Twoja wyszukiwarka

Dział - NAUKI HUMANISTYCZNE I SPOŁECZNE
Kategoria - HISTORIA
UMRZEĆ JAK GLADIATOR?
BOGDAN ŻURAWSKI Listopad 2001
Najbardziej podobał się cios ostatni, po którym jeden z walczących padał na arenę. Publiczność czekała na ten moment. Otwarcie Amfiteatru Flawiuszów, czyli Koloseum, w 80 roku n.e. było najdłuższą, najkosztowniejszą i najbardziej krwawą imprezą w historii... ...
CZY ISTNIEJE POLSKA W ŚWIECIE?
ADAM SUCHOŃSKI Wrzesień 2001
Uczeń w RPA z podręcznika do historii dowie się, że Hitler i Stalin jednocześnie najechali na Polskę, a wojska radzieckie doszły aż do Wisły. Jego włoski kolega przeczyta, że Niemcy po zajęciu Warszawy we wrześniu 1939 roku wypędzili całą ludność i miasto ...
ŻELAZNE ŁĄKI
MIROSŁAW RUTKOWSKI Maj 2001
Każdy z nas, nawet o tym nie wiedząc, może mieć w przydomowym ogródku niewielkie złoże żelaza. Wczesną wiosną sąsiad posadził wzdłuż ogrodzenia rząd tuj. Przez całe lato równiutki szpaler szybko rosnących krzewów cieszył nasze oczy. Jednak już jesienią ...
SZCZYPTA SOLI - PIĄTEK TRZYNASTEGO
X.RUT Marzec 2001
W 400-letnim cyklu kalendarza gregoriańskiego mieści się 146 097 dni; liczba ta jest podzielna przez 7; w każdym więc cyklu ten sam dzień (licząc kolejno od początku cyklu) przypada w ten sam dzień tygodnia. Jednakże liczba miesięcy zawartych w cyklu ...
FIZYKA STANU WOJENNEGO
ŁUKASZ A. TURSKI Grudzień 2000
Co wspólnego mają gazy łzawiące z perfumami? Dlaczego strumień wystrzelony z armatki wodnej rozlatuje się na krople? Czy każde uderzenie pałką policyjną jest równie dotkliwe? 13 grudnia 1981 roku wprowadzono w Polsce stan wojenny. To dramatyczne wydarzenie ...
ALFRED NOBEL I JEGO NAGRODY
ANNA BĄKIEWICZ Wrzesień 2000
Szwedzki wynalazca, przemysłowiec i humanista Alfred Nobel zobowiązał spadkobierców do przyznawania corocznie nagród twórcom najważniejszych osiągnięć w dziedzinie fizyki, chemii, literatury, medycyny lub fizjologii oraz tym, którzy uczynili najwięcej ...
SYGNAŁY - WIWAT OTTON III
JACEK WRZESIŃSKI Maj 2000
1000 lat temu cesarz Otton III pokonał drogę z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, pielgrzymując do grobu świętego Wojciecha. W czerwcu wyruszy orszak, aby przejść tę samą trasę. W czerwcu nad Jeziorem Lednickim stanie obóz, a w namiotach zamieszka około ...
SKARBY WAWELU
MAGDALENA PIWOCKA DARIUSZ NOWACKI Maj 2000
Od wieków sylweta Wawelu symbolizuje potęgę dawnej Polski, utrwaloną w monumentalnej architekturze zamku i katedry. Ich historię obrazuje wystawa najpiękniejszych dzieł sztuki związanych z dawną stolicą Rzeczypospolitej. Bez wątpienia jedną z najważniejszych ...
TAJEMNICA JOANNY D`ARC
JERZY BESALA Maj 2000
Rodacy uznali ją za "heretyczkę, odszczepieńca, bałwochwalczynię", Anglicy ku uciesze tłumów włożyli na głowę mitrę z tym napisem i spalili na stosie. Dla potomnych stała się symbolem patriotyzmu. Uczynili z niej świętą. W 1337 roku wybuchła ...
OJCIEC CZY OJCOWIE POLSKI?
PAWEŁ KOŚCIELECKI Kwiecień 2000
Jak powstało nasze państwo? Na to pytanie z całym przekonaniem nie umiemy dziś odpowiedzieć, pomimo setek prac poświęconych początkom Polski. Wciąż pojawiają się nowe hipotezy na ten temat. Przeszło 100 lat po śmierci Mieszka I tak pisał Gall Anonim: ...
HATSZEPSUT - KOBIETA FARAON
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 2000
To, co się udało dokonać przez trzydzieści lat burzliwego życia królowej Hatszepsut, kobiecie ambitnej i z charakterem, wystarczyłoby na obdzielenie kilku innych faraonów potężnego kraju nad Nilem. Po kilkunastu latach panowania królowa jednak nagle ...
1000 LAT TEMU
MARIA MIŚKIEWICZ Luty 2000
Jako zadatek przymierza i przyjaźni cesarz Otton III włożył Bolesławowi Chrobremu na głowę diadem cesarski oraz ofiarował jedno z insygniów władzy królewskiej w Niemczech włócznię św. Maurycego z relikwią gwoździa z krzyża Pańskiego. Bolesław zrewanżował ...
