Twoja wyszukiwarka

Czerwiec 1997
TO BYŁA KOMETA!
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Fot. Janusz Wiland Jeszcze długo będzie się mówiło o wizycie komety Hale-Bopp, i to zarówno w kręgach zawodowych astronomów, jak i zwykłych miłośników nieba gwiaździstego. Jedno jest pewne: od roku 1986, kiedy sondy kosmiczne z bliska przyjrzały ...
UWAGA! WIRUS
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Fot. A. i W. Bilińscy Do tej pory salicylan metylu- olejek eteryczny otrzymywany z rosnącej na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej gauterii - stosowany na różnego rodzaju dolegliwości, znany był głównie pod nazwą handlową wintergreen oil. Najnowsze ...
BIOCHEMICZNY NOS
JOANNA KOMOROWSKA
Jak to się dzieje, że potrafimy odróżnić zapach zgnilizny od aromatu róży herbacianej? Neurofizjolodzy przypuszczali dotąd, że jedną z przyczyn wysokiej "zdolności rozdzielczej" powonienia, nawet u tak kiepskiego węchowca, jakim jest człowiek, ...
KRAB KWIATOŻERCA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Fot. Archiwum Codziennie rano kraby Metasesarma rubripes z rodziny Grapsidae mozolnie wspinają się w górę pni drzew tropikalnego, brazylijskiego lasu. Gnane głodem docierają na wysokość nawet 4 m. Trudy tej wspinaczki nagradzają kwiaty epifitów z ...
ZJADLIWY OBIADEK
JOANNA KOMOROWSKA
Ichneumony (zwane inaczej mangustami) - niewielkie ssaki należące do rodziny łaszowatych - są w stanie połakomić się nawet na tak niebezpieczny kąsek jak okularnik. Ci osławieni pogromcy węży polegają przy tym nie tylko na swej bystrości oraz szybkości ...
GDYBYM BYŁ BOGATY ...
AGNIESZKA PRZYBYSZ
Nie od dziś wiadomo, że lepiej być pięknym i bogatym niż brzydkim i biednym. W ciągu ostatnich dwóch lat, zdaniem badanych przez CBOS, odsetek tych pierwszych znacznie wzrósł. Ponadto połowa ankietowanych uważa, że liczba ludzi naprawdę zamożnych będzie ...
"PRAWDZIWE" OBLICZE ZBRODNIARZA
JOANNA KOMOROWSKA
Najnowsze eksperymenty badające wiarygodność zeznań świadków zbrodni przynoszą kolejny zestaw dowodów omylności ludzkiej pamięci. Nawet drobne i, wydawałoby się, niewinne komentarze poczynione w obecności naocznego świadka mogą mieć decydujący wpływ ...
ILE KOSZTUJE KAWAŁEK MARSA
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Naukowcy wciąż się spierają, czy struktury, wykryte w marsjańskim meteorycie ALH 84001, świadczą o tym, że miliardy lat temu na Czerwonej Planecie pojawiło się życie (patrz: "Sygnały", "WiŻ" nr 10/1996 oraz Życie na Marsie? w "WiŻ" ...
ABORCJA A RAK PIERSI
BARBARA PRATZER
Duńscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy rzeczywiście sztuczne poronienie zwiększa ryzyko rozwoju raka piersi, którą to hipotezę wysunięto już jakiś czas temu. Na jej potwierdzenie przytaczano wyniki analizy ponad 20 wcześniejszych badań, opublikowanej ...
Z FRONTU WALKI Z SALMONELLĄ
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
Fot. Z. P. Zagórski Każdy, kto przechodził zatrucie pokarmowe salmonellą, wie, jakie to przykre. Wiadomo, że głównym zagrożeniem jest drób i nabiał, zwłaszcza gdy sprowadza się z zagranicy zakażoną paszę i bez sterylizacji termicznej skarmia się ...
GDY ZNIKAJĄ CIENIE
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Fot. NASA Kilka godzin przed pełnią jasność tarczy Księżyca wzrasta. Wiedziano o tym od dawna, by nie rzec - od zawsze, ale nie potrafiono podać powszechnie akceptowanego wyjaśnienia tego zjawiska. Przez długi czas popularnością cieszyła się hipoteza, ...
SZÓSTY GRÓB
JANUSZ WOŁOSZYN AGNIESZKA PRZYBYSZ
Peruwiańscy archeologowie odkryli w pobliżu miejsca pochówku tzw. Pana z Sipán szósty grób. Sipán to kompleks grobowy w dolinie Lambayeque na północnym wybrzeżu Peru. Na stanowisku tym, które w 1987 roku znalezione zostało przez rabusiów cmentarnych ...
