Twoja wyszukiwarka

Maj 1998
BEZPAŃSKIE GWIAZDY
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Typowe odległości między gwiazdami w galaktyce są setki milionów razy większe od rozmiarów przeciętnych gwiazd. Dzięki temu zderzenia gwiazd są niesłychanie mało prawdopodobne: można powiedzieć, że z punktu widzenia gwiazdy przestrzeń międzygwiazdowa ...
POSREBRZONY DNA
MAGDALENA PECUL
Coraz więcej wysiłku inżynierowie poświęcają badaniom nad elektroniką w nanoskali. Zanim jednak powstaną układy elektroniczne ledwie widoczne gołym okiem, trzeba będzie rozwiązać podstawowy problem: jakich użyć przewodników? Kandydatów do tego celu ...
JAK UNIESZKODLIWIĆ HIV
BARBARA PRATZER
Niezwykłe doświadczenie, które stwarza szansę na powstrzymanie spustoszeń układu odpornościowego przez wirus HIV, przeprowadził Richard Morgan z National Institutes of Health. Jego pomysł polega na wprowadzeniu do komórek CD4 - a są one głównym celem ...
JAK BORELIOZA ZALEŻY OD BRUDNICY NIEPARKI
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Fot. Marek W. Kozłowski Urodzaj żołędzi może zwiększyć zagrożenie boreliozą. A oto jak grupa amerykańskich ekologów doszła do tego pozornie paradoksalnego wniosku. Otóż postanowili oni opracować sposób na brudnicę nieparkę - ćmę, która ogałaca ...
WĘSZĄCA BRAMKA I PACHNĄCE MINY
MAGDALENA PECUL
Od lat na lotniskach pasażerowie przechodzą przez bramki wykrywające metale. Niedawno na niektórych terminalach w Stanach Zjednoczonych pojawiły się także inne urządzenia - bramki wykrywające materiały wybuchowe. Wyglądem nie różnią się one od tych ...
DLACZEGO ESTROGENY SZKODZĄ
BARBARA PRATZER
Wiadomo, że wyższy poziom estrogenów idzie w parze ze zwiększonym ryzykiem raka piersi. Przyczyny tej korelacji nie są jednak w pełni wyjaśnione. Równie dobrze szkodliwa może być nadmierna stymulacja receptorów estrogenowych znajdujących się na powierzchni ...
Z WITAMINĄ C DO MÓZGU
ARKADIUSZ MILLER
Bariera krew-mózg, którą tworzy gęsta sieć naczyń włosowatych, chroni mózg przed niepożądanymi gośćmi. Czasami jednak stanowi przeszkodę także dla związków jak najbardziej pożytecznych. Tak dzieje się na przykład z witaminą C, która wydaje się mieć ...
CO CZEKA ŚWIAT
BOGDAN MIŚ
Amerykańskie Towarzystwo Przyszłości Świata, zajmujące się -- jak sama nazwa wskazuje - futurologią, opublikowało przewidywania na temat warunków życia w nadchodzących dziesięcioleciach. Autorzy formułują szereg wielce optymistycznych prognoz. ...
SERCE OD ŚWINI
BARBARA PRATZER
Australijscy naukowcy odkryli nowy wirus, który swobodnie przemieszcza się między gatunkami - nietoperze przekazały go świniom, one zaś ludziom. Sygnałem do rozpoczęcia poszukiwań było to, że na trzech farmach w Nowej Południowej Walii maciory rodziły ...
SZTUCZNE CHMURY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Fot. Internet Każdy z nas wielokrotnie widział na niebie smugi kondensacyjne - białe wąskie pasy, jakie zostawia za sobą lecący wysoko samolot odrzutowy. Często pozostają one na niebie bardzo długo, tworząc coś w rodzaju sztucznej chmury. Okazuje ...
UWOLNIĆ KWARKI
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
Wiele miliardów lat temu, kiedy Wszechświat liczył niespełna jedną setną sekundy, a jego temperatura była około 10 mln razy wyższa niż dziś wewnątrz Słońca, wypełniony był materią w postaci tzw. plazmy gluonowo-kwarkowej. Wydaje się, że współcześni fizycy ...