FELIETON Z ŁEZKĄ - SENTYMENTALNE ZNACZKI
JACEK KUNICKI Styczeń 2000
Czy Rowland Hill był dżentelmenem chcącym przyjść z pomocą skromnej kelnerce, czy oszustem - trudno dziś ustalić, ale to na pewno on wymyślił znaczek pocztowy, który spowodował rewolucję w przesyłaniu korespondencji. Było to w 1839 roku. Dlaczego z ...
STO LAT TEMU
MARIA SUPRANOWICZ Grudzień 1999
CHĘTNIE GODZIMY SIĘ Z TYM, ŻE NOWY WIEK I NOWE TYSIĄCLECIE NASTANĄ Z POCZĄTKIEM 2000 ROKU. CZY NASI DZIADKOWIE TEŻ TAK BEZKRYTYCZNIE ULEGALI MAGII OKRĄGŁYCH LICZB? W liście do naszej redakcji czytelnicy, zdenerwowani wciąż powtarzającymi się w mediach ...
KRÓTKA HISTORIA KALENDARZA
ANDRZEJ GÓRECKI Grudzień 1999
KALENDARZ, KTÓREGO OBECNIE UŻYWAMY, NIE JEST TAKI STARY, JAK SIĘ WYDAJE.OSTATNIA WERSJA LICZY DOPIERO 417 LAT, CHOCIAŻ JEGO LEGENDARNY POCZĄTEKTO 21 KWIETNIA 753 ROKU P.N.E., KIEDYŚ ROK PIERWSZY A.U.C., CZYLI AB URBECONDITA - OD ZAŁOŻENIA RZYMU. Kalendarz ...
OD PRUSAKA DO HITLERA
ALEKSANDER STROJNY Wrzesień 1999
KARYKATURĘ MOŻNA ZNAKOMICIE WYKORZYSTAĆ W NAUCE HISTORII I POLITOLOGII. ALE MOŻE TEŻ PEŁNIĆ FUNKCJE PROPAGANDOWE, CZEGO PRZYKŁADEM SĄ KARYKATURY NIEMCÓW W POLSKIEJ PRASIE OKRESU MIĘDZYWOJENNEGO. Twórcy karykatury najchętniej odzwierciedlają w niej problemy ...
OKUPACYJNA CODZIENNOŚĆ
KATARZYNA GRACZYKOWSKA Wrzesień 1999
LATA WOJNY I OKUPACJI HITLEROWSKIEJ TO CZAS PEŁEN DRAMATYCZNYCH WYDARZEŃ. Z 35 MLN MIESZKAŃCÓW POLSKI ZGINĘŁO OKOŁO 6 MLN; 5 708 TYS. STANOWIŁA LUDNOŚĆ CYWILNA. JAK WYGLĄDAŁO WÓWCZAS CODZIENNE ŻYCIE PRZECIĘTNEGO CZŁOWIEKA - CO JADŁ, JAK SIĘ UBIERAŁ, ...
WARSZAWSKI ZEGAR
ALEKSANDRA A. GIEJSZTOWT Lipiec 1999
KAŻDY POLAK DOSKONALE WIE, ŻE CODZIENNIE W PROGRAMIE I POLSKIEGO RADIA W POŁUDNIE NADAWANY JEST HEJNAŁ Z WIEŻY MARIACKIEJ W KRAKOWIE. NATOMIAST NIEWIELE OSÓB ORIENTUJE SIĘ, ŻE KAŻDEGO DNIA W TYM SAMYM PROGRAMIE PÓŁNOC WYBIJA ZEGAR Z WIEŻY ZAMKU KRÓLEWSKIEGO ...
ILE PRAWDY W TEJ LEGENDZIE?
STANISŁAW DUBISKI Czerwiec 1999
W MIEŚCIE HAMELN NAD WEZERĄ ZGINĘŁO STO TRZYDZIEŚCIORO DZIECI. CZY POWODEM ICH ŚMIERCI BYŁA ZEMSTA OSZUKANEGO PRZEZ MIESZKAŃCÓW DERATYZATORA, CZY PADŁY ONE OFIARĄ "CZARNEJ ŚMIERCI" - DŻUMY SZALEJĄCEJ W XIV WIEKU W EUROPIE? W roku 1284 ...
BURZLIWE PONTYFIKATY
ZBIGNIEW DROZDOWICZ Czerwiec 1999
SĄ W DZIEJACH PAPIESTWA PONTYFIKATY, PODCZAS KTÓRYCH TYLE SIĘ DZIAŁO, ŻE DO DZISIAJ WIDOCZNE SĄ ICH NASTĘPSTWA, A WŚRÓD HISTORYKÓW WYWOŁUJĄ POWAŻNE KONTROWERSJE. W kwietniu 1073 roku kolejnym papieżem został Hildebrand, który przyjął imię Grzegorza ...
JAK WĘDROWALI SŁOWIANIE?
