Twoja wyszukiwarka

KRZYSZTOF SZYMBORSKI
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
Wiedza i Życie nr 9/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/2001

Myślenie męczy

Dwaj profesorowie University of Illinois, Paul Gold i Ewan McNay, ogłosili wyniki swoich badań, które dowodzą dobrze mi znanej prawdy, że umysłowy wysiłek skrajnie męczy. Mówiąc dokładniej, intensywne myślenie powoduje wyczerpanie zasobów glukozy w mózgu, a ich uzupełnienie staje się coraz powolniejsze, w miarę jak się starzejemy (to także zauważyłem). Wniosek narzuca się sam - cukierki pomagają w pracy umysłowej.

Jedzcie dorsze

Dietetycy od dawna przekonują nas, że jedzenie ryb jest dobre dla naszego zdrowia. Ostatnio archeolodzy dostarczyli im dodatkowego argumentu. Jak twierdzi Erik Trinkhaus z Washington University w St. Louis, dieta naszych przodków z późnego plejstocenu (20-28 tys. lat temu) była bogata w ryby i inne owoce morza, co być może dało im decydującą przewagę nad neandertalczykami, którzy pozostali wierni czerwonemu mięsu.

Tajemnice płatków śniegu

Wśród badaczy śniegu popularne jest przekonanie, że każdy płatek śniegu jest inny. Nauka nie potrafi jednak wyjaśnić fizycznych procesów związanych z powstawaniem tych różnic. Problem ten tak zaintrygował Kena Libbrechta, kierownika Wydziału Fizyki na słynnej uczelni CalTech w Pasadenie, że od kilku lat spędza on coraz mniej czasu na badaniach fal grawitacyjnych, a coraz więcej na obserwacji rosnących w komorze chłodniczej śnieżynek. Dotąd odkrył on jedynie, że mechanizm ich wzrostu zmienia się bardzo silnie w zależności od temperatury. Koledzy podejrzewają, że poza estetycznymi odczuciami i naukową ciekawością powoduje nim nostalgia - Libbrecht wychował się na farmie koło Fargo w Północnej Dakocie, gdzie zimy są długie i śnieżne.

Wiadomości biometalurgiczne

Jak wynika z ostatnich badań, miedź - której popularnym źródłem są czekolada, szpinak, homary i czerwone wino - to pierwiastek niezbędny dla prawidłowego rozwoju ludzkiego płodu. Tłumaczyć to może przedziwne zachcianki ciężarnych kobiet. Inne badania wskazują, że przyczyną niepowodzenia dziewcząt w rozwiązywaniu zadań matematycznych może być deficyt żelaza spowodowany menstruacją.

Era inteligentnych owadów

Rafał Żbikowski z Royal Military College of Science, należącego do Cranfield University, pracuje nad budową latającego robota, który będzie wyposażony w telewizyjną kamerę i sterowany zdalnie drogą radiową. Rozpiętość jego skrzydeł wynosić ma zaledwie 15 cm i jak się okazuje, tak miniaturowe obiekty latające imitować muszą owady, a nie ptaki. Nowy robot będzie więc sztuczną muchą lub ważką i będzie mógł jak helikopter utrzymywać się nieruchomo w powietrzu. Z czasem wyposażony zostanie zapewne w sztuczny, miniaturowy mózg.

Seks a zakupy

Jak twierdzi psycholog ewolucyjny Geoffrey Miller z University College London, wbrew szeroko rozpowszechnionym opiniom nałogowa skłonność do zakupów jest w większej mierze cechą męską niż kobiecą. Pierwszymi "zakupoholikami" byli mężczyźni, u których instynkt nabywania rzeczy wytworzył się jako instrument służący zdobywaniu względów pań. Sportowe samochody i inne symbole statusu spełniają u naszego gatunku podobną rolę jak ogon pawia - są po prostu sposobem zwrócenia na siebie uwagi przedstawicielek przeciwnej płci. Z chwilą jednak kiedy wysiłki mężczyzny uwieńczone zostają sukcesem, traci on zainteresowanie kupnem kwiatów czy obiadami przy świecach. Pozostawia to kobietom dużo czasu, by nadrobić swe zakupowe zaległości...

Pionierzy nowej technologii lubią ryzyko

Kalifornijska Dolina Krzemowa położona jest - jak wiadomo - w tektonicznie aktywnej strefie nawiedzanej regularnie przez trzęsienia ziemi. Być może świadomość niebezpieczeństwa działa stymulująco na umysły wynalazców, "Śródziemnomorska Dolina Krzemowa" powstała bowiem właśnie w okolicach sycylijskiego miasta Katania, położonego u podnóża największego w Europie aktywnego wulkanu - Etny.

Kosmetyczne szaleństwo

Ludzie gotowi są zrobić wiele, by upiększyć swe ciało drogą plastycznych operacji, tatuażu lub przekłuwania go w rozmaitych strategicznych punktach. Badacze tego zjawiska są jednak zakłopotani tym, że w niektórych przypadkach owa skłonność wydaje się przekraczać granice rozsądku. Dość niewielka, na szczęście, liczba ludzi cierpi na tak zwaną apotemofilię, czyli nieodpartą chęć amputowania sobie całkowicie zdrowej kończyny. Co roku kilku osobom udaje się spełnić marzenie i obcinają sobie rękę lub nogę.

