelnych, są natomiast tropy tradycyjnie przypisywane późnopaleozoicznym gadom, np. gadom ssakokształtnym z grupy pelikozaurów. Zespół ten jest z pewnością starszy od zespołu z Wiór i, zdaniem Ptaszyńskiego, jest bardziej podobny do zespołów permskich (286-245 mln lat temu) niż triasowych . Stwarza to szerokie pole dla fascynujących spekulacji naukowych możliwe, że w okolicach Tumlina istniała w triasie ostoja permskiego świata żywego.

Instytut Paleobiologii PAN, Warszawa