Twoja wyszukiwarka

Marzec 2001
SYGNAŁY - SPIRALNA REKORDZISTKA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Astronomowie z Europejskiego Obserwatorium Południowego odkryli rekordowo dużą galaktykę spiralną. W latach 1995-1998 krążył wokół Ziemi kosmiczny teleskop podczerwony ISO (Infrared Space Observatory). Za jego pomocą zaobserwowano nową klasę obiektów ...
SYGNAŁY - HAMULCE W KOMÓRCE
GRZEGORZ NALEPA
Białko p53 nie jest już samotnym strażnikiem nie kontrolowanych podziałów komórek. Uszkodzenie DNA prowadzi do zatrzymania podziałów komórki: tak organizm broni się przed mutacjami, które mogą m.in. wywołać raka. Najsłynniejszy gen hamujący nowotwory ...
SYGNAŁY - EKRAN JAK PAPIER
BOGDAN MIŚ
Jest już prototyp elektronicznego papieru. Znana firma Lucent Technologies i E-Ink zaprezentowały prototyp wyświetlacza bazującego na elastycznym plastiku. Ekrany, które być może już za kilka lat zrewolucjonizują rynek monitorów, jakością obrazu biją ...
SYGNAŁY - ŻYWA LODÓWKA
GRZEGORZ NALEPA
Karmić czy pilnować - oto jest pytanie? Para pingwinów królewskich pomaga sobie nawzajem w wysiadywaniu jajek. Kiedy matka je ogrzewa, ojciec wyrusza do oceanu, żeby się najeść. Po pewnym czasie rodzice zamieniają się rolami. W końcu wykluwają się pisklęta, ...
SYGNAŁY - FIZYCY NA KORCIE
PIOTR KOSSOBUDZKI
Możliwości ludzkiego mózgu po raz kolejny zaskoczyły naukowców. Tym razem przy okazji gry w tenisa. Proces precyzyjnego posłania piłeczki w odpowiednie miejsce na korcie jest z matematycznego i fizycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Pozornie ...
SYGNAŁY - MILITARNY AIRBUS
JERZY LIWIŃSKI
Czy nowy samolot transportowy uniezależni europejskie armie od amerykańskiego przemysłu lotniczego? W lotnictwie wojskowym państw zachodnich użytkowanych jest około 300 samolotów transportowych. Większość z nich to 20-30-letnie amerykańskie C-130 ...
SYGNAŁY - Z PRZYMRUŻENIEM OKA
KRZYSZTOF SZYMBORSKI
Podziemna robota Niektóre rośliny angażują się w podziemną wojnę chemiczną, by przeszkodzić innym normalnie rosnąć. Potwierdzili to Ragan Callaway z University of Montana i Erik Aschehoug z Nature Conservancy w San Francisco, badając popularny w Montanie ...
SYGNAŁY - EINSTEIN POMOŻE
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Efekt soczewkowania grawitacyjnego przewidziany przez genialnego fizyka umożliwił zaobserwowanie niezwykle odległych galaktyk. Promienie świetlne biegną po krzywych, których kształty można wyliczyć z równań ogólnej teorii względności. Przestrzeń wokół ...
SYGNAŁY - MÓZG Z KRWI
GRZEGORZ NALEPA
Czy komórki macierzyste neuronów można znaleźć poza mózgiem? Od niedawna wiemy, że w mózgu dorosłego człowieka nadal powstają nowe komórki nerwowe. Na razie trudno powiedzieć, czy komórki macierzyste produkujące neurony będzie można wykorzystać do leczenia ...
SYGNAŁY - INTELIGENTNA ODZIEŻ
BOGDAN MIŚ
Nie szata zdobi człowieka..., ale czy może za niego myśleć? Kilka miesięcy temu sensacją była nafaszerowana elektroniką kurtka przygotowana przez firmy Levi-Strauss i Philips. Znajdował się w niej wbudowany telefon komórkowy, odtwarzacz muzyki i kilka ...
SYGNAŁY - WENECJA TONIE CORAZ SZYBCIEJ
MIROSŁAW RUTKOWSKI
Słynne włoskie miasto rozpaczliwie broni się przed zalaniem. Dziwny pomysł założenia miasta na bagnistej lagunie mogła usprawiedliwiać tylko przymusowa sytuacja pierwszych wenecjan - uciekając ze stałego lądu przed barbarzyńcami w II wieku n.e., szukali ...
