Twoja wyszukiwarka

PIOTR KOSSOBUDZKI
SYGNAŁY - FIKCJA JAK FAKT
Wiedza i Życie nr 7/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 7/2001

Jak dowiedzieć się, czy dzieci rzeczywiście mówią prawdę?

Wiarygodność wspomnień jest kluczowym problemem np. przy powoływaniu dzieci na świadków podczas procesów sądowych. Opublikowane niedawno wyniki badań wydają się to potwierdzać.

Dwoje psychologów, Debra Ann Poole z Central Michigan University i D. Stephen Lindsay z University of Victoria, przeprowadziło ciekawy eksperyment, chcąc sprawdzić, na ile błędna informacja przekazana przez rodziców wpływa na dziecięce wspomnienia. Badacze zaprosili 114 dzieci do obejrzenia czterech pokazów naukowych prowadzonych przez osobę nazwaną "Dr Nauka". Następnie dzieci były zachęcane do samodzielnego powtórzenia obejrzanych czynności. Po pokazie małym uczestnikom zadawano otwarte pytania w rodzaju "co widziałeś/aś i słyszałeś/aś na pokazie?". Po trzech miesiącach rodziców dzieci poproszono o przeczytanie im na głos opisów czterech eksperymentów: dwóch fikcyjnych i dwóch prawdziwych. Do lektury przemycono także opis fikcyjnego zdarzenia, podczas którego Dr Nauka dotykał jedno dziecko w dość nieprzyjemny sposób.

Wkrótce po odczytaniu tych opisów przez rodziców ponownie przeprowadzono ankietę wśród dzieci, tym razem wzbogacając je o pytania w rodzaju: "Czy Dr Nauka miał maszynę, której dźwigniami można było poruszać?". Dzieci miały dać odpowiedź twierdzącą lub zaprzeczyć. Po tych pytaniach przeprowadzono procedurę weryfikacji, podczas której przypomniano dzieciom przeczytane historie. Zwrócono im jednak uwagę, że niektóre wydarzenia mogły nie mieć miejsca w rzeczywistości. Potem poproszono je o wskazanie tych, które pojawiły się tylko w opisach, i tych, które wydarzyły się naprawdę. Taką samą sesję powtórzono po raz trzeci miesiąc później.

W wywiadach przeprowadzonych zaraz po doświadczeniach niemal wszystkie dzieci wiernie opowiedziały o wydarzeniach w laboratorium. Jednak już wkrótce po odczytaniu przez rodziców "sfałszowanych" opisów 40 dzieci (35%) opowiadało łącznie o 58 nieprawdziwych wydarzeniach, w tym 17 z nich wspominało o obmacywaniu jednego z dzieci przez Dr Naukę. Co ciekawe, nie było znaczącej różnicy w prawdomówności dzieci młodszych (3-4 lata) i starszych (5-8 lat). Pytania typu "tak-nie" wcale nie ułatwiały dziecku przypomnienia sobie rzeczywistych wydarzeń, a procedura weryfikacyjna tylko nieznacznie zwiększyła liczbę opowiadań o prawdziwych doświadczeniach, i to tylko w grupie dzieci starszych. Jeśli dzieci mają być wiarygodnymi świadkami w sprawach sądowych - sugerują autorzy eksperymentu - istnieje konieczność opracowania skuteczniejszych metod pozwalających im na odróżnianie wspomnień pochodzących z różnych źródeł.

Journal of Experimental Psychology: Applied t. 7, nr 1/2001