Twoja wyszukiwarka

Styczeń 2001
SYGNAŁY - EUROPA W KOSMOSIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Europejska Agencja Kosmiczna ESA wchodzi w nowe tysiąclecie z ambitnym planem badań. W dniach 11-12 października 2000 roku naukowy komitet programowy ESA przyjął plan działania agencji na lata 2008-2013. Na pierwszym miejscu wymieniono w nim badania ...
SYGNAŁY - GENETYCZNY ADAM
PIOTR KOSSOBUDZKI
Nadszedł czas na ustalanie ojca całej ludzkości. Genetycy od dawna przypuszczają, że wszyscy współcześni ludzie pochodzą od jednej kobiety, która żyła ponad 140 tys. lat temu. Nazwano ją "mitochondrialną Ewą", ponieważ jej wiek określono, ...
SYGNAŁY - SATELITARNE KINO
BOGDAN MIŚ
Czy taśma filmowa przejdzie na zasłużoną emeryturę? W połowie listopada ubiegłego roku po raz pierwszy w historii kina widzowie obejrzeli film wyświetlany bez użycia taśmy filmowej. Cyfrowa kopia filmu "Bounce" została przesłana do komputera ...
SYGNAŁY - DEPESZE NAUKOWE
MF
Łososie ze sztucznej hodowli w zamkniętych zbiornikach na Wyspie św. Edwarda (Kanada) mają dodatkowy rybi gen hormonu wzrostu i rosną 5 razy szybciej niż normalne. Uczyniono je także bezpłodnymi, aby w razie ucieczki do oceanu, nieprzewidzianej zresztą ...
SYGNAŁY - BENZEN DO LAMUSA?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Przemysł chemiczny zaczyna wdrażać "ekologiczne" rozpuszczalniki. Współczesne technologie produkcji plastików, leków, detergentów i wielu innych wytworów przemysłu chemicznego wymagają korzystania z rozpuszczalników organicznych, takich jak ...
SYGNAŁY - TAJEMNICE MARIHUANY
BARBARA PRATZER
Czy "trawka" pomoże znaleźć nowy lek na astmę? Astma to choroba o podłożu alergicznym, która dotyka coraz więcej osób. W trakcie napadu, kiedy chory ma ogromne trudności z oddychaniem, podaje się środki rozkurczające, które chronią przed uduszeniem. ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI
Niezamierzony eksperyment agrotechniczny Jak donosi zespół badaczy szwajcarskich, brytyjskich i ukraińskich, radioaktywność gleby wokół Czarnobyla powoduje częste zmiany genetyczne roślin uprawnych. Olga Kowalczuk z Friedrich Miescher Institut w Bazylei ...
SYGNAŁY - FIZYKA NA SCENIE
ANDRZEJ GORZYM
Co zrobić, by fizyka była rozumiana przez społeczeństwo? Uczyć jej w szkołach - ale lepiej niż do tej pory. W pierwszych dniach listopada ubiegłego roku w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie królowała fizyka. I nie byłoby w tym ...
SYGNAŁY - MUSKAJĄC EROSA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Sonda NEAR przeleciała 5.3 km nad planetoidą Eros. Amerykańska sonda NEAR-Shoemaker (drugi człon jej nazwy upamiętnia pioniera badań Układu Słonecznego, Eugene'a Shoemakera) od 14 lutego ubiegłego roku krąży wokół planetoidy Eros. Prowadzone za jej ...
SYGNAŁY - OZON ZABIJA ROŚLINY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Miejski smog może niszczyć podmiejskie uprawy rolne i łąki. Upał, słońce, brak wiatru i mała wilgotność powietrza to pogoda, przy której w miejskim powietrzu tworzy się bardzo dużo ozonu. Nie ma się jednak z czego cieszyć, bo ten gaz nie uzupełni ...
SYGNAŁY - RODZINNY OBIAD
PIOTR KOSSOBUDZKI
Jak uchronić przedstawicieli swojego gatunku przed drapieżnikami? Może ich... pozjadać? Kanibalizm występuje dość powszechnie wśród różnych gatunków zwierząt. Spotykany jest przede wszystkim wśród ryb, płazów i owadów. Zjedzenie swojego pobratymca może ...