SYGNAŁY - NAJLEPSZA ŚREDNIA
MARIA SUPRANOWICZ
W Ogólnopolskim Rankingu Szkół Średnich 2001 zwycięzcą zostało V Liceum Ogólnokształcące im. Augusta Witkowskiego w Krakowie. W rankingu liceów przygotowanym przez redakcje pism Perspektywy i Rzeczpospolita brano pod uwagę sukcesy szkół w ogólnopolskich ...
SYGNAŁY - METEORYTY CZY PRÓBY NUKLEARNE?
PIOTR KOSSOBUDZKI
Naukowcy sugerują, że wybuchy meteorytów mogą zakłócać pracę systemu wykrywającego próby jądrowe. W ziemskiej atmosferze eksploduje średnio jeden meteoryt tygodniowo. Większość z tych zdarzeń pozostaje nie zauważona, ponieważ do wybuchu dochodzi na ...
SYGNAŁY - ŁOWCY BAKTERII
EWA KOŁODZIEJAK-NIECKUŁA
Trwają poszukiwania nowych gatunków drobnoustrojów. W styczniu rosyjscy naukowcy zajmujący się w byłym Związku Radzieckim produkcją broni biologicznej połączyli swe siły z amerykańską firmą biotechnologiczną, by wspólnie poszukiwać rzadkich drobnoustrojów. ...
SYGNAŁY - KINO WPĘDZA W NAŁÓG
PIOTR KOSSOBUDZKI
Czy papierosy pojawiają się na filmach przypadkiem? Badania opublikowane w najnowszym piśmie The Lancet dowodzą, że gwiazdy kina, które palą na filmie, sprawiają, że ich młodzi wielbiciele również sięgają po papierosa. Koncerny tytoniowe starają się, ...
SYGNAŁY - POLIO KONTRATAKUJE?
PIOTR KOSSOBUDZKI
Szczepionki mają również ciemne strony. Doustna szczepionka przeciwko wirusowi polio (sprawcy choroby Heinego-Medina) jest stosowana już od niemal 40 lat. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przewidywała, że dzięki masowym szczepieniom choroba ta zniknie ...
SYGNAŁY - KONIEC MIR-A
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Na początku marca wysłużona stacja orbitalna MIR ma spocząć w Pacyfiku. Po licznych półoficjalnych zapowiedziach i "kontrolowanych przeciekach" [patrz: "Astronotki", WiŻ nr 1/2001] rosyjskie agencje rządowe oświadczyły w końcu, że ...
SYGNAŁY - PREMIERA LOARY
JERZY LIWIŃSKI
Pod koniec ubiegłego roku zaprezentowano nowy polski przeciwlotniczy zestaw artyleryjski LOARA. Wcześniej informacje o nim otaczane były ścisłą tajemnicą. Prace badawcze, obejmujące opracowanie mobilnego zestawu w wersjach artyleryjskiej i rakietowej, ...
SYGNAŁY - RANNY PTASZEK CZY ŚPIOCH
PIOTR KOSSOBUDZKI
Naukowcy odkryli gen, który reguluje naszą aktywność w różnych porach doby. Badacze amerykańskiego University of Utah stwierdzili, że mutacja w genie nazwanym hPer2 prowadzi do rzadkiej choroby dziedzicznej. U osób cierpiących na tę dolegliwość zegar ...
SYGNAŁY - KOMPLETNE FIASKO
ANDRZEJ PIEŃKOWSKI
Po nieudanej konferencji klimatycznej dyskusje na temat globalnego ocieplenia wróciły do punktu wyjścia. Jednak nowe dane coraz wyraźniej wskazują na winę człowieka. W dniach 13-24 listopada 2000 roku w Hadze odbyła się już szósta z kolei międzynarodowa ...
SYGNAŁY - CORAZ ZIMNIEJ WE WSZECHŚWIECIE
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Zaobserwowano przewidziany przez teorię Wielkiego Wybuchu efekt "stygnięcia" Wszechświata. W połowie lat sześćdziesiątych zostało odkryte promieniowanie reliktowe, które w myśl teorii Wielkiego Wybuchu pochodzi z niezmiernie odległej przeszłości ...
