Twoja wyszukiwarka

KRZYSZTOF SZYMBORSKI
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
Wiedza i Życie nr 3/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 3/2001

Podziemna robota

Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie chwast zwany czarnym chabrem (Centaurea nigra). Korzenie chabra, jak się okazało, wydzielają chemiczne substancje, które utrudniają sąsiednim roślinom absorbowanie pokarmu. Chaber pochodzi z Europy i jego knowania są jeszcze jednym przykładem agresywnego kolonializmu.

Egipcjanie pożyczyli od Szkotów

Jak twierdzą Robert Lomas i Christopher Knight z Bradford University w Wielkiej Brytanii, egipscy budowniczowie piramid zapożyczyli ważną technologiczną innowację od zamieszkałych na Orkneyach Szkotów, którzy już 2000 lat wcześniej używali białego kwarcu jako okładziny kamiennych konstrukcji. Ten "transfer technologii" miał się rzekomo odbyć za pośrednictwem Krety. Hipoteza ta wydaje się całkiem prawdopodobna, szkocka technologia bowiem była zapewne bardziej oszczędna.

Miłość ogłupia

Badania przeprowadzone przez Andreasa Bartelsa i Seymoura Zeki z University College London potwierdziły to, co od dawna wielu podejrzewało - sprawność intelektualna osób znajdujących się w stanie miłosnego zauroczenia znacznie spada. Brytyjscy uczeni pragnęli przede wszystkim zidentyfikować obszary mózgu zaangażowane w wytwarzanie uczucia miłości. Przeprowadzone przez nich skanowanie magnetyczne mózgów 17 ochotników wskazało, że takich obszarów jest co najmniej cztery (najbardziej romantycznie brzmi "środkowa wyspa", nie wspominając "jądra ogoniastego" czy "skorupy"). Przy okazji Bartels i Zeki przyjrzeli się także innym rejonom mózgu zakochanych i odkryli istotny spadek aktywności w tych częściach kory mózgowej, które związane są z "wyższymi czynnościami umysłowymi".

Jedwabny pająk

Chińczycy zawsze przodowali w dziedzinie produkcji jedwabiu i ostatnio dokonali w tej materii nowego przełomu. Dr Lu Changde z szanghajskiego Instytutu Nauk Biologicznych Chińskiej Akademii Nauk ogłosił właśnie, że jego zespołowi udało się przeszczepić geny pająka kontrolujące produkcję pajęczyny do chromosomów zapłodnionych jaj jedwabnika. Pajęczy jedwab, produkowany przez zmodyfikowane jedwabniki, wymaga jeszcze nieco pracy. Na razie za bardzo się klei.

Kłótnia w rodzinie?

Badania genetyczne przeprowadzone w Hadassah Medical School Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie oraz University College w Londynie wykazały, że wielu Żydów i Arabów jest ze sobą blisko spokrewnionych. Połowa arabskich mężczyzn i ponad siedmiu na dziesięciu żydowskich mężczyzn odziedziczyło swe chromosomy Y od wspólnego przodka, który żył na Bliskim Wschodzie w okresie neolitu. Być może, rozwiązanie obecnego konfliktu w tym rejonie należałoby powierzyć sądowi rodzinnemu...

Czy pingwiny się przewracają?

Para brytyjskich naukowców podróżujących na pokładzie lotniskowca HMS Endurance płynie do południowej Georgii u wybrzeży Antarktydy, by sprawdzić, czy prawdziwe są niepokojące doniesienia dotyczące braku równowagi wśród żyjących tam królewskich pingwinów. Według nie potwierdzonych doniesień, ptaki te są tak zaintrygowane przelatującymi nad ich głowami samolotami i helikopterami, że śledzą je z wielką uwagą, zadzierając głowę. Zadzierają ją, zadzierają - aż się przewracają na plecy. Jeśli okaże się to prawdą, wielkie mocarstwa gotowe są ogłosić południową Georgię, wzorem północnego Iraku, strefą zamkniętą dla lotów.

Solowy duet

Niektóre ptaki śpiewające wyposażone są w dwie pary strun głosowych, co umożliwia im jednoczesne wytwarzanie dwu harmonicznych dźwięków. Wydaje się, że podobną umiejętność posiada także wielu polityków, którzy na jednym wydechu potrafią wygłosić dwa sprzeczne ze sobą poglądy.

