Twoja wyszukiwarka

KRZYSZTOF SZYMBORSKI
SYGNAŁY - NOBLE
Wiedza i Życie nr 12/2001
Artykuł pochodzi z "Wiedzy i Życia" nr 12/2001

Tegoroczne uroczystości wręczania Nagród Nobla są wyjątkowe - mija bowiem dokładnie 100 lat od inauguracji tych najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych za intelektualne osiągnięcia adeptom różnych dyscyplin naukowych oraz literatury.

Do Sztokholmu zaproszono wszystkich 125 żyjących laureatów. Przez 100 lat nauka poczyniła znaczne postępy, a skutkiem tego jest m.in. fakt, że coraz trudniej wyjaśnić dyletantom, za co dokładnie wyróżnienie to nagrodzonych mędrców spotyka. Kiedy pierwszą Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki przyznano Konradowi Roentgenowi, wszyscy wiedzieli, że odkrył promienie, które zdolne są przejrzeć nas na wylot. Jak jednak opisać fascynujące aspekty kondensatu Bosego-Einsteina, opisanego przez Carla Wiemana i Erica Cornella z University of Colorado wspólnie z Wolfgangiem Ketterle z MIT- Dziennikarze próbują ten nowy stan materii określać jako atomowy chór śpiewający unisono, superatom bądź atomowy laser.

Z Nagrodą Nobla w dziedzinie chemii sprawa jest prostsza. Każdy wie, że patrząc w lustro, nie widzimy siebie dokładnie tak, jak widzą nas inni. Człowiek, któremu patrzymy w twarz, ma serce po naszej prawej stronie, a nasz zwierciadlany wizerunek po lewej. Wszystkie niesymetryczne naturalne cząsteczki organiczne "skręcone" są w tę samą stronę, ale kiedy prowadzimy ich sztuczną syntezę, otrzymujemy zwykle mieszaninę ich lewo- i prawoskrętnych wersji. Jedna z tych wersji może być ratującym życie lekiem, druga, pozornie identyczna - śmiertelną trucizną. Amerykanie Barry Sharpless i William Knowles wspólnie z Japończykiem Ryoji Noyori otrzymali tegoroczną Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za odkrycie metody syntezy związków o właściwej skrętności.

W medycynie - rzec można jak zwykle - nagroda przyznana została za prace, które, jeśli spełnią się nadzieje badaczy, mogą przyczynić się do zwycięstwa nad rakiem. Amerykanin Leland Hartwell i Brytyjczycy sir Paul Nurse i Timothy Hunt wyróżnieni zostali za badania nad podziałem komórkowym. Sir Paul spytany, co zamierza zrobić ze swoją "działką", wyznał, że kupi nowy motocykl i zajmie się badaniami nad męską menopauzą.

Nagrodzone badania trzech amerykańskich ekonomistów dotyczyły odwiecznego problemu "sprzedawcy używanych samochodów", który posiada na temat tych wraków więcej informacji niż potencjalny nabywca i nie zamierza się tą wiedzą z nim dzielić. Bardziej naukowo nazywa się to asymetryczną informacją.

W dziedzinie literatury nagrodzono prace pisarza Vidiadhar Surajprasad Naipaula.