Twoja wyszukiwarka

Kwiecień 1998
POWRÓT SUPERNOWEJ
MICHAŁ RÓŻYCZKA
W końcu lutego 1987 roku wybuchła supernowa, która przeszła do historii pod nazwą Supernowej 1987A (SN1987A). Zdarzyło się to w pobliskiej galaktyce, znanej jako Wielki Obłok Magellana i położonej około 160 tys. lat świetlnych od Słońca. W maksimum blasku ...
NO I CO CZYLI DOBROCZYNNE GAZY
JÓZEF DULAK
Tlenek azotu (NO) i tlenek węgla (CO) to krótko żyjące cząsteczki pełniące ważne funkcje biologiczne. Gazy te wytwarzane są przez dwie grupy enzymów: trzy syntazy tlenku azotu oraz dwie oksygenazy hemowe. Rola NO jest znacznie lepiej poznana aniżeli ...
RADON I RAK
ZBIGNIEW JAWOROWSKI
Polska prasa często pisze, że "radon jest drugą po tytoniu przyczyną nowotworów płuc". Stwierdzenie to daleko odbiega od prawdy. Badania prof. Witolda Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie wskazują, że w Polsce wśród mężczyzn chorych ...
JESZCZE JEDEN NOWY LÓD
MAGDALENA PECUL
Czytelnicy Kurta Vonneguta pamiętają zapewne lód IX z Kociej kołyski. Oczywiście, jego szczególne właściwości (ciało stałe w temperaturze pokojowej) to fikcja literacka, ale woda w stanie stałym istnieje naprawdę w wielu zupełnie niefikcyjnych odmianach. ...
KRWINKI W PRZEBRANIU
BARBARA PRATZER
Próby przetaczania krwi mają bardzo długą historię, ale wykorzystanie tej procedury w praktyce medycznej przypadło dopiero na lata dwudzieste bieżącego stulecia, po tym jak odkryto grupy krwi. Choć transfuzje ratują dziś życie wielu chorym, to wciąż ...
SPOSÓB NA GRAFFITI
MAGDALENA PECUL
Graffiti to zmora administracji miejskiej i konserwatorów zabytków - zwłaszcza na powierzchniach kamiennych. Nie sposób zmyć z nich napisów, ponieważ farba przenika w głąb porowatej struktury piaskowca, wapienia czy marmuru. Usunąć je można tylko ...
NOWA NADZIEJA W WALCE Z RAKIEM
PR PR
Zespół badaczy z Wydziału Medycyny University of Connecticut w Farmington opracował szczepionkę powstrzymującą rozwój nowotworów u myszy. Szczepionkę uzyskano z tzw. białek szoku termicznego (HSP), wyizolowanych z komórek rakowych. Białka te uwalniają ...
SIARKA NAD PRZEWODNIKIEM
MAGDALENA PECUL
Pierwiastki poddane wysokiemu ciśnieniu dziwnie się zachowują. Dotyczy to zwłaszcza ich właściwości elektrycznych. Izolatory lub półprzewodniki zmieniają się w metale, niektóre - nawet w nadprzewodniki. Tak właśnie dzieje się z selenem i tellurem, ...
PLANETY SIĘ BRONIĄ
MAGDALENA PECUL
Dwa lata temu Szwajcarzy Michel Mayor i Didier Queloz z Observatoire de Genève odkryli pierwszy pozasłoneczny układ planetarny z gwiazdą centralną podobną do Słońca. Była nią 51 Pegasi (oznaczona numerem 51 w gwiazdozbiorze Pegaza). Następne miesiące ...
CZARNA DZIURA MOCNO ŚPI
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Jest już niemal pewne, że w centrach wielu galaktyk znajdują się supermasywne czarne dziury. Przymiotnik "supermasywne" należy rozumieć jak najbardziej dosłownie: szacowane różnymi metodami masy tych tajemniczych obiektów plasują się w przedziale ...
IMPLANTY ZĘBÓW STARE JAK ŚWIAT
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
Już starożytni Rzymianie... zwykło się zaczynać porządne wypracowanie z historii czegokolwiek. Nikt nie próbowałby wykorzystać takiej preambuły, opisując historie implantów zębowych, które nawet jeszcze dziś są kontrowersyjne. Tymczasem dowiadujemy się, ...
Z CEBULĄ NA BAKTERIE
JOANNA KOMOROWSKA
Im cieplejszy klimat, tym bardziej pikantne potrawy narodowej kuchni. Za sprawą badaczy z Cornell University w Stanach Zjednoczonych stwierdzenie to awansowało właśnie ze zwykłej anegdoty do naukowo udowodnionego faktu. Wygląda też na to, że "ogniste" ...