Co do rymu - to do sensu

Badacze z Lafayette College ogłosili w Psychological Science wyniki badań na 100 studentach. Wynika z nich, że popularne aforyzmy są znacznie bardziej przekonujące, jeśli się rymują. Gdy na przykład powiemy "gdzie kucharek sześć - tam nie ma co jeść", będzie to bardziej wiarygodne niż stwierdzenie, że "przerost etatów w kuchni powoduje znaczne zmniejszenie wydajności produkcji posiłków".

Pochodzenie moralności wyjaśnione?

Prof. Paul Rozin z Pennsylvania University, światowej klasy ekspert w dziedzinie psychologii wstrętu, jest przekonany, że jesteśmy już w stanie wyjaśnić ewolucyjny mechanizm, który doprowadził do powstania u ludzi wyższych uczuć moralnych, czyli sumienia. W jego przekonaniu pierwszym krokiem w tym kierunku było genetyczne zakodowanie u zwierząt wstrętu do pewnych, często trujących, substancji. "Uczucie wstrętu - twierdzi Rozin - które pojawiło się, by ochraniać nasze ciało przed szkodą, z czasem zmieniło się w mechanizm chroniący naszą duszę przed uszczerbkiem". Tezę tę zdają się potwierdzać niedawne badania Andrew Caldera z Cambridge Brain Unit. Obserwował on ludzi dotkniętych chorobą Huntingtona z uszkodzonym "centrum wstrętu" w mózgu i stwierdził, że nie tylko nie brzydzą się oni - dajmy na to - czekoladkami o kształcie odchodów, lecz nie reagują także z odrazą na antyspołeczne czyny normalnie budzące nasze oburzenie - takie jak na przykład plucie na podłogę.

Ptaki śpiewają we śnie

Zespół uczonych z University of Chicago, kierowany przez prof. Daniela Margoliasha, ujawnił na łamach Science, że ptaki śpiewające w czasie snu ćwiczą swe trele. Potwierdza to hipotezę, że także u ludzi część procesu uczenia zachodzi w czasie snu. Niekoniecznie jest to prawdą w odniesieniu do studentów, którzy śpią w czasie wykładów.

Rozwiązłość wymaga odporności...

Charles Nunn i jego koledzy z University of Virginia w Charlottesville po zbadaniu 41 gatunków małp doszli do wniosku, że występuje wśród nich istotna korelacja pomiędzy seksualną rozwiązłością a sprawnością układu immunologicznego. U gatunków, których samice mają wielu partnerów, liczba białych ciałek krwi jest znacznie wyższa niż na przykład u gibonów, których styl życia jest wysoce monogamiczny. Oczywiste pytanie brzmi - jaka jest liczba białych ciałek krwi u ludzi? Jak się okazuje, lokujemy się pod tym względem w pozycji pośredniej między gibonami a makakami berberyjskimi, których samice często romansują z 10 samcami dziennie.

...którą poprawia gra w brydża

Powyższe odkrycie może być rozmaicie interpretowane. Nie jest całkiem jasne, czy wysoka odporność immunologiczna sprzyja rozwiązłości, czy też rozwiązłość prowadzi do wysokiej odporności. Nasz gatunek jednak znalazł inne, być może bezpieczniejsze, sposoby usprawnienia naszego układu immunologicznego. Jednym z nich jest gra w brydża. Tak przynajmniej twierdzi biolog z Berkeley Marian Cleeves Diamond, która odkryła, że aktywacja rejonów mózgu zaangażowanych w tę grę (część płatów czołowych kory mózgowej) prowadzi także do wzrostu liczby limfocytów T we krwi. Pytanie: czy należy grać w brydża przed, czy po? Odpowiedź: zamiast.

Maszyna do czytania myśli

Journal of Cognitive Science ogłosił w listopadzie artykuł dr Kathleen O'Craven z Massachusetts General Hospital, który powinien wzbudzić entuzjazm wszystkich policjantów. O'Craven twierdzi mianowicie, że "dostępna nam dziś technika pozwala zidentyfikować treść ludzkich myśli, choć na razie w bardzo ograniczonym kontekście". Dalsze prace, jak się domyślamy, będą się koncentrować nad rozszerzeniem kontekstu.

Pożytki kastracji

Mężczyźni nie będą zapewne uradowani tą wiadomością, ale chirurgiczna kastracja jest najbardziej skutecznym zabiegiem podnoszącym długość i jakość życia u osób cierpiących na raka prostaty. Mamy nadzieję, że zabieg ten nie będzie na większą skalę stosowany jako środek prewencyjny...