Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
Wiedza i Życie nr 3/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 3/2001

Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną.

W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów leżących w odległości miliardów lat świetlnych od Ziemi. Były to młode galaktyki, w których toczyły się niezwykle gwałtowne procesy gwiazdotwórcze (w świetle widzialnym obiekty te są niemal niewidoczne, ponieważ powstające w nich gwiazdy skrywają się w gęstych obłokach pyłowych). W owych galaktykach dominowały gwiazdy o dużych masach, które szybko kończyły ewolucję, wybuchając jako supernowe. Wytworzone przez nie pierwiastki równie szybko rozpraszały się w przestrzeni międzygwiazdowej i międzygalaktycznej, a tempo chemicznej ewolucji materii było rekordowo wysokie. Ta niezwykle ciekawa epoka w dziejach Wszechświata, a przede wszystkim - tajniki "masowej produkcji" gwiazd od dawna przyciągały uwagę astronomów.

W ubiegłym roku galaktyki odkryte przez ISO zostały poddane dokładnym badaniom. Za pomocą teleskopu Antu otrzymano wysokiej jakości widma, których analiza umożliwiła nie tylko wyznaczenie odległości dzielącej te obiekty od Ziemi, lecz także ich... zważenie. Pierwsze miejsce pod względem "tuszy" zajęła galaktyka oznaczona symbolem ISOHDFS 27, która leży w odległości 6 mld lat świetlnych od Ziemi. Jej masa przekracza bilion M (mas Słońca) i jest ponadczterokrotnie większa od masy naszej Galaktyki! Znamy wprawdzie bardziej masywne galaktyki eliptyczne, ale ISOHDFS 27 nie ma sobie równej wśród galaktyk spiralnych. Jest też ciekawa z innego względu: obserwując ją, zdobyto kolejny dowód istnienia "ciemnej materii". Łączna masa znajdujących się w niej gwiazd nie przekracza 600 mld M. Na deficyt w wysokości co najmniej 400 mld M składają się (niestety, w nieznanych proporcjach) zwykła materia międzygwiazdowa i tajemnicza materia, która o swym istnieniu daje znać tylko poprzez przyciąganie grawitacyjne.