SYGNAŁY - ZAGADKOWE BŁYSKI GAMMA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
W sąsiedztwie źródła jednego z błysków promieniowania gamma znaleziono znaczne ilości żelaza. Jest to duży krok ku wyjaśnieniu natury tych tajemniczych zjawisk. Obserwowane od prawie trzydziestu lat błyski gamma przez długi czas były jedną z największych ...
SYGNAŁY - CAŁODOBOWY ZEGAR
REDAKCJA
Pierwszy na świecie zegar słoneczny, który potrafi mierzyć czas przez 24 godziny na dobę został zrobiony z mosiądzu przez Marka Szymochę, na zamówienie Polskiej Stacji Polarnej na Spitsbergenie. Jest to prawdopodobnie jedyny zegar słoneczny postawiony ...
SYGNAŁY - JUBILEUSZOWE IGNOBLE
BOGDAN MIŚ
Przyznano doroczne nagrody, które wyróżnionym nie przynoszą splendoru. 5 października w Harvard University w atmosferze wielkiego happeningu, wśród rojów papierowych samolocików puszczanych przez rozbawioną publiczność, wręczono po raz dziesiąty słynne ...
SYGNAŁY - NASA NA MARSIE?
PIOTR KOSSOBUDZKI
Nowy program badań Marsa cechuje duża ostrożność. Po fiasku dwóch zeszłorocznych misji na Marsa [patrz: "Sygnały" WiŻ nr 2/2000] NASA ogłosiło właśnie nowy, 15-letni plan badań Czerwonej Planety. Tym razem planuje się wysyłać na Marsa naprzemiennie ...
SYGNAŁY - HAKERZY NA START!
PIOTR KOSSOBUDZKI
Nie powiodła się kolejna próba stworzenia zabezpieczeń przeciwko fonograficznym piratom. W dobie nagrywarek CD i plików MP3 [patrz: "Przebój z Sieci" WiŻ nr 10/2000] poważnym problemem staje się ochrona nagrań przed nielegalnym kopiowaniem. ...
SYGNAŁY - STANĄĆ NA WŁASNYCH (DWÓCH) NOGACH
PIOTR KOSSOBUDZKI
Kręgowce zrezygnowały z chodzenia "na czworakach" znacznie wcześniej, niż przypuszczano. W 1993 roku paleontolodzy odkryli w Niemczech szczątki pierwotnego gada, którego wiek określono na około 290 mln lat. Przez 7 lat wydobywano ze skał stosunkowo ...
SYGNAŁY - CHOROWITA ARYSTOKRACJA
PIOTR KOSSOBUDZKI
Rasowe psy cierpią na wiele chorób. Czy sytuację poprawi badanie DNA ich dzikich krewnych? Powszechnie wiadomo, że rasowe psy cierpią na wiele dolegliwości. Chcąc utrzymać pożądane cechy, zwierzęta krzyżuje się w obrębie małej grupy. Taka praktyka ...
SYGNAŁY - SYNDROM OPERACJI PUSTYNNA BURZA
GRZEGORZ NALEPA
Co jest przyczyną dolegliwości weteranów walk w Zatoce Perskiej? Kiedy ucichł szczęk oręża, okazało się, że amerykańscy weterani operacji "Pustynna Burza" podejrzanie często cierpią na tajemnicze zaburzenia psychiczne i neurologiczne, takie ...
SYGNAŁY - PO NITCE DO KŁĘBKA
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Wymyślono nowy sposób badania dawnych upadków meteorytów. Gdy na powierzchnię Ziemi spada duży meteoryt, energia zderzenia powoduje stopienie części materiału i wyrzucenie go w powietrze w postaci drobnych kropelek, szybko zastygających w szkliwo. Te ...
SYGNAŁY - CZY LECZYĆ ANEMIĘ OCEANU?
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Nawożenie wód oceanicznych żelazem może zwalczyć efekt cieplarniany. Fitoplankton - mikroskopijne glony wodne - są podstawą morskiego łańcucha pokarmowego. Od niedawna są także największą nadzieją naukowców na skuteczną walkę z globalnym ociepleniem. ...
