Twoja wyszukiwarka

Grudzień 1998
NOWA MISJA MARSJAŃSKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Fot. NASA/Jet Propulsion Laboratory W grudniu br. rozpoczyna się kolejna wyprawa amerykańskiej agencji kosmicznej NASA na Marsa. W odstępie około 3 tygodni w kierunku Czerwonej Planety polecą dwie sondy realizujące misję o kryptonimie Mars Surveyor ...
SKRĘCONE IGLAKI
MARCIN ZALEWSKI
Na północnej i południowej półkuli cyklony wirują w przeciwnych kierunkach, w przeciwnych kierunkach skręcają się także włókna pni niektórych gatunków drzew rosnących na antypodach. Leśnicy najczęściej tłumaczą to niszczące surowiec drzewny zjawisko ...
JAK PORUSZA SIĘ OGIEŃ
MAGDALENA PECUL
Niebezpieczeństwo pożarów wynika w dużej mierze z chaotycznego sposobu przemieszczania się płomieni, spowodowanego konwekcją. Jest jeszcze inny, bardziej zdradliwy ogień, płonący bez dymu i prawie bez płomieni w środowisku o małej konwekcji - na ...
ZIELONI KONTRA CZEKOLADA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Producenci czekolady dostali się na czarną listę wrogów środowiska. Olbrzymie plantacje kakaowców - drzew, z których owoców otrzymuje się kakao - rosną w miejscu lasów tropikalnych. W brazylijskim stanie Bahia, w rejonie uprawy kakaowców, wycięto ...
MIKROSKOPOWA LITOGRAFIA
JERZY KOWALSKI-GLIKMAN
Nanorurki, czyli rurki, których powierzchnię tworzą pojedyncze warstwy atomów węgla, znajdują coraz szersze zastosowanie w różnych gałęziach nauki i techniki. Stosowane były one jako elementy mikroskopów atomowych, za pomocą których udało się uzyskać ...
POTĘGA DŹWIĘKU NOWEJ KARTY SOUND BLASTER
BOGDAN MIŚ
10 września 1998 roku firma Creative Ltd., znany światowy dostawca produktów multimedialnych dla komputerów PC, rozpoczęła sprzedaż karty o nazwie "Sound Blaster Live!", najmocniejszej karty dźwiękowej obecnie dostępnej na rynku. To nowe rozwiązanie ...
SUKCES VLT
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Fot. ESO Unit 1, pierwsza z czterech autonomicznych jednostek składających się na teleskop VLT (patrz: Wielkie oczy XX wieku) została we wrześniu wyposażona w wielozadaniowy zestaw urządzeń do badania odległych, słabo świecących galaktyk. Nosi on ...
WŚCIEKLIZNA MNIEJ GROŹNA
PAWEŁ WERNICKI
Co roku miliony ludzi w krajach rozwijających się szczepi się przeciw wściekliźnie. Niestety, produkcja konwencjonalnych szczepionek, zawierających unieczynnionego wirusa, jest kosztowna. Ostatnio przeprowadzone badania na małpach budzą nadzieję na rozwiązanie ...
WALCE PRZEZ MYSZKI
BOGDAN MIŚ
Fot. Micrrosoft Jeżeli Europa chce mieć silny sektor techniki informatycznej, to rządy, policja i sądownictwo muszą stworzyć silny front przeciwko piratom komputerowym, powiedziała Emilia Knight, wiceprezes BSA-Europe (Business Software Alliance), ...
TRACE
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Zimową porą miło jest czasem pomyśleć o letnim słonecznym cieple. Pomyślmy więc o nim, ale w sposób nieco niekonwencjonalny. Tarcza naszej gwiazdy dziennej pokrywa się właśnie coraz większą liczbą plam, a powierzchnia staje się coraz bardziej niespokojna. ...
GROŹNA MUTACJA
ARKADIUSZ MILLER
Najnowsze badania przeprowadzone przez grupę naukowców pod kierownictwem Timothy'ego Rebbecka na University of Pennsylvania School of Medicine wykazały, że stopień złośliwości raka prostaty jest ściśle związany z genem o nazwie CYP3A4. Gen ten koduje ...
ZIELENINA NA SKAŻENIA
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Rośliny są naszymi sprzymierzeńcami także w walce z zanieczyszczeniami. Niektóre gatunki gromadzą w swoich tkankach metale ciężkie i radioizotopy. Robią to na tyle skutecznie, że opracowano metody oczyszczania gleby i wody z toksycznych pierwiastków ...
DROŻDŻE ZAPRZĘŻONE DO KATALIZY
MAGDALENA PECUL
Enzymy są najdoskonalszymi katalizatorami, zwłaszcza tych reakcji chemicznych, w których powstają produkty zbliżone do związków naturalnych. Często wystarczy zastosować pojedynczy enzym: nie ma wtedy problemu z przemianami substancji w kierunku innym ...