MARIA MIŚKIEWICZ Kwiecień 1999
W CIĄGU KILKUSET LAT SŁOWIANIE ZAJĘLI WIELKIE OBSZARY EUROPY, JUŻ W VII WIEKU POWSTAŁO PIERWSZE PAŃSTWO SŁOWIAŃSKIE, TZW. PAŃSTWO SAMONA. W JAKI SPOSÓB OSIEDLALI SIĘ NA NOWYCH TERENACH? Starożytni pisarze w VI wieku często wspominają o Słowianach. Znają ...
OSTATNIE IMPERIUM KOLONIALNE?
WOJCIECH STANISŁAWSKI Marzec 1999
W OPUBLIKOWANYM PRZED MIESIĄCEM ARTYKULE CARSKA ROSJA ZOSTAŁA UZNANA ZA- NIETYPOWE CO PRAWDA - EUROPEJSKIE IMPERIUM KOLONIALNE. CZY ZWIĄZEK RADZIECKI MOŻNA OKREŚLIĆ MIANEM OSTATNIEJ POTĘGI TEGO TYPU? Rozpad wielkich, podnadnarodowych imperiów ...
ROSJA CARÓW - IMPERIUM KOLONIALNYM?
WOJCIECH STANISŁAWSKI Luty 1999
CZY ROSJA CARSKA, ROSJA ROMANOWÓW, BYŁA POTĘGĄ KOLONIALNĄ ? CI, KTÓRZY ODWOŁAJĄ SIĘ DO WYOBRAŻEŃ TOWARZYSZĄCYCH ZAZWYCZAJ SŁOWU KOLONIE, SKŁONNI BĘDĄ ODPOWIEDZIEĆ PRZECZĄCO: W POTOCZNEJ POLSZCZYŹNIE PRZEZ KOLONIE ROZUMIE SIĘ ZAZWYCZAJ EGZOTYCZNE OBSZARY ...
TAJEMNICE CZWARTEGO WYMIARU
ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI Grudzień 1998
W CENTRALNYCH MIEJSCACH WIELU MIAST POJAWIAJĄ SIĘ ZEGARY ODMIERZAJĄCE CZAS DO 1 STYCZNIA 2000 ROKU, JAKO PIERWSZEGO DNIA TRZECIEGO TYSIĄCLECIA. TYMCZASEM CZEKAJĄCA NAS ZA ROK NOC SYLWESTROWA BĘDZIE JEDYNIE POCZĄTKIEM OSTATNIEGO ROKU XX WIEKU. Od pewnego ...
NIE ZGINĘŁA
PIOTR NIEDZIELA Listopad 1998
W 1918 roku, po przeszło wiekowej niewoli, odrodziło się niepodległe państwo polskie. Za symboliczną datę odzyskania niepodległości przyjęto 11 listopada 1918 roku. Józef Piłsudski w parku belwederskim Jednak już wcześniej, w końcu października i w ...
SZKIEŁKO I OKO, CZYLI ROMANTYCZNY POETA I NAUKA
EWA KOCHANOWSKA Październik 1998
Z CZYM KOJARZY SIĘ NAM ROMANTYZM? ZAPEWNE Z SZALONYMI WZLOTAMI DUCHA I NIEKONTROLOWANYMI PORYWAMI SERCA, Z BOHATERSKIMI, ACZKOLWIEK PRZEGRANYMI POWSTANIAMI, Z MIERZENIEM SIŁY NA ZAMIARY WRESZCIE, NIE ZAŚ Z TRZEŹWĄ I ROZSĄDNĄ KALKULACJĄ ZYSKÓW I STRAT. Pamiętamy ...
EUROPA, ALE TA GORSZA
JANUSZ TAZBIR Październik 1998
PRZEKLEŃSTWEM NASZYCH DZIEJÓW JEST TO, ŻE ILEKROĆ EUROPA ZNAJDOWAŁA SIĘ NA WIRAŻU, TYLEKROĆ SARMATOM COŚ PRZESZKADZAŁO W KORZYSTANIU Z OWOCÓW POSTĘPU GOSPODARCZEGO, TECHNICZNEGO CZY CYWILIZACYJNEGO. Podczas konferencji poświęconej granicom Europy, która ...
CZY BIBLIJNY AARON NAPRAWDĘ ISTNIAŁ
MAGDALENA PECUL Październik 1998
Fot. Internet Zgodnie z zasadami judaizmu, funkcje kapłańskie mogą pełnić jedynie męscy potomkowie biblijnego Aarona, krewnego Mojżesza. Pozostali członkowie plemienia lewitów również są dopuszczani do posług religijnych, lecz kehatyci mają zadanie ...
OD KOLUMBA SIĘ ZACZĘŁO...
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Sierpień 1998
DOKŁADNIE 500 LAT TEMU, W SIERPNIU 1498 ROKU, PODCZAS KOLEJNEJ WYPRAWY KRZYSZTOF KOLUMB ODKRYŁ STAŁY LĄD - AMERYKĘ POŁUDNIOWĄ. Jeszcze za życia Krzysztofa Kolumba, a nawet jego syna, zastanawiano się, kogo należy nazwać odkrywcą Nowego Świata. Zasługę ...