SYGNAŁY - WIEPRZOWINA PO DUŃSKO-CHIŃSKU
PIOTR KOSSOBUDZKI
Genetycy i hodowcy zainteresowali się DNA świni. Poznawanie genów różnych organizmów nabiera rozpędu. Znamy już zapis DNA kilkunastu mikroorganizmów, kilku roślin, myszy i szczura. W zeszłym roku ogłoszono też wstępną sekwencję genów człowieka [patrz: ...
SYGNAŁY - GINĄ RAFY
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Globalne ocieplenie niszczy rafy koralowe bardziej, niż przypuszczano. W październiku 2000 roku na indonezyjskiej wyspie Bali odbyło się międzynarodowe sympozjum w sprawie raf koralowych. Jego owocem jest dramatyczny raport o stanie raf na całym świecie, ...
SYGNAŁY - CHAOTYCZNE OSCYLACJE
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Klimat może w dużym stopniu rządzić się przypadkiem. W czasach, gdy teoria chaosu cieszyła się popularnością, chętnie ilustrowano ją tzw. efektem motyla. Chodzi w nim o to, że w sprzyjających okolicznościach poruszenie skrzydeł motyla może wywołać huragan. ...
SYGNAŁY - ALFRED TARSKI MA SWOJĄ PLANETOIDĘ
BOGDAN MIŚ
Uczczono wielkiego polskiego matematyka. Komisja Nazewnictwa Międzynarodowej Unii Astronomicznej zatwierdziła nazwy odkrytych w ostatnich latach oraz znanych wcześniej, ale bezimiennych planetoid. Odkryta w 1997 roku planetoida nr 13 672 otrzymała ...
SYGNAŁY - VHS DO LAMUSA
MICHAŁ MIŚ
Czas magnetowidów dobiega końca. Przeprowadzone niedawno przez Strategy Analytics badania wykazały, że w ciągu najbliższych 5 lat format DVD zastąpi stosowany obecnie VHS. Rynek odtwarzaczy DVD jest w tej chwili najszybciej rozwijającym się w historii ...
SYGNAŁY - JAK PO SZNURKU
GRZEGORZ NALEPA
Odkryto kolejny mechanizm, który może pomóc w walce z rakiem. Mikrotubule to sztywne rurki białkowe, które współtworzą "szkielet" komórki. Różne pęcherzyki transportowe przyczepiają się do nich i ślizgają się jak wagoniki kolejki linowej. ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - ASTRONOMIA
REDAKCJA
Niezwykły wybuch zaobserwowano nad północno-zachodnią Kanadą. Eksplodował duży bolid, czyli bardzo jasny meteoryt, z rzadko spotykanego gatunku chondrytów węglowych. Energia wybuchu była tylko kilka razy mniejsza od wybuchu bomby zrzuconej na Hiroszimę, ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - MEDYCYNA
REDAKCJA
Wirus Ebola mniej groźny. Po raz pierwszy pojawiła się nadzieja na unieszkodliwienie śmiercionoś- nego zarazka. Udało się bowiem znaleźć wspólne elementy białka wytwarzanego w wielu wariantach przez wirusa, które odgrywa kluczową rolę w zakażeniu. A ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - ARCHEOLOGIA
REDAKCJA
Siedem grobów sprzed 3 tysięcy lat odkryli w Opolu archeolodzy z Muzeum Śląska Opolskiego. Są to groby ciałopalne, jamowe - spalone szczątki zmarłych były wrzucane wprost do jamy grobowej. W dwóch z nich odnaleziono dużą liczbę naczyń, włożonych tam ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - CHEMIA
REDAKCJA
Leki na przeziębienie. W teksańskiej firmie farmaceutycznej Cytoclonal opracowano serię aktywnych substancji chemicznych skutecznie leczących przeziębienia. Dotychczas nie znaliśmy na tę powszechną dolegliwość innych środków niż polopiryna i sok z malin, ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - FIZYKA
REDAKCJA
Wyłączono na zawsze LEP. W listopadzie ubiegłego roku podjęto decyzję o definitywnym wyłączeniu LEP-u, najpotężniejszego w świecie akceleratora elektronów i pozytonów, pracującego od 11 lat w Europejskim Laboratorium Fizyki Cząstek CERN w Genewie. To ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - BIOLOGIA I GENETYKA
REDAKCJA
Genomowy wyścig. Rok 2000 był okresem emocjonującego wyścigu do odczytania całego DNA człowieka. W zażartej rywalizacji o sławę i pieniądze konkurowali ze sobą naukowcy z prywatnych i państwowych laboratoriów. Już w kwietniu firma Celera Genomics ogłosiła, ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - KLIMATOLOGIA
REDAKCJA
Lodu coraz mniej. Pomiary satelitarne pozwoliły po raz pierwszy całościowo określić grubość pokrywy lodowej Morza Arktycznego. Okazało się, że lód jest bardzo cienki i wrażliwy na niewielkie zmiany globalnej temperatury. Ma przeciętnie tylko 3 m, czyli ...
