Twoja wyszukiwarka

MICHAŁ RÓŻYCZKA
SYGNAŁY - SKĄD SIĘ WZIĘŁY TE PLANETY?
Wiedza i Życie nr 9/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 9/2001

Poszukiwania planet w gromadzie kulistej M22 zakończyły się sukcesem, który okazał się nieco kłopotliwy.

Gromada M22 składa się z kilku milionów gwiazd ciasno stłoczonych na kulistym obszarze o średnicy 60 lat świetlnych. W pobliżu jej centrum odległości między sąsiadującymi ze sobą gwiazdami mierzy się nie w latach, lecz w tygodniach świetlnych. To niezwykle gęste zbiorowisko znajduje się w tle gwiazdozbioru Strzelca w odległości 8500 lat świetlnych od Słońca. W tym samym kierunku, ale trzy razy dalej od Słońca, widać gęsto usiane gwiazdami centrum Drogi Mlecznej. Jest to tzw. Zgrubienie Centralne (ang. Bulge) naszej Galaktyki.

Obiekty należące do M22 szybko oscylują wokół środka masy gromady, przesuwając się na tle gwiazd Zgrubienia. Stosunkowo często występuje przy tym efekt tzw. mikrosoczewkowania grawitacyjnego. Mamy z nim do czynienia, ilekroć obiekt z M22 znajdzie się tak blisko linii łączącej gwiazdę Zgrubienia z Ziemią, że jego pole grawitacyjne skupi wybiegające z gwiazdy promienie świetlne. Gwiazda rozbłyskuje wtedy na pewien czas, po czym powraca do poprzedniej jasności.

Kosmiczny Teleskop Hubble'a zaobserwował niedawno w tym rejonie jeden rozbłysk dwudziestodniowy i sześć rozbłysków kilkunastogodzinnych z odpowiednio dziesięcio- dwukrotnym pojaśnieniem. W pierwszym przypadku w roli soczewki wystąpiła bardzo słabo świecąca gwiazda z M22; w pozostałych najprawdopodobniej obiekty o masie Saturna.

Niewykluczone, iż rzeczywiście są to powstałe bardzo dawno temu planety. Wiadomo jednak, że ich łączna masa stanowi aż 10% masy obserwowanej gromady. Jak na planety to stanowczo za dużo, a w dodatku owe tajemnicze obiekty nie krążą wokół gwiazd, lecz "biegają samopas" w przestrzeni międzygwiazdowej.