KWANTOWA TELEPORTACJA, CZYLI NAJKRÓTSZA DROGA OD A DO B
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
Termin teleportacja często pojawia się w powieściach fantastycznonaukowych i w pracach szarlatanów zajmujących się paranauką. Oznacza natychmiastowe przeniesienie obiektu z jednego miejsca do drugiego; efekt, zdawałoby się, sprzeczny ze wszystkimi kanonami ...
ZAZDROŚĆ W PTASICH PIÓRKACH
PAWEŁ KOZŁOWSKI
Fot. Grzegorz i Tomasz Kłosowscy Zazdrość to problem nie tylko ludzki. Samce trzciniaków (Acrocephalus arundinaceus) - dość pospolitych ptaków z rodziny pokrzewkowatych, zamieszkujących trzcinowiska -- mogą mieć po kilka partnerek gniazdujących ...
CZARNA DZIURA Z DYSKIEM
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Obserwacje centrum galaktyki aktywnej NGC 6251, wykonane za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a przez Philippe'a Crane'a i Joela Verneta z ESO (Europejskie Obserwatorium Południowe), ujawniły niezwykły kształt gazowo-pyłowego dysku wirującego wokół ...
NOWY REKORD PI
KRZYSZTOF CIESIELSKI
W ubiegłych wiekach z obliczaniem coraz dokładniejszych przybliżeń liczby PI zmagało się wielu matematyków i rachmistrzów - a nie było to zadanie łatwe. PI jest często nazywana ludolfiną, od imienia Holendra Ludolpha van Ceulena, który w 1596 roku ...
DELFIN, KROWA I HIPOPOTAM
MAGDALENA PECUL
Od kilku już lat uważa się, że walenie, czyli delfiny i wieloryby, mają wspólnego przodka z parzystokopytnymi, który zarazem nie jest przodkiem innych ssaków. Już to budzi zdziwienie, ponieważ oznacza, że wielbłąd jest bliżej spokrewniony z wielorybem ...
CZY CZŁOWIEK ZMIENIA KLIMAT?
ZBIGNIEW JAWOROWSKI
GLOBALNE OCIEPLENIE MOŻE BYĆ FIKCJĄ, A WPŁYW CZŁOWIEKA NA KLIMAT - MOCNO PRZESADZONY. W DALSZYM CIĄGU NIE WIEMY, CZY W NIEDALEKIEJ PRZYSZŁOŚCI BĘDZIE ZA CIEPŁO CZY ZA ZIMNO. Fot. NASA W powszechnym przekonaniu, kształtowanym przez media, klimat ...
WYROK NA CO2
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
10 grudnia 1997 roku, po dziesięciu dniach burzliwych obrad, w Kioto w Japonii zakończyła się międzynarodowa konferencja klimatyczna, w której uczestniczyli przedstawiciele rządów wszystkich krajów świata. Miały na niej zapaść wiążące decyzje dotyczące ...
GALILEO, EUROPA I WODA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
W grudniu zeszłego roku rozpoczęła się ostatnia misja sondy Galileo, poświęcona badaniu dwóch wewnętrznych galileuszowych księżyców Jowisza - Europy i Io. O wyborze jej celu przesądziły uzyskane 19 lat temu przez sondy Voyager i potwierdzone w ciągu ...
DLA KOGO KWITNĄ KWIATY
HALINA GALERA
WRODZONY ANTROPOCENTRYZM KAŻE NAM SĄDZIĆ, ŻE KWIATY ZOSTAŁY STWORZONE KU NASZEJ RADOŚCI. JEDNAK, WBREW TYM MNIEMANIOM, ANI JASKRAWE BARWY KWIATÓW, ANI ICH OSZAŁAMIAJĄCY ZAPACH NIE SĄ PRZEZNACZONE DLA LUDZI. Wszystkie cechy, składające się na szeroko ...
SERCE W RĘKACH GENETYKÓW
JÓZEF DULAK
ZAWAŁY SERCA, NADCIŚNIENIE, SCHORZENIA NACZYŃ OBWODOWYCH ORAZ UDARY MÓZGU CO ROKU POZBAWIAJĄ ŻYCIA PONAD 11 MLN OSÓB NA CAŁYM ŚWIECIE. U ICH PODŁOŻA LEŻY MIAŻDŻYCA, KTÓRA ZWYKLE ROZPOCZYNA SIĘ JUŻ W DZIECIŃSTWIE I ROZWIJA W MIARĘ, JAK ORGANIZM NIE MOŻE ...