W MALBORKU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1998
W GRUDNIU 1997 ROKU ZAMEK W MALBORKU WPISANY ZOSTAŁ NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO I PRZYRODNICZEGO UNESCO. JEST TO JEDEN Z NAJCENNIEJSZYCH ZABYTKÓW GOTYCKIEJ ARCHITEKTURY OBRONNEJ W EUROPIE I NA ŚWIECIE. W CZERWCU BR. AKT TEGO WPISU ZOSTANIE ...
POD PORTUGALSKĄ BANDERĄ
RYSZARD BADOWSKI Czerwiec 1998
ŚWIATOWA WYSTAWA EXPO'98 W LIZBONIE POD HASŁEM OCEANY - DZIEDZICTWO DLA PRZYSZŁOŚCI ODBYWA SIĘ W 500 ROCZNICĘ DOTARCIA PRZEZ VASCO DA GAMĘ DROGĄ MORSKĄ DO INDII. W czasie tej wyprawy miał miejsce ciekawy epizod. Na zakotwiczonym w pobliżu półwyspu ...
FASZYZM PRAWDZIWY I MNIEMANY
PAWEŁ SKIBIŃSKI Maj 1998
KLĘSKA PAŃSTW FASZYSTOWSKICH W II WOJNIE ŚWIATOWEJ, JAK I POPEŁNIONE W JEJ TRAKCIE MASOWE ZBRODNIE POŁOŻYŁY KRES ZNACZENIU FASZYZMU NA ŚWIATOWEJ ARENIE POLITYCZNEJ. MIMO TO NIGDY NIE ZOSTAŁ ON CAŁKOWICIE Z NIEJ WYELIMINOWANY. Opinię publiczną w wielu ...
POLAK, HISZPAN - DWA BRATANKI
PAWEŁ SKIBIŃSKI Kwiecień 1998
BARDZO POPULARNE W POLSKIEJ PUBLICYSTYCE, A TAKŻE W OPRACOWANIACH NAUKOWYCH JEST ZESTAWIANIE PROCESU DEMOKRATYZACJI POLSKI OSTATNICH LAT Z WYDARZENIAMI, JAKIE MIAŁY MIEJSCE W HISZPANII PO 1975 ROKU, TZN. PO ŚMIERCI GENERAŁA FRANCISCO FRANCO, DŁUGOLETNIEGO ...
SZALEŃSTWA NADMIARU PIENIĄDZA
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1998
JAK MOGLIŚMY SIĘ PRZEKONAĆ W POPRZEDNIM ODCINKU, NIEŁATWO GOSPODARKĘ STAŁEGO NADMIARU PIENIĄDZA UPCHNĄĆ W PROKRUSTOWE ŁOŻA TEORETYCZNYCH MODELI. PYTANIE, JAK SOBIE Z TYM FRANCJA BANKÓW DRUGIEJ POŁOWY XIX WIEKU PRAKTYCZNIE RADZIŁA. LUB NIE RADZIŁA... Zdawałoby ...
PRAWDA MITÓW
BOLESŁAW ORŁOWSKI Marzec 1998
ZAPEWNE KAŻDY ZNA MIT O KONIU TROJAŃSKIM, DEDALU I IKARZE ORAZ PROMETEUSZU. CZY OPIEWANE HISTORIE MOGŁY SIĘ ZDARZYĆ? Na obszarze obejmującym wschodnią część basenu Morza Śródziemnego i spory szmat Azji Przedniej, jeszcze zanim doszło do powstania pierwszych ...
MALULA
JOANNA SIUCHTA Marzec 1998
PRAWIE PIĘĆDZIESIĄT KILOMETRÓW NA PÓŁNOCNY WSCHÓD OD STOLICY SYRYJSKIEJ REPUBLIKI ARABSKIEJ - DAMASZKU - U STÓP ŁAŃCUCHA ANTYLIBANU ZNAJDUJE SIĘ WIOSKA, GDZIE JESZCZE DZIŚ MOŻNA USŁYSZEĆ JĘZYK, KTÓRYM MÓWIŁ CHRYSTUS. Malula, w starożytności ...
WBREW ZASADOM
STEFAN BRATKOWSKI Marzec 1998
FRANCJA W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU NIE PILNOWAŁA SIĘ ŻADNYCH ZASAD, JAKIE JEJ PRZEPISYWALI - SŁUSZNIE! - ÓWCZEŚNI, ZAPATRZENI W MODEL ANGIELSKI, EKONOMIŚCI I JESZCZE BARDZIEJ OD NICH WYMAGAJĄCY HISTORYCY GOSPODARKI W STO LAT PÓŹNIEJ. BARWNE DZIEJE FRANCUSKICH ...