SYGNAŁY - FILM NA TELEFON
BOGDAN MIŚ
Popularna "komórka" może już prawie wszystko. Czy teraz przekształci się także w minikino? Już dziś można oglądać filmy na wyświetlaczach telefonów komórkowych niestety, ich jakość nie jest jeszcze zadowalająca. Z drugiej strony nie ma ...
SYGNAŁY - TARCZA, MIECZ I... PORNOGRAFIA
BOGDAN MIŚ
Grupa informatyków o nazwie Peacefire udostępniła program odblokowujący dostęp do witryn porno. Stare wojskowe powiedzenie mówi, że na każdy miecz w końcu zostanie skonstruowana chroniąca przed nim tarcza. Jak się okazuje, podobne prawo obowiązuje w ...
SYGNAŁY - HUBBLE - BUBLE?
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
Znakomity polimer - teflon słabym punktem w kosmicznym teleskopie. Niedocenianie chemii może drogo kosztować. Przekonali się o tym konstruktorzy teleskopu Hubble'a, zapominając chyba o istnieniu chemii radiacyjnej. Zastosowali bowiem do budowy jego ...
SYGNAŁY - COŚ DLA LENIWYCH
BARBARA PRATZER
Nawet nie ruszając się z miejsca, można się pozbyć nadmiaru sadełka. Taką pociągającą wizję przedstawili włoscy uczeni z Uniwersytetu w Ankonie. Na razie bezwysiłkową strategię chudnięcia wypróbowali na szczurach, ale może za parę lat... Tkanka tłuszczowa ...
SYGNAŁY - WSPARCIE DLA GALILEUSZA
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Sondy Galileo i Cassini przez prawie pół roku wspólnie badały Jowisza. Od ponad pięciu lat wokół Jowisza krąży weteran badań kosmicznych sonda Galileo, która rozsławiła się wspaniałymi zdjęciami księżyców planetarnego olbrzyma. O jej osiągnięciach donosiliśmy ...
SYGNAŁY - EUROPEJSKI ROK JĘZYKÓW
NATALIA SZCZUCKA-KUBISZ
Przystępując do Unii, nie można zapomnieć języka (obcego) w gębie... Rozpoczęte w lutym 2001 roku obchody Europejskiego Roku Języków są wspólną inicjatywą Rady Europy i Unii Europejskiej, patronuje im również UNESCO. Instytucje te chcą przekonać, że ...
SYGNAŁY - ELEKTRONICZNE PODCHODY
BOGDAN MIŚ
Nowe hobby dużych chłopców - kiedy dotrze do Polski? System satelitarnej lokalizacji, zwany GPS, od niedawna służy nie tylko wojsku, ale także turystom i posiadaczom samochodów [patrz: "Satelitarny przewodnik" WiŻ nr 4/2000]. Instaluje się ...
SYGNAŁY - GADATLIWE DELFINY
PIOTR KOSSOBUDZKI
Czy można prowadzić monolog na dwa głosy? Badacze od dawna próbują określić, czy język delfinów jest skutecznym narzędziem komunikacji. Ostatnio opublikowano interesujące wyniki badań "mowy" delfinów butlonosych. Naukowców zaintrygowała ...
SYGNAŁY - CORAZ BLIŻEJ SZCZEPIONKI
BARBARA PRATZER
Zapowiadana od półtora roku szczepionka na Alzheimera pomyślnie przebrnęła przez kolejny etap badań. W połowie roku 1999 Dale Schenk z firmy farmaceutycznej Elan poinformował o opracowaniu szczepionki, która może powstrzymać tworzenie się złogów beta-amyloidu ...
NIE TAKI URAN STRASZNY...
ZBIGNIEW P. ZAGÓRSKI
Pociski uranowe nie są wynalazkiem amerykańskim - stosowali je już Niemcy podczas drugiej wojny światowej. Tamte wypełnione były uranem naturalnym, współczesne mają rdzenie z uranu zubożonego.Czy stanowią zagrożenie radiacyjne? Na początku lat trzydziestych ...
WIELE HAŁASU O NIC
ZBIGNIEW JAWOROWSKI
Zgony na białaczki wśród żołnierzy oddziałów NATO, które interweniowały na Bałkanach, mieszczą się w statystycznej normie. Od 24 marca do 10 czerwca 1999 roku wystrzelono na terenie Kosowa i Serbii około 31 tys. pocisków zawierających rdzeń ze zubożonego ...