SELEN DLA WSZYSTKICH PANÓW
ARKADIUSZ MILLER
Selen i kilkanaście innych pierwiastków tworzą grupę tzw. mikroelementów, które pełnią w organizmie człowieka różne ważne funkcje. Kazuko Yoshizawa z Harvard School of Public Health ostatnio zaobserwował razem ze swoimi współpracownikami bardzo ciekawą ...
NOBEL 98
REDAKCJA
Coroczne emocje związane z Nagrodami Nobla już minęły. Znamy decyzje gremiów stanowiących o nagrodach. Szerzej o laureatach i leżących u podstaw noblowskich decyzji osiągnięciach będziemy pisać w kolejnych numerach "Wiedzy i Życia". l Literatura: ...
NAGRODY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI POLSKIEJ
ANDRZEJ GORZYM
Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej już po raz siódmy przyznała swoje doroczne nagrody wybitnym naukowcom, reprezentującym dziedziny: nauk humanistycznych i społecznych, nauk przyrodniczych i medycznych, nauk ścisłych oraz nauk technicznych. Otrzymują je ...
CZY BĘDZIE TRZECI?
MAGDALENA FIKUS
II Festiwal Nauki w Warszawie (17-26 września br.) miał znacznie większy zasięg niż poprzednie: odbyło się ponad 210 rozmaitych imprez w 71 różnych instytutach i uczelniach Warszawy. W tym roku zaproponowaliśmy nowe formy spotkań: cieszące się wielkim ...
WIELKIE OCZY XX WIEKU
MICHAŁ RÓŻYCZKA
W WIEK XX WKROCZYLIŚMY Z JEDNYM TELESKOPEM O METROWEJ ŚREDNICY. WYCHODZIMY ZEŃ Z PLEJADĄ TELESKOPÓW O ŚREDNICY CO NAJMNIEJ 8 M. Nie ma ostatnio roku, w którym nie oddano by do użytku lub nie rozpoczęto budowy kolejnego wielkiego teleskopu. Wpatrujemy ...
WŁADCY WSZECHŚWIATA
JAN NASSALSKI
NEUTRINA ODKRYTE Z GÓRĄ CZTERDZIEŚCI LAT TEMU WCIĄŻ STANOWIĄ JEDNĄ Z NAJTRUDNIEJSZYCH DO ROZWIĄZANIA ZAGADEK FIZYKI CZĄSTEK ELEMENTARNYCH. Polowanie na neutrina, najbardziej nieuchwytne i enigmatyczne z cząstek elementarnych, fascynuje wielu fizyków. ...
AROMATYCZNE, SMACZNE I ZDROWE
TOMASZ ŁĘSKI
ROŚLIN O SILNYM SMAKU I AROMACIE UŻYWA SIĘ DO POPRAWIANIA SMAKU POTRAW JUŻ OD TYSIĘCY LAT. OKAZUJE SIĘ, ŻE RÓWNIE WAŻNĄ FUNKCJĄ PRZYPRAW JEST ZAPOBIEGANIE PSUCIU SIĘ ŻYWNOŚCI. Kiedy i gdzie narodził się zwyczaj używania przypraw, nie wiadomo. W średniowiecznej ...
PAMIĘĆ TRWALSZA OD LUDZKIEJ
HENRYK LACHOWICZ
CZY MOŻNA SOBIE WYOBRAZIĆ JUMBO JETA LECĄCEGO PONAD MILION KILOMETRÓW NA GODZINĘ ZALEDWIE KILKA MILIMETRÓW NAD ZIEMIĄ? A TAK WŁAŚNIE DZIAŁA DYSK TWARDY W KOMPUTERZE, NA KTÓRYM ZAPISYWANE SĄ DANE. Pamięć magnetyczna lub - inaczej mówiąc - zdolność ...
LEŚNE KOTY
KRZYSZTOF SCHMIDT
TERYTORIUM JEDNEGO RYSIA ZAJMUJEOBSZAR PÓŁMILIONOWEGO MIASTA. ILE TERENU POTRZEBA, BY PRZETRWAŁA CAŁA POPULACJA? Czy ktokolwiek wyobraża sobie rysia inaczej niż siedzącego na drzewie? Powszechna wiedza o tych drapieżnikach do niedawna opierała się na ...
W GŁĄB KOSMOSU I... KOMÓRKI
ANDRZEJ GORZYM
Szkoła nie musi być nudna. Dostęp do Internetu i programy multimedialne na CD-ROM-ach mogą uatrakcyjnić każdą lekcję, jeśli tylko nauczyciel potrafi i chce je wykorzystać. Już słyszę oburzone głosy, że wiele polskich szkół nie stać na mniej wyrafinowane ...
O ŚLĄSKO-OGÓLNOPOLSKICH HOMONIMACH
JAN MIODEK
Dobiegała końca trzydniowa konferencja, której gospodarzem był mój polonistyczny instytut. Odprężony, zadowolony z jej organizacyjnego toku, powiedziałem do najbliższej współpracownicy: Wszystko klapnęło! - A co się stało? - zapytała z przestrachem ...