O SŁONIU I PSZCZOLE, CZYLI DAWNA WIEDZA O ZWIERZĘTACH
TADEUSZ KALETA Luty 1998
CZŁOWIEK, OBSERWUJĄC PRZYMIOTY I ZACHOWANIE SIĘ ROZMAITYCH ZWIERZĄT, CZĘSTO WIĄZAŁ JE Z SIŁAMI DOBRA LUB ZŁA. WSPOMAGAJĄC SIĘ WYOBRAŹNIĄ, PORZĄDKOWAŁ I PRÓBOWAŁ OBJAŚNIAĆ OTACZAJĄCY GO ŚWIAT. Kanon wiedzy zoologicznej, który funkcjonował w średniowieczu ...
NIEWYGODNY FENOMEN
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1998
FANTASTYCZNY SKOK EKONOMICZNY NIEMIEC W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU POZOSTAŁ DLA HISTORYKÓW GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ FENOMENEM DOSYĆ NIEWYGODNYM: POGWAŁCIŁ SPORO PODSTAWOWYCH JEJ ZASAD, KTÓRE ZAPEWNIŁY WCZEŚNIEJ ANGLII SUKCES REWOLUCJI PRZEMYSŁOWEJ I DŁUGOTRWAŁY ...
HISTORIA OBELISKU
AGNIESZKA REJNIAK Styczeń 1998
SOLARNY SYMBOL EGIPCJAN, STRZELISTY GIGANT, POMNIK POTĘGI, WŁADZY I CHWAŁY, A TAKŻE TAJEMNEJ WIEDZY ANTYKU, WRESZCIE - NIC NIE ZNACZĄCY DEKORACYJNY ELEMENT. Każdy bez trudu kojarzy obelisk ze starożytnym Egiptem i identyfikuje go z wysokim czworobocznym ...
ZANIM STRZELAŁA GRUBA BERTA
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1998
ZŁOWROGIM SYMBOLEM FANTASTYCZNEGO SKOKU EKONOMICZNEGO, DOKONANEGO PRZEZ NIEMCY W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU, POZOSTANIE NA ZAWSZE SUPERMOŹDZIERZ PRODUKCJI KRUPPA, "GRUBA BERTA", KTÓRA PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ BOMBARDOWAŁA PARYŻ KILKUSETKILOGRAMOWYMI ...
KRAINA POZŁACANEGO KACYKA
MAŁGORZATA SZCZEPANIAK Grudzień 1997
ROK 1492 OTWORZYŁ EPOKĘ NOWYCH ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH NA PÓŁKULI ZACHODNIEJ, A WRAZ Z NIĄ URZECZYWISTNIŁ WIELE MARZEŃ ŚREDNIOWIECZNEJ EUROPY. OD TEJ PORY ROZWIĄZANIA ZAGADKI STAROŻYTNYCH "ZŁOTYCH" MITÓW I LEGEND POSZUKIWANO W REJONIE NOWEGO ...
LIBERALIZM JEST IDEĄ TAKŻE DLA UBOGICH
STEFAN BRATKOWSKI Listopad 1997
HERMANN SCHULZE, MŁODY, ATLETYCZNEJ BUDOWY, DOBRODUSZNY I ZAWSZE POGODNY SĘDZIA Z SASKIEGO MIASTECZKA DELITZSCH (KILKANAŚCIE KILOMETRÓW NA PÓŁNOC OD LIPSKA), MIAŁ NIE TYLKO POMYSŁY. MIAŁ POGLĄDY. UWAŻAŁ KORZYSTANIE Z POMOCY PAŃSTWA, CZYLI Z PODATKÓW ...
POWÓDŹ TYSIĄCLECIA?
BARBARA FAL Październik 1997
TEGOROCZNĄ POWÓDŹ MOŻNA NAZWAĆ KATAKLIZMEM DZIEJOWYM. CHOĆ TRUDNO DOKŁADNIE OSZACOWAĆ STRATY, JUŻ TERAZ WIADOMO, ŻE BYŁO TO NAJWIĘKSZE W DZIEJACH WEZBRANIE W DORZECZU ODRY. Od zarania dziejów towarzyszą ludzkości groźne zjawiska przyrodnicze, w tym ...
KOMANDOR COUSTEAU NIE ŻYJE
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1997
Fot. Internet Jeden z najbardziej znanych w świecie Francuzów, słynny badacz głębin oceanów, pisarz, filmowiec, komandor Jacques-Yves Cousteau, zmarł 25 czerwca 1997 roku. Wielki Francuz urodził się 11 czerwca 1910 roku w małym miasteczku Saint-André-de-Cubzac, ...
DWIE JADWIGI
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Wrzesień 1997
JADWIGA (1178?-1243), KSIĘŻNA ŚLĄSKA, KANONIZOWANA 15 PAŹDZIERNIKA 1267 ROKU W VITERBO PRZEZ PAPIEŻA KLEMENSA IV. JADWIGA (1373?-1399), REX POLONIAE, KRÓLOWA POLSKA, KANONIZOWANA 8 CZERWCA 1997 ROKU W KRAKOWIE PRZEZ PAPIEŻA JANA PAWŁA II. Obie Panie, ...