SPEKTAKL NA KORZE BRZOZY
MAREK W. KOZŁOWSKI
USCHNIĘTA BRZOZA MOŻE DOSTARCZYĆ CIERPLIWEMU OBSERWATOROWI OWADÓW NIE MNIEJ WRAŻEŃ NIŻ WTEDY, GDY JEJ PIEŃ WIEŃCZY ZIELONA KORONA. ryc. 1 Martwe drzewo opadają gromady drewnojadów, a zaraz potem ich mniej lub bardziej wyspecjalizowani prześladowcy, ...
DŁUGIE NARODZINY ELEKTRONU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
STWIERDZENIE, ŻE JOSEPH JOHN THOMSON ODKRYŁ ELEKTRON W 1897 ROKU, JEST CO NAJMNIEJ WIELKIM UPROSZCZENIEM I W RZECZYWISTOŚCI ZAWIERA WIĘCEJ FAŁSZU NIŻ PRAWDY. Kiedy dziś mówimy: elektron, mamy na myśli jedną z fundamentalnych cząstek elementarnych, ...
NIEBEZPIECZNA ŻELATYNA
MAGDALENA FIKUS
CZY W ŻELATYNIE MOGĄ ZNAJDOWAĆ SIĘ PRIONY? CZY ZAGRAŻAJĄ ZDROWIU KONSUMENTÓW? WARTO SIĘ NAD TYM ZASTANOWIĆ BEZ POLITYCZNO-GOSPODARCZEGO PODTEKSTU. Żelatyna nie ma koloru, zapachu ani smaku, sprzedawana bywa w formie płatków, proszku, listków. W wodzie ...
ILE KOSZTOWAŁA NIEPODLEGŁOŚĆ
STEFAN BRATKOWSKI
PRZENIESIEMY SIĘ TERAZ ZA OCEAN PO INNE PRZYGODY PIENIĄDZA. ALE TEŻ SAME STANY ZJEDNOCZONE RODZIŁY SIĘ NIETYPOWO - Z BOHATERSTWA TYCH, CO JE WYWALCZYLI, Z MĄDROŚCI TYCH, CO JE OBMYŚLILI, I TYLKO NIE BARDZO WIADOMO, Z JAKICH PIENIĘDZY; BO WIELU HISTORYKÓW ...
UCZ SIĘ, CHŁOPCZE, MATEMATYKI
X.RUT
Zaniepokojony zapowiedzią przywrócenia obowiązkowego egzaminu maturalnego z matematyki, felietonista poczytnego tygodnika użalił się, iż na nic mu się w życiu nie przydała nauka tego przedmiotu; bank go oszukał, mimo że on, nieborak, umiał i całki, i ...
LUDZIE, MEDYCYNA, JĘZYKI
BOGDAN MIŚ
1. TAJEMNICE IMION I NAZWISK Wszystko wskazuje na to, iż najbardziej męscy i płodni są - a przynajmniej byli - kowale. Świadczy o tym wszechświatowa popularność takich nazwisk, jak Kowalski, Kowaliow, Schmidt czy Smith. Nie byłyby to najpowszechniej ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
REDAKCJA
W MAJU TYTUŁ DLA EWY... Tytuł "Erudyty maja" (drugi z kolei w nowej wersji naszego konkursu) przypadł w drodze losowania pani Ewie Ulatowskiej z Olsztyna; serdecznie gratulujemy i stosowny upominek wysyłamy pocztą. A oto czołówka naszego ...
UNIWERSALNY PILOT
EWA BARTNIK
Oto skończył się mój kieszonkowy kalendarzyk i trzeba przepisać z niego telefony, adresy i wiele, wiele innych informacji. Podziwiam ludzi noszących "kombajny", do których można wkładać wymienne kartki, ale sam wolę coś małego, co mieści się ...