URAN W MUNDURZE
IRENEUSZ NOWAK
Wszystko wskazuje na to, że amunicja zawierająca zubożony uran będzie coraz częściej stosowana w konfliktach zbrojnych. Jest ona niezwykle skuteczna i nie zagraża atakującym oddziałom. Zubożony uran robi karierę w wojsku. Jest wykorzystywany przede ...
CZY ZAGŁUSZYMY KOSMOS?
LESZEK P. BŁASZKIEWICZ
Odkrycia dokonywane przez radioastronomów przyczyniły się do rozwoju wielu gałęzi współczesnej astrofizyki. Niestety, postęp techniczny, jaki zainspirowała ta gałąź nauki, obraca się dziś przeciwko niej samej. Początki radioastronomii sięgają 1932 roku, ...
Z UFO W ZAŚWIATY
BOGUSŁAW HABRAT HELENA BARAN-FURGA KARINA CHMIELEWSKA
Małe, kolorowe pastylki, podobne do witamin lub innych leków tak coraz częściej wyglądają narkotyki. Nigdy dokładnie nie wiadomo, co zawierają, ponieważ producenci wciąż tworzą nowe kompozycje, poszukując specyfików tańszych, działających dłużej, bardziej ...
GEN NIEZGODY
PIOTR KOSSOBUDZKI
Dawno już minęły czasy, gdy z inżynierią genetyczną mieli do czynienia tylko naukowcy. Produkty ich pracy opuściły mury laboratoriów - możemy się z nimi zetknąć nawet podczas codziennych zakupów. Genetyka wkracza do wszystkich sfer życia; medycyna, ...
NIE POPIERAM PROTESTUJĄCYCH PRZECIWKO WSZYSTKIEMU CO NOWE I NIEZNANE
RICHARD DAWKINS
Ludzie obawiają się inżynierii genetycznej, co szczególnie widoczne jest w Wielkiej Brytanii. Społeczeństwo zareagowało tu znacznie bardziej histerycznie niż w innych krajach, z pewnością bardziej niż w USA. Prawdopodobnie przyczyną są przykre doświadczenia ...
PATRZĘ NA POCZYNANIA GENETYKÓW Z PEWNYM NIEPOKOJEM
LESZEK KOŁAKOWSKI
Przyznaję, że patrzę na poczynania genetyków i biotechnologów z pewnym niepokojem. Nie chciałbym oczywiście znaleźć się w pozycji obskuranta, który boi się wszystkiego, co nowe. Kiedyś zaczyna się jednak opór, poczucie, że pewne działania mogą być niebezpieczne. Nie ...
INŻYNIERIA GENETYCZNA TRAKTUJE ŻYWE ORGANIZMY JEDYNIE JAKO KLOCKI ZAWIERAJĄCE DNA
LORENZ PETERSEN
Stanowczo przeciwstawiam się wprowadzaniu do środowiska organizmów, które obecnie umiemy modyfikować jedynie w bardzo prymitywny sposób. Byłby to bowiem krok ludzkości ku manipulowaniu żywymi organizmami. Z całą pewnością nie jest to kontynuacja tradycyjnej ...
AKCEPTACJA JEST TYLKO KWESTIĄ CZASU
TOMASZ TWARDOWSKI
Modyfikacje genetyczne rzeczywiście wzbudzają wiele kontrowersji. Może na to wpływać kilka czynników. Pierwsza przesłanka ma charakter filozoficzno-społeczny. W historii nie było chyba żadnej innowacyjnej technologii, która nie wzbudziłaby kontrowersji. ...
STOJĄC NA WŁASNYM SKRZYDLE
JOANNA KOMOROWSKA
Każdemu z nas zdarzają się olśnienia: aha! Wiem, jak to zrobić! Okazuje się, że zwierzęta też potrafią rozwiązywać problemy tą metodą. Pewnego popołudnia 1860 roku chemik August Friedrich Kekulé von Stradonitz, drzemiąc przy kominku, śledził ruchy wyimaginowanych ...
ROZMYŚLAJCIE NAD MOWĄ - O LUBIESZEWIE, STAROGARDZIE, WARCISŁAWIE I GDAŃSKU
JAN MIODEK
Lektura pierwszych stron książki prof. Teresy Grzybkowskiej pt. "Gdańsk" (ze znanej serii "A to Polska właśnie" wrocławskiego Wydawnictwa Dolnośląskiego) przyniosła tak obfite żniwo onomastyczne (nazewnicze), że postanowiłem mu poświęcić ...