ZA KRÓLA SASA
MARTA MĘCLEWSKA Wrzesień 1997
W TYM ROKU OBCHODZIMY TRZECHSETNĄ ROCZNICĘ ELEKCJI I KORONACJI AUGUSTA II Z DYNASTII SASKIEJ WETTINÓW NA KRÓLA POLSKIEGO. TO, ŻE ELEKTORA SASKIEGO OBDARZONO POLSKĄ KORONĄ, JEST DO DZIŚ BARDZO WAŻNYM FAKTEM W DZIEJACH SAKSONII. NA TERENIE SAKSONII WŁADCÓW ...
ZDROWE SKUTKI KATASTROFY
STEFAN BRATKOWSKI Lipiec 1997
W SŁYNNEJ PO DZIŚ DZIEŃ POWSZECHNEJ HISTORII GOSPODARCZEJ ŚREDNIOWIECZA I CZASÓW NOWOŻYTNYCH JÓZEFA KULISZERA, NAJWYBITNIEJSZEGO HISTORYKA GOSPODARKI, FENOMEN NIEMIECKICH KAS OSZCZĘDNOŚCI W OGÓLE SIĘ NIE POJAWIA. ALE TEŻ I OD ŻADNEGO INNEGO HISTORYKA ...
O POLSKICH PODRÓŻNIKACH PO STAROŻYTNYM ŚWIECIE
JACEK KNOPEK Lipiec 1997
POLACY PODRÓŻOWALI OD NAJDAWNIEJSZYCH CZASÓW, O CZYM DONOSZĄ RÓŻNE RELACJE I PAMIĘTNIKI. NAJCZĘŚCIEJ DROGI ICH WIODŁY PRZEZ PÓŁWYSEP APENIŃSKI, A CELEM WĘDRÓWEK BYŁ GRÓB CHRYSTUSA W ZIEMI ŚWIĘTEJ. W przeszłości polscy podróżnicy odwiedzali wiele miejsc ...
TURNIEJE RYCERSKIE W ŚREDNIOWIECZU
ANTONI CHODYŃSKI Czerwiec 1997
WEDŁUG KRONIKARZA MARCINA Z TOURS, WYNALAZCĄ TURNIEJÓW BYŁ RYCERZ GEOFFROY DE PREUILLY, ZMARŁY W 1066 ROKU. CZYŻBY POŁOWA XI WIEKU TO RZECZYWIŚCIE POCZĄTEK, OD KTÓREGO "WSZYSTKO SIĘ ZACZĘŁO"? Mroki Średniowiecza, a więc stulecia od VI do X, ...
WOLTER POPULARYZATOREM FIZYKI
STANISŁAW MRÓWCZYŃSKI Maj 1997
FIZYKA KARTEZJUSZA PANOWAŁA WE FRANCJI JESZCZE WIELE LAT PO UKAZANIU SIĘ PRINCIPIÓW NEWTONA. WOLTER TOROWAŁ DROGĘ NOWEJ NAUCE BŁYSKOTLIWĄ INTELIGENCJĄ I ŚWIETNYM PIÓREM. Sławny Francuz rzadko bywa kojarzony z naukami ścisłymi. A przecież i na tym polu ...
ŚWIĘTY WOJCIECH - PATRON NOWEJ EUROPY
TERESA DUNIN-WĄSOWICZ Kwiecień 1997
KOŚCIOŁY W POLSCE, W CZECHACH, NA WĘGRZECH I W NIEMCZECH WYSTĘPUJĄ DO STOLICY APOSTOLSKIEJ O OGŁOSZENIE ŚWIĘTEGO WOJCIECHA PATRONEM JEDNOCZĄCEJ SIĘ EUROPY. Święty Wojciech, z pochodzenia Czech, biskup praski, spędził sporo czasu poza granicami swego ...
OD ROZSĄDKU DO KATASTROFY
STEFAN BRATKOWSKI Kwiecień 1997
SENS UBEZPIECZEŃ SPROWADZA SIĘ DO UNIKANIA RYZYKA, A PRZYNAJMNIEJ DO JEGO ZMNIEJSZANIA. TYMCZASEM WŁAŚNIE UBEZPIECZENIA STAŁY SIĘ W HISTORII FINANSÓW POLEM INTERESÓW NAJBARDZIEJ RYZYKOWNYCH. WSZĘDZIE. TAKŻE, JAK SIĘ PRZEKONAMY, W KRAJU, GDZIE WSZYSCY ...
TAJEMNICA ŚMIERCI POETY
JOANNA NURKOWSKA Luty 1997
Fot. Internet Czy wiedzą państwo na co zmarł Edgar Allan Poe? Jego biografowie powiedzą pewnie z lekkim zażenowaniem, że "zapił się na śmierć". Nic z tych rzeczy. Być może poeta nadużywał napoi wyskokowych, nie one jednak były bezpośrednią ...
ZŁE GRY
TOMASZ BORKOWSKI Luty 1997
ZABAWA JEST STARSZA OD KULTURY. BAWIĄ SIĘ TAKŻE ZWIERZĘTA I ROBIŁY TO DUŻO WCZEŚNIEJ, ZANIM NA ZIEMI POJAWIŁ SIĘ CZŁOWIEK. Granica między grą a zabawą jest trudna do przeprowadzenia. Niektóre języki nie odnotowują nawet takiego rozróżnienia, na przykład ...