WYDARZENIA ROKU 2000 - GEOLOGIA
REDAKCJA
Wielkie wymieranie jeszcze większe. Wymarcie prawie 90% kręgowców u schyłku okresu permskiego, 250 mln lat temu, nie było jedynym kataklizmem, który się wtedy wydarzył. Badania południowoafrykańskich osadów z tego okresu dowiodły, że wydarzeniu temu ...
JUBILEUSZ WAHADŁOWCA
JACEK KRUK
Pod koniec ubiegłego roku agencja kosmiczna NASA świętowała setną misję wahadłowca. Jednak te kosmiczne pojazdy nie latają tak często, jak zakładali ich konstruktorzy. Wahadłowce zaczęto konstruować w połowie lat siedemdziesiątych. Wówczas, na fali ...
MIĘSOŻERCA W INTERNECIE
KRZYSZTOF SZYMBORSKI
Przed dwoma laty powstał w Stanach Zjednoczonych program komputerowy, który umożliwia automatyczne kontrolowanie korespondencji elektronicznej. Niedawne ujawnienie tego faktu zbulwersowało opinię publiczną. W toku zajadłej dyskusji próbuje się dopasować ...
RADIOAKTYWNE PAPIEROSY
BOGDAN SKWARZEC
Palaczom szkodzi nie tylko nikotyna czy dioksyny, ale także substancje radioaktywne zawarte w dymie papierosowym. Wypalając dwie paczki dziennie, w ciągu roku można otrzymać aż cztery razy większą dawkę promieniowania jonizującego niż ta, którą otrzymali ...
ROZUMNY CZY WYPROSTOWANY?
ANDRZEJ BOMIRSKI
Kto był naszym przodkiem? Czy jesteśmy małpoludami? Odpowiedzi na te pytania kryją wykopaliska i nasze DNA. W 1859 roku Karol Darwin opublikował swoje wiekopomne dzieło "O powstawaniu gatunków drogą doboru naturalnego", w którym przedstawiał ...
WAMPIRY
ŁUKASZ MAURYCY STANASZEK
Archeolodzy badający cmentarzyska znajdują niekiedy zagadkowe groby. Niezwykłe pozy zmarłych, brak niektórych części ciała - np. głowy - czy przebicie klatki piersiowej ostrym przedmiotem są niemymi świadectwami praktyk mających ochronić ludzi przed ...
GOLD, CZYLI ZŁOTO
KATARZYNA STANIEWSKA
Czy miło byłoby dostać jakiś drobny prezent ze złota? Na pewno wielu Czytelników, a zwłaszcza Czytelniczek, ucieszyłoby się z takiego upominku. Ten cenny szlachetny kruszec przyciągał uwagę ludzi już kilka tysięcy lat temu. W szczególny sposób złoto ...
NOBILITACJA EKONOMISTÓW
ANNA BĄKIEWICZ
Nagrody Nobla przyznano po raz pierwszy w rocznicę śmierci fundatora, w 1901 roku.W testamencie Alfred Nobel nie wspomniał jednak o nagrodzie dla ekonomistów. Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii to najbardziej prestiżowe wyróżnienie przyznawane przez ...