ZWALI TEGO BAŁWANA MARZANNA
RENATA HRYŃ-KUŚMIEREK
Dziś pierwszy dzień wiosny to "Dzień Wagarowicza". Przez wieki niszczono w tym dniu Marzannę, symbol zimy i śmierci. Bywa, że już na przełomie lutego i marca różne znaki na niebie i ziemi zapowiadają nadejście wiosny. Nam wydaje się, że nie ...
NOBEL DLA POKOJU
SERGIUSZ SIDOROWICZ
Nagroda pokojowa jest nagrodą szczególną. Kryje w sobie wiele zagadek, a jedną z nich jest to, dlaczego Alfred Nobel w ogóle zdecydował się ją ustanowić. Chemia, fizyka, medycyna to były dziedziny, w których Alfred Nobel się specjalizował. Literatura ...
SZCZYPTA SOLI - PIĄTEK TRZYNASTEGO
X.RUT
W 400-letnim cyklu kalendarza gregoriańskiego mieści się 146 097 dni; liczba ta jest podzielna przez 7; w każdym więc cyklu ten sam dzień (licząc kolejno od początku cyklu) przypada w ten sam dzień tygodnia. Jednakże liczba miesięcy zawartych w cyklu ...
W GŁĄB MÓZGU - NOBEL
MAŁGORZATA KOSSUT
Czy pamiętają państwo film "Przebudzenie" o ludziach przez wiele lat unieruchomionych i odciętych od świata przez chorobę, którzy pod wpływem nowego leku budzą się do życia? Opowiadał autentyczną historię, która nigdy nie wydarzyłaby się, gdyby ...
CO NOWEGO
MICHAŁ MIŚ
Ekscentryczny telewizor Obok nowego 20-calowego telewizora LG nie da się przejść obojętnie. Jego niezwykłe wzornictwo natychmiast rzuca się w oczy. Nowy LG o symbolu "Netea" CE20JGBX jest również bogato wyposażony jak na tej klasy sprzęt. ...
LABORATORIUM WIEDZY I ŻYCIA - DIODY I ŚWIATŁO
JAN GAJ
Jak półprzewodniki wytwarzają światło? Czy dioda może świecić na biało? Jak samemu zbudować spektroskop? Zapraszam do eksperymentowania - to zupełnie inny rodzaj przyjemności niż przeczytanie o czymś, co zrobił ktoś inny. W najrozmaitszych ...
INTERNET - SKĄD MY TO WIEMY?
BOGDAN MIŚ
Od czasu do czasu przychodzą do redakcji listy z prośbami o zdradzenie takich czy innych sekretów "kuchni redakcyjnej". Bardzo nas takie życzenia cieszą, dowodzą bowiem, iż być może nie są prawdziwe nasze ponure mniemania, że jest coraz mniej ...
GŁOWA DO GÓRY
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Niebo nad Polską w nocy z 1 na 2 marca o godz. 24:00 (te same gwiazdozbiory będą widoczne 15 marca o 23:00, 30 marca o 23:00 i 15 kwietnia o 22:00). Na mapce znajdują się gwiazdy jaśniejsze od 4.5 wielkości gwiazdowej (4.5m), schematycznie ukazana ...
ASTRONOTKI
MICHAŁ RÓŻYCZKA
Worek z księżycami rozwiązał się przy Saturnie. Dzięki odkryciom dokonanym w ostatnim kwartale minionego roku liczba znanych księżyców tej planety powiększyła się aż o 10 i wynosi obecnie 28. Dotychczasowy "księżycowy" rekordzista, Uran, ma ...
PUZELAND
MAREK PENSZKO
Jedną z pierwszych gier komputerowych, które umieszczono w pakiecie Windows jeszcze w latach osiemdziesiątych, był „Minesweeper”, zwany u nas „Saperem” lub „Polem minowym”. Była to oczywiście, jak większość podobnych ...
UCZENI W ANEGDOCIE - SPOD GRUZÓW DO SŁAWY
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI
Joseph Fraunhofer urodził się 6 marca 1787 roku w bawarskiej osadzie Straubing jako jedenaste, ostatnie, dziecko ubogiego szklarza Franza Xavera. W tej rodzinie nie było mowy o kształceniu dzieci, toteż Joseph nauczył się tylko czytać i pisać i jako ...