TUR W AKCJI PRZEDWYBORCZEJ
ANDRZEJ GORZYM Luty 1997
LUTY 1947 ROKU (...) Spośród wielu spraw natury organizacyjnej i oświatowej na czoło wysunęła się sprawa udziału TUR-u (Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego) w kampanii przedwyborczej. I głównie temu zagadnieniu poświęcone były wygłoszone referaty. ...
JAK DZIELIĆ STRATY
STEFAN BRATKOWSKI Luty 1997
INTERESY, POLEGAJĄCE NA... DZIELENIU STRAT, NARODZIŁY SIĘ JESZCZE WCZEŚNIEJ NIŻ OPISYWANA TU PRZED MIESIĄCEM "POTĘGA Z NICZEGO", CZYLI RUCH OSZCZĘDNOŚCIOWY. ALE DOPIERO W DRUGIEJ POŁOWIE XIX WIEKU UBEZPIECZENIA STAŁY SIĘ INTERESAMI NA WIELKĄ ...
NIEOCZEKIWANA POTĘGA Z NICZEGO
STEFAN BRATKOWSKI Styczeń 1997
HISTORIA GIGANTA FINANSOWEGO, KTÓRY WYRÓSŁ DOSŁOWNIE Z NICZEGO, ZACZĘŁA SIĘ W RZECZYWISTOŚCI WCZEŚNIEJ NIŻ PRZYGODA BRACI PEREIRÓW, OPISANA W "WIŻ" NR 10/1996. CO WIĘCEJ, TO ICH NATCHNĄŁ SAM SUKCES RUCHU OSZCZĘDNOŚCIOWEGO. JEDNAKŻE KASY OSZCZĘDNOŚCI ...
PAMIĘTNE DATY-GRUDZIEŃ
BOGDAN MIŚ Grudzień 1996
* 1. 12. 1913 r. Otwarcie pierwszej w dziejach stacji benzynowej (Pittsburgh, USA). * 2. 12. 1942 r. W University of Chicago pod kierunkiem Enrico Fermiego ruszył pierwszy reaktor jądrowy. Samopodtrzymująca się reakcja rozszczepienia zachodziła w ...
PAŃSTWO ZŁEM KONIECZNYM
WIKTOR OSIATYŃSKI Listopad 1996
Zgadzając się, że państwo jest złem, nie sądzę, by mogło ono przestać istnieć. Bywają zjawiska złe, ale nieuniknione, a nawet niezbędne. Takim zjawiskiem jest właśnie państwo. Wielu ludzi sądzi, że państwo jest dobrem, któremu należy się możliwie największa ...
NOSTALGICZNE MIEJSCA
AGNIESZKA PRZYBYSZ Listopad 1996
Listopad to miesiąc, kiedy szczególnie często odwiedzamy groby naszych bliskich. Ale są cmentarze, które zwiedzamy - i to przez cały rok. Przybywamy na nie przede wszystkim po to, aby odnaleźć miejsca spoczynku wybitnych, zasłużonych ludzi. Spacerując ...
DRUGA MŁODOŚĆ
MIECZYSŁAW RAKOWSKI Listopad 1996
LISTOPAD 1966 ROKU Z dyskusji ekonomicznych, które toczą się w naszym kraju, wynika, że chyba największe możliwości potanienia rozwoju gospodarczego tkwią w tak zwanej - intensyfikacji. Gdy przeciętny pracownik słyszy słowo intensyfikacja - kojarzy ...
NA DROGACH MIĘDZYNARODOWEJ
FELIKS BOCHEŃSKI Listopad 1996
LISTOPAD 1946 ROKU Akt założycielski U.N.R.R.A. (Organizacja Narodów Zjednoczonych dla Spraw Pomocy i Zaopatrzenia) określa jako cel organizacji przyjście z natychmiastową pomocą ludności wyzwolonych terenów przez dostarczenie jej żywności, odzieży, ...
PRZEGLĄD POLITYCZNY
REDAKCJA Listopad 1996
LISTOPAD 1926 ROKU Po raz pierwszy zwołana sesja sejmowa według nowego brzmienia konstytucji rozpoczęła się w atmosferze sporu. Opinja niezupełnie dobrze zorjentowała się w jego sensie, uważała go za wzór czysto formalny - i zbędny. (...) Chodziło ...
WIRUS EBOLA W STAROŻYTNEJ GRECJI
JOANNA NURKOWSKA Listopad 1996
Czy zarazy współczesnej cywilizacji nękały również starożytnych Greków? Epidemiolodzy z Naval Medical Center w San Diego sądzą, że tajemniczą epidemię, szalejącą w Atenach w latach 430-425 p.n.e. spowodował dobrze znany nam wirus Ebola, który w zeszłym ...
PAMIĘTNE DATY-LISTOPAD
BOGDAN MIŚ Listopad 1996
* 1. 11. 1880 r. Urodził się Alfred Lothar Wegener (zm. 1930), niemiecki geofizyk, twórca teorii dryfu kontynentów. * 2. 11. 1920 r.W Pittsburghu w USA uruchomiono pierwszą publiczną, komercyjną rozgłośnię radiową. Równocześnie pojawiły się pierwsze ...