WCZORAJSZE CZY DZISIEJSZE
X.RUT
Pewien londyńczyk spędzał urlop na zapadłej prowincji Zjednoczonego Królestwa. W środku wioski, koło pubu, był sklepik pełniący funkcje podręcznego składu towarów, których zapomniało się kupić w miasteczku, albo niespodziewanie "wyszły", a ...
W GOŚCINIE U ŚWIĘTEGO MIKOŁAJA
BOGDAN MIŚ
Mamy grudzień. W numerze każdego pisma powinno się znaleźć coś okolicznościowego, świątecznego. Jak najłatwiej uzyskuje się obecnie takie materiały? Czytelnicy niniejszej rubryki - mam nadzieję - odpowiedzieli chórem: z Internetu, jak wszystko! Wezwany ...
ERUDYTA I WIERNY CZYTELNIK
BOGDAN MIŚ
"ERUDYTA GRUDNIA" - TYTUŁ JEDZIE DO SKARŻYSKA Oto spis uczestników naszego konkursu, którzy w sześciu ostatnich turach uzyskali wynik maksymalny, czyli mają po 60 punktów; jak widać, jest to 13 osób. Spośród nich w drodze losowania wyłoniliśmy ...
WYNIKI PIĄTEGO KONKURSU ASTRONOMICZNEGO WIEDZY I ŻYCIA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
I nagroda (teleskop Cassegraina o średnicy 25 cm): Koło Astronomiczne "Pulsar" przy II LO we Włodawie za imponujące wyniki we wszystkim, do czego się zabierali jego członkowie (konstruowanie sprzętu astronomicznego - od zegarów słonecznych ...
NIEBO ZA OKNEM
MICHAŁ RÓŻYCZKA
NIEBO NAD POLSKĄ W NOCY Z 1 NA 2 GRUDNIA O GODZ. 24:00 (TE SAME GWIAZDOZBIORY BĘDĄ WIDOCZNE 15 GRUDNIA O 23:00, 30 GRUDNIA O 22:00 I 15 STYCZNIA O 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Na przełomie roku w "Puzelandzie" tradycyjnie już pojawiają się zadania z łamigłówkowych mistrzostw świata. Gospodarzami 7. Mistrzostw byli Turcy; pod koniec września w Stambule zjawiło się 56 zawodników z 15 krajów. Zadania na imprezę przygotowali ...
DAJCIE MI DRUGIEGO NOBLA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Wielki chemik niemiecki, jeden z twórców chemii fizycznej, Wilhelm Ostwald urodził się w Rydze w 1853 roku. Miał prostych rodziców. Jego ojciec, bednarz, pochodził z rodziny emigrantów z Berlina, a matka była córką piekarza z rodziny przybyłej z Hesji. ...
SPIS TREŚCI ROCZNIKA 1998
REDAKCJA
INDEKS AUTORÓW (ZAWIERA TAKŻE NUMER PISMA, A W NAWIASIE STRONY; GWIAZDKĄ OZNACZONO DODATEK HUMANISTYCZNY) Acerboni Giovanni 4* (s. 57) AGOR12 (s. 62) AKW 1 (s. 80), 2 (s. 80), 3 (s. 80), 4 (s. 80), 5 (s. 80), 6 (s. 80), 7 (s. 80), 8 ...
ŚWIĄTECZNA OPOWIEŚĆ
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK
BOŻE NARODZENIE WPROWADZONO DO KALENDARZA ŚWIĄT KOŚCIELNYCH W IV WIEKU. DOPIERO DWIEŚCIE LAT PÓŹNIEJ ZNALAZŁA SIĘ W NIM WIGILIA, Z JEJ ODRĘBNĄ LITURGIĄ I OBRZĘDOWOŚCIĄ. W dawnej Polsce okres świąt Bożego Narodzenia zwano również Godami, Godnymi lub ...
STARA DONGOLA - NOWE FARAS
STEFAN JAKOBIELSKI
NIEWIELE JEST TAKICH GALERII - NA PUSTYNI NUBIJSKIEJ Z MORZA PIASKU WYŁANIAJĄ SIĘ BUDOWLE ZESPOŁU KLASZTORNEGO, A NA ICH ŚCIANACH POLSCY ARCHEOLODZY ODSŁANIAJĄ KAŻDEGO ROKU NIEZWYKŁE MALOWIDŁA... W nadchodzącym roku minie 35 lat od chwili, kiedy ...
TAJEMNICE CZWARTEGO WYMIARU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
W CENTRALNYCH MIEJSCACH WIELU MIAST POJAWIAJĄ SIĘ ZEGARY ODMIERZAJĄCE CZAS DO 1 STYCZNIA 2000 ROKU, JAKO PIERWSZEGO DNIA TRZECIEGO TYSIĄCLECIA. TYMCZASEM CZEKAJĄCA NAS ZA ROK NOC SYLWESTROWA BĘDZIE JEDYNIE POCZĄTKIEM OSTATNIEGO ROKU XX WIEKU. Od pewnego ...