Wielość światów

Astronomowie zidentyfikowali dotychczas ponad 60 planet krążących wokół gwiazd innych niż nasze Słońce i są na tropie kilku tuzinów innych. Postęp w tej dziedzinie stał się możliwy dzięki opracowaniu przez amerykańskich astronomów Geoffa Marcy i Paula Butlera niezwykle precyzyjnej techniki pozwalającej wykryć, za pomocą efektu Dopplera, nieregularności w ruchu gwiazd z dokładnością do kilku kilometrów na godzinę. Giordano Bruno spalony został w 1600 roku na stosie między innymi za rozgłaszanie herezji, jakoby poza Układem Słonecznym istniały inne planety. Bezpieczeństwo pracy uczonych jednak od tego czasu znacznie się poprawiło.

Nauka sprawdza sztukę

Aktor i prezenter Robert Llewellyn i Jonathan Hare, fizyk z brytyjskiego Sussex University, tworzą dość niekonwencjonalny zespół badawczy. Postanowili oni sprawdzić, jak realistyczne są najrozmaitsze kaskaderskie triki prezentowane w hollywoodzkich filmach. Choć wyniki ich badań są nadal tajemnicą, byli ponoć zaskoczeni tym, że niektóre filmowe sztuczki okazały się możliwe do wykonania. Mam nadzieję, że w swych doświadczeniach korzystali z pomocy kaskaderów.

Muzyka dla naszych uszu

Nasze ucho ma tajemniczą zdolność identyfikowania dźwięku ludzkiego głosu nawet na tle donośnego hałasu. Szwedzki badacz Martin Braun twierdzi, że odkrył rozwiązanie tej zagadki. Rozmawiający ze sobą ludzie, a przynajmniej Europejczycy, całkowicie nieświadomie dostrajają wysokość tonu swego głosu do częstotliwości podstawowych muzycznych dźwięków dominujących w europejskiej muzyce. Jest to umiejętność dotąd przypisywana jedynie ludziom o tak zwanym absolutnym słuchu, który uważany był za rzadki dar natury. Okazuje się, że nawet ludzie całkowicie pozbawieni muzykalności są jednak w stanie uderzyć w czyste muzyczne tony, byle tylko się z kimś dogadać.

Niscy wierniejszymi mężami

Sekretem długotrwałego i wiernego małżeństwa jest, zdaniem Ulricha Mullera z Uniwersytetu w Marburgu i Allana Mazura z Syracuse University, wybranie na męża niskiego wzrostem mężczyzny. Wysocy znacznie częściej rozwodzą się i biorą sobie za żony inne kobiety. Jak wynika ze zbadanej przez nich próbki 322 absolwentów amerykańskiej Akademii Wojskowej w West Point, którzy opuścili mury tej uczelni w 1950 roku, ponad dwa razy więcej wysokich niż niskich kadetów rozwiodło się i powtórnie ożeniło.

Muzycznie wybredne muchy

Uprawianie stosunków seksualnych z przedstawicielami odmiennych gatunków, choć mało estetyczne i generalnie traktowane jako zboczenie, jest jednak w przyrodzie możliwe. W niektórych przypadkach - np. u pewnych gatunków ptaszków muchołówek - może zaowocować udanym potomstwem. Uczeni zadają więc sobie pytanie, co stoi na przeszkodzie, by praktyka ta się jeszcze bardziej rozpowszechniła. Otóż, jak doniósł niedawno Motomichi Doi, pracujący z grupą swoich japońskich kolegów, w przypadku muszek owocowych separację gatunków zapewnia wybredny, rzec można, gust muzyczny. Dwa badane przez nich gatunki Drosophila ananasae i Drosophila pallidosa mogłyby się z powodzeniem krzyżować, lecz nie czynią tego, "śpiewy godowe" ich samców są bowiem odrażające dla "pań" należących do odmiennego gatunku. Uczeni japońscy dowiedli tego, zamieniając chirurgicznie niektórych samców w niemowy, co radykalnie poprawiło ich szanse międzygatunkowych romansów.

Nie będziesz spożywał brata swego

Jak donoszą z Parku Narodowego Virunga w Rwandzie, oddział rebeliantów z plemienia Hutu zastrzelił oraz zjadł kilka rzadkich i znajdujących się na wymarciu goryli górskich. Ich dowódca tak był wstrząśnięty tym barbarzyńskim postępkiem swych podwładnych, że oddał się w ręce prawowitych władz. Zeznał, że kiedy robił im wymówki, spojrzeli na niego tak, jakby chcieli go zjeść, toteż nie pozostało mu nic innego, jak salwować się ucieczką.

Napoleon ofiarą morderstwa

Kiedy przed sześciu laty FBI ogłosiło, że na podstawie analizy włosów zmarłego przed 180 laty cesarza Francji udało się w laboratoriach Biura stwierdzić, iż został on otruty arszenikiem, Francuzi nie przyjęli tej rewelacji do wiadomości. Po latach jednak odkrycie to znalazło wreszcie prawomocne potwierdzenie, analizy bowiem powtórzone zostały przez Institut de Medicine Legale w Strasburgu.