CZERWONE KRASNALE NA NIEBIE
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
Od pewnego czasu uwagę naukowców zajmujących się fizyką górnych warstw atmosfery przyciągają niezwykłe jasne wyładowania atmosferyczne pojawiające się kilkadziesiąt kilometrów nad chmurami burzowymi. Zostały one nazwane "red sprites", czyli ...
GAD SPRZED 50 MLN LAT
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Jurrasic Park Stevena Spielberga, oprócz niewątpliwego sukcesu kasowego i zainteresowania dinozaurami, pozostawił po sobie także światowy wzrost popularności bursztynu. Ten dobrze znany wszystkim Polakom kamień ozdobny często zawiera w sobie drobne owady, ...
ŁATANIE KWASEM, WYPALANIE SOLĄ
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Ryc. DLR Ozon (O3) to gaz ochraniający powierzchnię Ziemi przed promieniowaniem kosmicznym. Od dawna wiadomo, że działalność człowieka, a ściślej mówiąc pewne substancje chemiczne, które produkuje, przyczyniają się do jego ubytków w atmosferze. Za ...
AMERYKANIE KOPIUJĄ STONEHENGE
BOGDAN MIŚ
Fot. Internet Kopia, tyle że mniejsza, słynnego kamiennego kręgu ze Stonehenge w Anglii powstaje w Stanach Zjednoczonych, w Amherst University w stanie Massachusetts. Budowę pierwszego kamiennego kręgu rozpoczęła jesienią ub.r. profesor astronomii ...
SZÓSTY ZMYSŁ
JOANNA KOMOROWSKA
Już od lat wiadomo, że pewne organizmy, a wśród nich wiele ptaków oraz niektóre owady, potrafią odczuwać zmiany pola magnetycznego i wykorzystują tę umiejętność podczas nawigacji. Jak dotąd, nikt jednak nie był w stanie wykazać, jak ten proces zachodzi. ...
PRZEŁOM W NAPROMIENIOWANIU ŻYWNOŚCI
ZBIGNIEW JAWOROWSKI
Amerykańska Food and Drug Organization (Federalna Administracja Żywności i Leków) zezwoliła w grudniu ub.r. na stosowanie promieniowania jonizującego do niszczenia mikroorganizmów chorobotwórczych w baraninie i wołowinie. Decyzję tę podjęto po dokonanej ...
PŁASKI KINESKOP
JERZY METELSKI
Powierzchnia tradycyjnego kineskopu stanowi wycinek walca lub kuli, co jest przyczyną zniekształceń obrazu, zwłaszcza na obrzeżach, przy oglądaniu telewizji z boku, pod kątem. Ponadto wycinek kuli odbija światło z różnych źródeł (lampa, okno), co też ...
MUZYKA, REKLAMA, HANDEL
BOGDAN MIŚ
Potwierdza się stara teza specjalistów od reklamy: odpowiednio dobrana muzyka, towarzysząca klientom podczas zakupów, rzeczywiście ma wpływ na dokonywany przez nich wybór towarów. "Nature" omawia badania na ten temat, przeprowadzone przez naukowców ...
HIV BRONI SIĘ SAM
BARBARA PRATZER
Mimo intensywnych badań prowadzonych w liczących się ośrodkach naukowych na świecie, nie udało się jeszcze rozwikłać wielu tajemnic związanych z wirusem HIV. Dla przykładu, wciąż nie jest jasne, czy komórki zainfekowane HIV mogą zostać zabite przez cytotoksyczne ...
SPALARNIA ŚMIECI W CENTRUM
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
Fot. Archiwum Współczesne aglomeracje coraz częściej pozbywają się śmieci komunalnych, spalając je i odzyskując ciepło. Tak od lat dzieje się w Wiedniu. Poprzednia obudowa spalarni śmieci nie była estetyczna, toteż ostatnio zmieniono jej wystrój zgodnie ...
TAJEMNICE DYSTOMI
ARKADIUSZ MILLER
Dystonia mięśniowa zniekształcająca to choroba, w której pewne mięśnie ulegają silnym, nie podlegającym woli i długo utrzymującym się skurczom. Choroba może dotyczyć właściwie każdej grupy mięśni, a nawet objąć całe ciało. Często są to mięśnie barku ...
PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ ODKRYWANA NA RATY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
PROMIENIE X, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ URANU, ELEKTRON, PROMIENIOTWÓRCZOŚĆ POLONU I RADU - TO PRZEŁOMOWE ODKRYCIA, KTÓRYM CZASOPISMA POPULARNONAUKOWE NA CAŁYM ŚWIECIE POŚWIĘCAJĄ WIELE ARTYKUŁÓW ROCZNICOWYCH, PRZYPOMINAJĄCYCH WYDARZENIA SPRZED STU LAT. W ...