CO NOWEGO W BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS
Firma PPL Therapeutics, ta sama, która współpracowała z Roslin Institute w klonowaniu owcy Dolly, doniosła o urodzeniu i dojrzałości transgenicznej krowy, tym razem nazwanej Rosie, w której mleku znajduje się 2.4 g/l ludzkiej a-laktoglobuliny (litr ludzkiego ...
PRZESZCZEP... RAKA
BARBARA PRATZER
Pierwszy przypadek przeszczepienia komórek nowotworowych ciężko choremu człowiekowi przy okazji transplantacji serca opisali na łamach "Journal of the American Medical Associaton" naukowcy z Pennsylvania School of Medicine w Filadelfii. Operacja ...
ZALETY TŁOKU
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Fot. Internet W upalny dzień sama myśl o tym, że istnieją zwierzęta, które - nie tłocząc się - nie mogłyby przetrwać jako gatunek, jest trudna do zniesienia. A jednak. Największy z pingwinów - pingwin cesarski - dokonuje heroicznych wysiłków, by ...
KWIETNIOWA ZAGADKA
ANDRZEJ GORZYM
W "Wiedzy i Życiu" nr 4/97 zamieściliśmy artykuł - żart primaaprilisowy. Otrzymaliśmy kilkadziesiąt odpowiedzi, w tym 34 prawidłowe. Primaaprilisowy artykuł to Serce rozgwiazdy Wojciecha Nowiczańskiego. Nagrodę wylosował Zbigniew Walenciak ...
NASZ CZTERDZESTY SIÓDMY
MAGDALENA FIKUS
NATURA WYPOSAŻYŁA NASZ GATUNEK W 46 CHROMOSOMÓW, ZAŚ AMERYKAŃSCY BIOLODZY SKONSTRUOWALI CZTERDZIESTY SIÓDMY. W 1983 roku Andrew Murrayi Jack Szostak z Massachusetts General Hospital w Bostonie skonstruowali pierwszy na świecie sztuczny chromosom drożdżowy, ...
PRZESZCZEPIONA ODPORNOŚĆ
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI
PRZESZCZEPIENIE SZPIKU TO CZĘSTO JEDYNY SPOSÓB LECZENIA ŚMIERTELNYCH CHORÓB UKŁADU KRWIOTWÓRCZEGO I NOWOTWORÓW. JEST NIEZWYKLE BRUTALNĄ INGERENCJĄ W FUNKCJONOWANIE ORGANIZMU. DAJE NADZIEJĘ POKONANIA CHOROBY, CHOĆ RYZYKO NIEPOWODZENIA JEST BARDZO WYSOKIE. Kiedy ...
NIEŚMIERTELNE KOMÓRKI KRWI
MAŁGORZATA PAWLICKA-YAMAZAKI
KOMÓRKI TWORZĄCE ZŁOŻONY ORGANIZM NIE MOGŁYBY ZE SOBĄ WSPÓŁDZIAŁAĆ BEZ SPOIWA WIĄŻĄCEGO JE W JEDNĄ CAŁOŚĆ. TAKIM ŁĄCZNIKIEM JEST KREW, POWSTAJĄCA NIEUSTANNIE W CIĄGU CAŁEGO ŻYCIA ORGANIZMU. Krew także odżywia, natlenia oraz oczyszcza tkanki, przenosi ...
SZPIK JAKO LEK
WIESŁAW JĘDRZEJCZAK
PIERWSZE PRÓBY LECZNICZEGO WYKORZYSTANIA SZPIKU ODNOTOWANO POD KONIEC XIX WIEKU - NIEKTÓRZY LEKARZE ZALECALI WÓWCZAS SPOŻYWANIE SUROWEGO SZPIKU ZWIERZĘCEGO W PEWNYCH TYPACH NIEDOKRWISTOŚCI. Próby przeszczepiania szpiku bardziej zbliżone do współczesnych ...
ZABÓJSTWO NIEDOSKONAŁE
BARBARA PRATZER
Natural killer (NK), czyli naturalny zabójca, ma wyjątkową właściwość - spontanicznie atakuje i niszczy komórki nowotworowe. Kiedy na początku lat siedemdziesiątych odkryto ten nowy rodzaj komórek układu odpornościowego, zaświtała nadzieja na pokonanie ...
LIDARY W BADANIACH ATMOSFERY
KRZYSZTOF ERNST
NOWE URZĄDZENIA LASEROWE POZWALAJĄ SZYBKO I DOKŁADNIE OKREŚLIĆ ZANIECZYSZCZENIA ATMOSFERY, BADAĆ JEJ DYNAMIKĘ ORAZ ZAGROŻENIA UPRAW. LIDAR jest akronimem od angielskiego określenia LIght Detection And Ranging, co oznacza wykrywanie i określanie położenia ...