SPÓR O HORMEZĘ
JULIAN LINIECKI ZBIGNIEW JAWOROWSKI
W numerze 3/1997 "Wiedzy i Życia" zamieściliśmy artykuł prof. dr. Zbigniewa Jaworowskiego pt. Dobroczynne promieniowanie. Autor przedstawił w nim teorię tzw. hormezy radiacyjnej, w myśl której małe dawki promieniowania jonizującego nie tylko ...
EKOLOGIA LUBIANE SŁOWO
KRZYSZTOF WÓJCIK
Od kilku lat wzrasta popularność słowa ekologia. Wykorzystują to producenci, zarzucając rynek "ekologicznymi" towarami - od proszków do prania po żywność. I choć działanie takie jest podszyte chęcią zysku, to dla środowiska jest ono korzystne ...
MÓZG A ZACHOWANIE
BARBARA PRATZER
Spośród wielu pasjonujących pytań, jakie stawia współczesna nauka, chyba najwięcej emocji wyzwala pytanie, jak działa ludzki mózg. Wiemy przecież, że śmierć mózgu to śmierć człowieka, choćby wszystkie pozostałe narządy nadal zdolne były do wypełniania ...
GDZIE WZROK NIE SIĘGA
JAROSŁAW WŁODARCZYK
Okrągła mapa przedstawia niebo nad Polską (dla szerokości geograficznej Warszawy) w marcu i kwietniu 1998 roku o określonych godzinach nocy (dokładne informacje są podane obok mapki). Zaznaczone kierunki świata pomagają ustalić, nad jaką częścią horyzontu ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Otrzymałem list od ucznia szkoły średniej z zadaniem poprzedzonym prośbą o jego opublikowanie w "Puzelandzie". Zadanie jest matematyczne i ma raczej podręcznikowy charakter, a więc odbiega od zamieszczanych w tej rubryce. Mimo to zdecydowałem ...
NAWET ZA KRATKAMI
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Miasteczko Dolomieu w dawnej prowincji Dauphiné trudno znaleźć nawet na dokładnych mapach Francji. Tam właśnie, 23 czerwca 1750 roku, urodził się chłopiec, któremu dano imię Dieudonné (zwano go także Déodat). Był on jednym z jedenaściorga dzieci François ...
POP - ART
DOROTA FOLGA-JANUSZEWSKA
CZYM BYŁ POP-ART? BYŁ GŁOSEM PROTESTU PRZECIWKO PARTYKULARYZMOWI I ELITARNOŚCI SZTUKI. UCZYNIŁ Z NIEJ ZJAWISKO MASOWE I WSZECHOBECNE. Popular Art - sztuka masowa, termin oznaczający zjawisko artystyczne został utworzony, aby, jak się w 1952 roku ...
Z MATURĄ W ŚWIAT
KRZYSZTOF KAFEL
DYPLOM MATURY MIĘDZYNARODOWEJ, OTWIERAJĄCY DRZWI DO NAJSŁAWNIEJSZYCH UCZELNI NA CAŁYM ŚWIECIE, W DWÓCH POLSKICH SZKOŁACH ZDOBYŁO JUŻ PONAD 150 UCZNIÓW. Od kilku lat, w pierwszych dniach lipca media donoszą o polskich rekordzistach świata w maturze międzynarodowej. ...
FASZYZM PRAWDZIWY I MNIEMANY
PAWEŁ SKIBIŃSKI
KLĘSKA PAŃSTW FASZYSTOWSKICH W II WOJNIE ŚWIATOWEJ, JAK I POPEŁNIONE W JEJ TRAKCIE MASOWE ZBRODNIE POŁOŻYŁY KRES ZNACZENIU FASZYZMU NA ŚWIATOWEJ ARENIE POLITYCZNEJ. MIMO TO NIGDY NIE ZOSTAŁ ON CAŁKOWICIE Z NIEJ WYELIMINOWANY. Opinię publiczną w wielu ...
ŁATWIEJ RAZEM
MARIA SUPRANOWICZ
CZY REFORMA ORTOGRAFII UPROŚCI NASZĄ PISOWNIĘ, UŚCIŚLI NIEKTÓRE PRZEPISY I UPORZĄDKUJE REGUŁY? Dla osób, które muszą znać zasady pisowni, jednym z najtrudniejszych problemów jest to, kiedy należy łączyć nie z imiesłowami przymiotnikowymi. Weźmy przykład ...