ETYKA NA CO DZIEŃ - OBYWATEL NA GAPĘ
PAWEŁ ŁUKÓW
Nadszedł czas płacenia podatków. Kolejny raz wpatrujemy się w rubryki formularzy PIT, a przez głowę przelatuje nam myśl: może udałoby się zapłacić choć trochę mniejszy podatek? Może warto chociaż odrobinę oszukać państwo? Najbardziej racjonalną osobą ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - REICH-RANICKI, NIEMEN-WYDRZYCKI, CURIE-SKŁODOWSKA
JAN MIODEK
W fascynującej książce Marcela Reicha-Ranickiego, papieża niemieckiej krytyki literackiej - jak go nazywają, zatytułowanej "Moje życie" (w tłum. Jana Koprowskiego i Michała Misiornego) znajduje się znamienny fragment, doskonale odsłaniający ...
OPERACJA STODOŁA
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Kosztem 400 000 marek przeprowadzono w Niemczech zakrojone na szeroką skalę naukowe badania różdżkarstwa. Był to najobszerniejszy, i najbardziej szczegółowy program badawczy ze wszystkich dotychczas wykonanych w tej dziedzinie. Co przyniósł? Badania ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - HARMONIA STRUN, RUR I PRĘTÓW
JAN GAJ
Jak prędko biegnie dźwięk w napiętej strunie? Dlaczego struny wydające niskie tony są owinięte drutem? Co Pitagoras wiedział o harmonii? Nie gwarantuję rozmowy z Pitagorasem, ale pozostałe problemy można wyjaśnić metodami stosowanymi przez fizyków. ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ
Komórka dla biznesmena Na rynku pojawił się najnowszy telefon firmy Ericsson oznaczony symbolem R380. Urządzenie łączy wszystkie istotne funkcje telefonu i organizera. Ma zainstalowaną przeglądarkę WAP, oferuje również dostęp do poczty elektronicznej. ...
INTERNET - GWIAZDY PATRZĄ NA NAS...
BOGDAN MIŚ
...jak głosi tytuł popularnej niegdyś powieści (pamiętają Państwo - czyjej?). Może to i racja, ale z pewnością bardziej sprawdzalne i prawdziwsze jest zdanie odwrotne: to my patrzymy w gwiazdy. Z coraz większym zapałem, sądząc po Internecie. Astronomowie ...
GALERIA VII KONKURSU ASTRONOMICZNEGO
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Zeszłoroczny konkurs Wiedzy i Życia odznaczył się rekordową różnorodnością prac. Oprócz "referatów", zdjęć i sprawozdań z obserwacji otrzymaliśmy również grę planszową, grę komputerową, wierszowane bajki dla dzieci, pamiętnik, zbiór "astrowycinanek", ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 stycznia o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 stycznia o 23:00, 30 stycznia o 22:00 i 15 lutego o 21:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Podczas gdy amerykańskie wahadłowce zaczynają drugą setkę lotów orbitalnych, ich rosyjski odpowiednik Buran tkwi w hangarze w Bajkonurze, gdzie trafił po jedynym locie, odbytym 15 listopada 1988 roku. Na kontynuację programu Buran zabrakło pieniędzy. Zgodnie ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Zgodnie z zapowiedzią, „Puzeland” wkracza w nowy wiek zadaniami z 9 Mistrzostw Świata w Rozwiązywaniu Łamigłówek, które odbyły się w październiku ubiegłego roku w Stamfordzie koło Nowego Jorku. Anonsowaliśmy tę imprezę kilkakrotnie; nasza ...
UCZENI W ANEGDOCIE - JAK PROSTY WIEJSKI CHŁOPAK...
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Werner Karl Heisenberg urodził się 5 grudnia 1901 roku w Würzburgu w Bawarii. Jego ojciec August był filologiem starożytnym, kierował katedrą bizantynistyki na uniwersytecie w Monachium. Werner był młodszym z jego dwóch synów. Jego naukę w gimnazjum ...