ATRAKCYJNE INNOWACJE
JAN MIODEK
Jeden z recenzentów książki Ibisa (Andrzeja Wróblewskiego) Byki i byczki (Wybór felietonów i komentarze językoznawcze Andrzeja Markowskiego) napisał w "Języku Polskim" (2-3, 1996): ťMożna zauważyć, że wyrazy i znaczenia nie odnotowane w słownikach ...
UCZŁOWIECZANIE MAŁPY
JOANNA KOMOROWSKA
ZDOLNOŚĆ DO POSŁUGIWANIA SIĘ MOWĄ MIAŁA BYĆ WEDŁUG KARTEZJUSZA TYM, CO NADAJE CZŁOWIEKOWI JEGO UNIKATOWY STATUS WŚRÓD MIESZKAŃCÓW ZIEMI. NAJNOWSZE BADANIA NAD ZDOLNOŚCIAMI JĘZYKOWYMI MAŁP CZŁEKOKSZTAŁTNYCH WYDAJĄ SIĘ JEDNAK PRZECZYĆ TEMU HOMOCENTRYCZNEMU ...
POCHODZĄCE OD BOGA
DIMITRIJ STRELNIKOFF
DLA OCZAROWANYCH NIMI GREKÓW TYLKO TAKI MOGŁY MIEĆ RODOWÓD. STĄD ICH GRECKA I ŁACIŃSKA NAZWA - ORCHIDEE. ROŚLINY TE MAJĄ NIE TYLKO BOSKI WYGLĄD, ALE I WYRAFINOWANE OBYCZAJE. Storczyki, bo tak brzmi ich polska nazwa, choć kojarzą nam się najczęściej ...
O SZTUCE MÓWIENIA "NIE WIEM"
X.RUT
W drugi dzień Wielkanocy włączyłem wieczorem radio i zacząłem przebiegać zaprogramowane stacje; liczyłem na to, że wyczerpał się już zapas próżnej paplaniny o tradycjach i symbolach, a że w święta kościelne zwyczaj każe unikać emisji łomotu, miałem nadzieję ...
ZBUDOWAĆ KOMPUTER
MAREK HOŁYŃSKI
PRZED PIĘTNASTU LATY, GDY GRAFIKA KOMPUTEROWA BYŁA JESZCZE W POWIJAKACH, PROFESOR JIM CLARK Z UNIWERSYTETU STANFORDA W PALO ALTO OPRACOWAŁ I OPATENTOWAŁ ZESTAW UKŁADÓW SCALONYCH, POZWALAJĄCYCH NA ŁATWE MASZYNOWE GENEROWANIE OBRAZÓW. Urządzenie to, ...
PRZYCZYNEK DO SPORU O ŹRÓDŁA AMAZONKI
RYSZARD BADOWSKI
Na prośbę Piotra Chmielińskiego, mieszkającego w Stanach Zjednoczonych, bohatera mojego artykułu Spór o źródła Amazonki ("Wiedza i Życie" nr 3/97), podaję uzupełnienie historii dotarcia pierwszych Polaków do miejsca narodzin najpotężniejszej ...
ERYK WEISSTEIN, ENCYKLOPEDYSTA INTERNETU
BOGDAN MIŚ
Z różnych powodów ludzie lubią uwieczniać siebie w sieci: jedni liczą na to, że zamieściwszy w Internecie witrynę z odpowiednio spreparowanymi informacjami o sobie, zainteresują kogoś i znajdą lepszą pracę; inni, że ułatwią kontakt ze sobą starym ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ
REGUŁY KONKURSU 1. Co miesiąc publikujemy dziesięć trudnych erudycyjnych pytań. Każde z nich ma cztery warianty odpowiedzi; tylko jedna z nich jest prawdziwa. Uwaga: odpowiedzi na co najmniej połowę z tych pytań znajdą Państwo (niekoniecznie dosłowne) ...
ZAUROCZENI NIEBEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK
BEZ MIŁOŚNIKÓW NIEBA GWIAŹDZISTEGO ASTRONOMIA BYŁABY AKADEMICKĄ DZIEDZINĄ WIEDZY, ODKRYWAJĄCĄ PRZEDE WSZYSTKIM RZECZY PRZEWIDYWALNE, CZYLI (NUDNIEJSZĄ) POŁOWĘ WSZECHŚWIATA. Zawodowy astronom systematyzuje obiekty, weryfikuje hipotezy i próbuje skonstruować ...
