Twoja wyszukiwarka

MIROSŁAW RUTKOWSKI
SYGNAŁY - KRYSZTAŁ Z OTCHŁANI CZASU
Wiedza i Życie nr 4/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 4/2001

Czy życie mogło się pojawiać na Ziemi więcej niż jeden raz?

Zespół geochemików z Australii, USA i Wielkiej Brytanii odkrył kryształ cyrkonu sprzed 4.4 mld lat. Jest to najstarszy znany, stały fragment naszej planety. Poprzedni rekord - 4.276 mld lat należał również do cyrkonu, znalezionego zresztą w tym samym australijskim złożu.

Dlaczego jednak piszemy o tym w "Sygnałach", zamiast odesłać czytelnika do Księgi Rekordów Guinnessa?

Otóż szczegółowa analiza kryształu pozwoliła na sformułowanie ważnych wniosków dotyczących początków formowania się Ziemi i życia na naszej planecie. Cyrkon jest dosyć pospolitym minerałem; w dużym rozproszeniu - występuje w granitach. Ponieważ jest wyjątkowo odporny na wietrzenie, spotyka się go w skałach osadowych i piaskach, które powstają ze zniszczonych granitów. W Polsce niewielkie okazy (wielkości poniżej 1 mm) można znaleźć na piaszczystych bałtyckich plażach, w tzw. piaskach cyrkonowych.

Opisywany kryształ, zabarwiony na piękny rubinowy kolor, wyodrębniono ze skał osadowych zlepieńców Jack Hills w Zachodniej Australii. Jego wymiary nie są imponujące: 220 x 160 ?m jest więc ledwo widoczny gołym okiem. Mimo to został poddany bardzo wyrafinowanej obróbce laboratoryjnej. Rekordowy wiek określono, badając skład izotopowy ołowiu, którego mikroskopijne ilości zawiera prawie każdy minerał. Analiza izotopów tlenu i innych pierwiastków doprowadziła badaczy do wniosku, że minerał wykrystalizował z magmy, która pochodziła z wcześniejszych skał granitowych. To oznacza, że 4.4 mld lat temu istniały już sztywne podstawy kontynentów. Dane izotopowe wskazują, że w czasie, gdy kryształ powstawał, na powierzchni Ziemi mogły istnieć już oceany.

Jak się powszechnie przypuszcza, Ziemia uformowała się około 4.5 mld lat temu. 500 mln lat później wielkie bombardowanie meteorytowe przeorało jej powierzchnię. Jeśli były już wtedy kontynenty i oceany, to mogło istnieć również życie. Jednak najstarsze znane ślady organizmów pochodzą sprzed 3.8 mld lat. Organizmy żywe sprzed kosmicznego bombardowania (o ile w ogóle istniały) mógł zniszczyć bardzo intensywny deszcz meteorytów.

Nature nr 6817/2001