WIEK ZIEMI
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
SKĄD WIEMY, ILE LAT LICZY SOBIE NASZA PLANETA? DLACZEGO PRÓBA POZNANIA JEJ WIEKU WYMAGA SZUKANIA RACZEJ POZA ZIEMIĄ NIŻ NA NIEJ? W porównaniu z długością naszego życia czas trwania wielu procesów zachodzących w przyrodzie wydaje nam się trudny bądź ...
GDZIE SZUKAĆ DRAPIEŻNYCH ROŚLIN
DOROTA WROŃSKA
NAJDZIWNIEJSZE, CO MOŻE ZROBIĆ ROŚLINA, TO ZACHOWYWAĆ SIĘ JAK... ZWIERZĘ. W Polsce występuje 13 gatunków takich "odmieńców", należących do czterech rodzajów: rosiczka (Drosera), tłustosz (Pinguicula), pływacz (Utricularia) oraz aldrowanda ...
MOLEKULARNE PALIWO
LECH WOJTCZEK
KAŻDA KOMÓRKA DYSPONUJE MILIONAMI MINIATUROWYCH SILNIKÓW TWORZĄCYCH SIŁĘ NAPĘDOWĄ DLA JEJ PROCESÓW ŻYCIOWYCH. DZIĘKI NIEJ POMPY MOLEKULARNE MOGĄ USTAWICZNIE PRZEPOMPOWYWAĆ JONY PRZEZ BŁONĘ KOMÓRKOWĄ, CO JEST GWARANTEM M.IN. SPRAWNEGO DZIAŁANIA UKŁADU ...
O NALEŚNIKACH, JAJKACH I MASZYNACH CZASU
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
PODRÓŻE DO GWIAZD SĄ ODWIECZNYM MARZENIEM LUDZKOŚCI. SZKOPUŁ W TYM, ŻE WEDŁUG TEORII WZGLĘDNOŚCI PODRÓŻ TAKA ZAJĘŁABY, W NAJLEPSZYM RAZIE, WIELE LAT. MOŻE JEDNAK EINSTEIN COŚ PRZEOCZYŁ ? W 1985 roku Carl Sagan - zmarły niedawno astrofizyk, autor ...
PROJEKTOR DOSKONAŁY
MAREK SUTKOWSKI
OD KILKUDZIESIĘCIU LAT LAMPY KINESKOPOWE "TRZYMAJĄ SIĘ MOCNO". CZY JEDNAK SKOŃCZY SIĘ ERA WSZECHOGARNIAJĄCEJ CHMURY ELEKTRONÓW, MASOWO WYTWARZANYCH PRZEZ TE LAMPY? OTO POJAWIŁ SIĘ GROŹNY KONKURENT ZARÓWNO KINESKOPÓW, JAK I WSZYSTKICH DOTYCHCZASOWYCH ...
POCHODZENIE SMOKÓW
JACEK BALERSTET
SMOKI - OBECNIE JUŻ BARDZO RZADKA I WYMIERAJĄCA GRUPA GADÓW - TOWARZYSZYŁY CZŁOWIEKOWI OD NIEPAMIĘTNYCH CZASÓW, A ZE WZGLĘDU NA SWÓJ WYGLĄD I WOJOWNICZE CECHY CHARAKTERU WYWIERAŁY ZAWSZE SILNY WPŁYW NA LUDZKĄ WYOBRAŹNIĘ. STAŁY SIĘ STWORZENIAMI ...
FILMÓWKA, RADIÓWKA
JAN MIODEK
W jednym z numerów "Gazety Wyborczej" Wojciecha Hasa określa się jako byłegorektora łódzkiej Filmówki. W tejże gazecie nad artykułem o Orkiestrze i Chórze Polskiego Radia w Krakowie znajduję nagłówek Co dalej z Radiówką? Stanisław Hadyna z ...
SZALEŃSTWA NADMIARU PIENIĄDZA
STEFAN BRATKOWSKI
JAK MOGLIŚMY SIĘ PRZEKONAĆ W POPRZEDNIM ODCINKU, NIEŁATWO GOSPODARKĘ STAŁEGO NADMIARU PIENIĄDZA UPCHNĄĆ W PROKRUSTOWE ŁOŻA TEORETYCZNYCH MODELI. PYTANIE, JAK SOBIE Z TYM FRANCJA BANKÓW DRUGIEJ POŁOWY XIX WIEKU PRAKTYCZNIE RADZIŁA. LUB NIE RADZIŁA... Zdawałoby ...
ZIELSKO HEKADEMOSA
X.RUT
Data jego urodzenia nie jest całkiem pewna. Jedni twierdzą, że urodził się w roku śmierci Peryklesa (429 p.n.e.), inni - że w czasie osiemdziesiątej ósmej olimpiady, w urodziny Apollona (które Delijczycy obchodzili siódmego targeliona), byłby to ...