MARKETING PO JAPOŃSKU
KRZYSZTOF OPOLSKI
Książka Akio Mority jest fascynującym przeżyciem intelektualnym, czyta się ją z wielkim zapałem i zaangażowaniem. Jest źródłem wiedzy dla praktyka i lekcją pokory dla teoretyka, nauką tak dla indywidualnego przedsiębiorcy, jak i dla całych grup społecznych, ...
CZY BAĆ SIĘ BIOTECHNOLOGII?
MAGDALENA FIKUS
Jeżeli ciekawy jesteś, czym różni się biotechnologia od inżynierii genetycznej, czyją własnością są zasoby genetyczne występujące na danym terytorium, czy można opatentować człowieka i jego "części", czy właścicielem patentu jest ten, kto pierwszy ...
LETNIE PLANETY
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w czerwcu i lipcu 1997 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Rozwiązywanie łamigłówek bywa czasem ich... układaniem. Na przykład na mistrzostwach świata regularnie pojawiają się zadania polegające na układaniu krzyżówki z podanych słów, zwykle wewnątrz pokratkowanego prostokąta o określonych wymiarach. Znacznie ...
NIEDOSZŁY TOKARZ
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
W pierwszych dziesięcioleciach po powstaniu radia mówiono powszechnie o komunikowaniu się za pomocą fal Hertza. Dziś wyrażenie to wyszło z użycia i nazwisko odkrywcy fal elektromagnetycznych znane jest ogółowi tylko dzięki jednostce częstości. Heinrich ...
TURNIEJE RYCERSKIE W ŚREDNIOWIECZU
ANTONI CHODYŃSKI
WEDŁUG KRONIKARZA MARCINA Z TOURS, WYNALAZCĄ TURNIEJÓW BYŁ RYCERZ GEOFFROY DE PREUILLY, ZMARŁY W 1066 ROKU. CZYŻBY POŁOWA XI WIEKU TO RZECZYWIŚCIE POCZĄTEK, OD KTÓREGO "WSZYSTKO SIĘ ZACZĘŁO"? Mroki Średniowiecza, a więc stulecia od VI do X, ...
KOCHAM I NIE LUBIĘ
MARIA SUPRANOWICZ
Kocham język polski, piękne wiersze w nim napisane, pasjonują mnie dociekania nad etymologią rozmaitych słów, podziwiam nasze tłumaczenia nawet najtrudniejszych dzieł literatury i nauki światowej. Ale często nie lubię mojego ojczystego języka. Niechęć ...
BEZGŁOŚNY JĘZYK INDIAN
KRYSTYNA JARZĄBEK
OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW LUDZIE, NIE MOGĄC POROZUMIEĆ SIĘ ZA POMOCĄ MOWY, NAWIĄZYWALI ZE SOBĄ KONTAKT, UŻYWAJĄC GESTÓW. W NIEKTÓRYCH SYTUACJACH GESTYKULACJA CAŁKOWICIE ZASTĘPOWAŁA MOWĘ. Z TAKIEGO BEZGŁOŚNEGO SYSTEMU ZNAKÓW KORZYSTALI MIĘDZY INNYMI INDIANIE. ...
PEJOTYZM
ZBIGNIEW DROZDOWICZ
W PEJOTYSTYCZNYM KODEKSIE MORALNYM NAJISTOTNIEJSZYMI ZASADAMI SĄ WSZECHOGARNIAJĄCA BRATERSKA MIŁOŚĆ, OPIEKOWANIE SIĘ RODZINĄ, LICZENIE TYLKO NA SIEBIE ORAZ NIEUŻYWANIE ALKOHOLU. Indianie Ameryki Północnej, szczególnie plemiona zamieszkujące obszary ...
MUSISZ WRÓCIĆ
MARIA SUPRANOWICZ
Brytyjczyk, wykładowca na wydziale antropologicznym, postanawia wyjechać na badania terenowe. Sam się dziwi, jak wpadł na ten pomysł, bo w pracy zawodowej zawsze bardziej pociągały go wyższe stopnie abstrakcji i spekulacje teoretyczne niż patrzenie w ...
GWIAZDY TWOICH OCZU ...
KATARZYNA MOSIOŁEK-KŁOSIŃSKA
JEŻELI NIE CHCESZ PISAĆ BANALNIE, TO ZASTĘPUJ NAZWY RZECZY I ZJAWISK WYRAZAMI OZNACZAJĄCYMI COŚ INNEGO - GŁOSZĄ NAUCZYCIELE NA LEKCJACH. UŻYWAJ METAFOR, A POPISZESZ SIĘ POMYSŁOWOŚCIĄ. MAŁO KTO JEDNAK ZASTANAWIA SIĘ NAD TYM, DO CZEGO POTRZEBNE SĄ METAFORY. Już ...