TROCHĘ MATEMATYKI, TROCHĘ CZARÓW
BOGDAN MIŚ
1. PI Oto wierszyk; proponuję przeczytać go uważnie i nawet policzyć litery w każdym ze słów. Kto i bada i liczy,/Myśliciel to wielki./Mylić się zwykł jednakże /Matematyk wszelki. Już wiedzą Państwo, o co chodzi? Nie? W takim razie odczytajmy ten ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA
MAMY PIERWSZEGO "ERUDYTĘ MIESIĄCA" Tak więc - nowa wersja naszego konkursu przyniosła owoce w postaci pierwszego zwycięzcy (patrz niżej). Miło nam, że tak wielu Czytelników bawi się wraz z nami; mamy nadzieję, że w miarę rozwoju konkurs ...
NIE TYLKO PECETY
NICOLA PIOTROWSKI
W "WiŻ"nr 9/1997 w dziale Sygnały pani Agnieszka Przybysz w notce Z komputerem przez życie napisała: Komputer w domu ma zaledwie 14% respondentów. W dużej mierze jest to jednak przestarzały sprzęt typu Amiga, Atari, Commodore itp. Własnym komputerem ...
W POGONI ZA REKORDEM
BOGDAN MIŚ
Z przykrością stwierdzam, że tzw. gawędziarstwo spowodowało, iż pewne fragmenty ww. artykułu mogły zostać przez niektórych Czytelników zrozumiane wbrew moim intencjom. W szczególności, nie należy rozumieć, że iloczyn kolejnych liczb pierwszych, zwiększony ...
ŚLUBY A KONKORDAT
AGNIESZKA ZAWADZKA
W artykule Wizerunek Polaka wierzącego w "WiŻ" nr 12/1997 p. Agnieszka Przybysz pisze na temat konkordatu: Umożliwiłby on zawieranie małżeństw tylko w kościele, z pominięciem ślubu cywilnego. Niespisanie jednak kontraktu w urzędzie miałoby ...
FIZYKA NA 3+
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
Wśród wielu uczniów szkół średnich samo słowo "fizyka" budzi dreszcz przerażenia. Przedmiot ten często jest odbierany jako bardzo trudny i wysoce abstrakcyjny, a przecież fizyka jest jedną z najważniejszych dziedzin nauki, pomostem pomiędzy ...
ZNOWU ALDEBARAN
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Zadaniu dla wytrwałych stuknęły dwa lata. Nadarza się więc okazja do małego résumé. Zadanie to trafiło do "Puzelandu" jako odpowiedź na zgłaszane przez Państwa propozycje uatrakcyjnienia rubryki - zamieszczania jednej łamigłówki znacznie ...
W SZPONACH NAŁOGU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Wielu wybitnych uczonych, których przedstawialiśmy na tej stronie, było nałogowymi palaczami tytoniu. Namiętnym palaczem fajki był od młodości sławny Carl Gauss. Podczas studiów w Getyndze zaprzyjaźnił się z Farkasem Bolyai (ojcem Jánosa, sławnego współtwórcy ...
MIASTO KWITNĄCEJ POMARAŃCZY
DOROTA BEDNAREK
NAJPIĘKNIEJSZE MIASTA ŚWIATA ZNAJDUJĄ SIĘ ZAPEWNE W HISZPANII I NIE WAHAM SIĘ POWIEDZIEĆ, ŻE SEWILLA JEST PIERWSZA SPOŚRÓD NICH. MALOWNICZO POŁOŻONA NAD BRZEGAMI GWADALKIWIRU JEST KULTURALNĄ STOLICĄ ANDALUZJI. Historia Sewilli sięga czasów Fenicjan ...
POLAK, HISZPAN - DWA BRATANKI
PAWEŁ SKIBIŃSKI
BARDZO POPULARNE W POLSKIEJ PUBLICYSTYCE, A TAKŻE W OPRACOWANIACH NAUKOWYCH JEST ZESTAWIANIE PROCESU DEMOKRATYZACJI POLSKI OSTATNICH LAT Z WYDARZENIAMI, JAKIE MIAŁY MIEJSCE W HISZPANII PO 1975 ROKU, TZN. PO ŚMIERCI GENERAŁA FRANCISCO FRANCO, DŁUGOLETNIEGO ...
ZASKAKUJĄCY I ZABAWNY
GIOVANNI ACERBONI
NIE JEST ŁATWO WYTŁUMACZYĆ, DLACZEGO UBIEGŁOROCZNĄ LITERACKĄ NAGRODĘ NOBLA OTRZYMAŁ DARIO FO. WIELE OSÓB, PRZEDE WSZYSTKIM WE WŁOSZECH, NIE PODZIELIŁO WYBORU AKADEMII SZWEDZKIEJ, BARDZO KRYTYCZNIE GO KOMENTUJĄC. Ubiegłoroczny noblista jest lewicowcem, ...