PROBLEMY POKOJU
K. ZILLIACUS Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1946 ROKU (...) Wojna interwencyjna, prowadzona przez państwa zachodnie przeciw rewolucji rosyjskiej, wielki kryzys gospodarczy, faszystowskie kontrewolucje i agresje, polityka profaszystowska prowadzona przez państwa zachodnie i w końcu ...
PIĘKNO W TECHNICE
W. VORBRODT Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1926 ROKU (...) niektórzy uważają nasze czasy obecne, czasy panowania techniki, jako czasy zbyt trzeźwo i realnie wszystko traktujące, bez krzty romantyzmu i poezji. Tymczasem wiek nasz, gdy głębiej wnikniemy w jego charakter, jest wiekiem ...
WĘGIERSKA JESIEŃ 1956
JERZY KOCHANOWSKI Październik 1996
Stopień podporządkowania społeczeństwa i natężenie terroru były na Węgrzech nieporównywalnie wyższe niż w innych krajach bloku. Toteż węgierski stalinizm zakończył się erupcją społecznej nienawiści o rozmiarach niespotykanych w całej komunistycznej Europie. Na ...
WZLOT I UPADEK SPOŁECZEŃSTWA OBYWATELSKIEGO W POLSCE
WIKTOR OSIATYŃSKI Październik 1996
Społeczeństwo obywatelskie lat siedemdziesiątych było odbiciem sytuacji, w jakiej przyszło mu działać. Powstało nie obok państwa, a przeciw niemu - równoważąc największe dolegliwości systemu komunistycznego. Stan wojenny położył kres instytucjonalnemu ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Październik 1996
* 2. 10. 1925 r. John Logie Baird (1888-1946), szkocki wynalazca, dokonał pierwszej udanej próby przekazania na odległość telewizyjnego obrazu człowieka w ruchu (był nim goniec - W. Taynton). Honorarium za ten historyczny występ przed kamerą wyniosło ...
DŁUGA DROGA DO TAJEMNIC PAMIĘCI
RYSZARD PIEKAROWICZ Październik 1996
PAŹDZIERNIK 1966 ROKU Pamięć pozwala nie tylko odpowiedzieć na pytanie, kiedy była bitwa pod Grunwaldem, lecz także układać genialne teorie, snuć niebotyczne wizje, robić wynalazki i wspominać pierwszą miłość. (...) Nic dziwnego, że uczeni od dawna ...
KOPALNIE URANU W POLSCE
WOJCIECH REJMAN Wrzesień 1996
Na temat kopalnictwa i przeróbki uranu w Polsce narosło wiele legend i zwyczajnych plotek. Wiąże się to z niewielką, czy wręcz śladową wiedzą społeczeństwa wynikającą z nałożonego przez władze, praktycznie do lat dziewięćdziesiątych, niemalże całkowitego ...
ŚWIAT LUDZI NIEZNANYCH
WITOLD KONOPKA Wrzesień 1996
WRZESIEŃ 1966 ROKU (...) Bo o tym, że Grzegorz, Rudy - Stanisław Kunicki, ten który w pewnym momencie stanął na czele nielegalnej organizacji, załamał się w więzieniu - musieli wiedzieć współczesni mu, i późniejsi, działacze ruchu robotniczego. Ale ...
PAMIĘTNE DATY
BOGDAN MIŚ Wrzesień 1996
* 1. 09. 1977 r. Sprzedano w USA pierwszy prymitywny komputer domowy TRS-80 Model I (niektóre źródła podają datę 9 września). * 1. 09. 1985 r. Naukowcy francuscy i amerykańscy odnajdują wrak Titanica, który zatonął w 1912 roku po zderzeniu z górą lodową. * ...
SPOŁECZEŃSTWO MASOWE
WIKTOR OSIATYŃSKI Sierpień 1996
Społeczeństwo cywilne pragnęło wolności od państwa; społeczeństwo masowe zapragnie wolności poprzez nie. Lud, partia, państwo i wódz - oto nowa wizja społeczeństwa, diametralnie przeciwstawna obywatelskiemu. Utkane z elit społeczeństwa burżuazyjnego ...
O GROBOWCACH STAROŻYTNYCH EGIPCJAN
TADEUSZ DZIERŻYKRAY-ROGALSKI Sierpień 1996
SIERPIEŃ 1966 ROK Słońce świeci niezwykle jaskrawo. W dole, pode mną znajdują się ruiny niedawno odkopanej świątyni Totmesa III, dalej żółta, zupełnie pustynna dolina Deir el Bahari i na horyzoncie - zielone pasmo nadnilowej roślinności. To miejsce, ...
KONFERENCJA PARYSKA
LEON PRZEMSKI Sierpień 1996
SIERPIEŃ 1946 ROK Pierwsza Konferencja Paryska - nazwijmy ją majową, bo miała po niej nastąpić druga, czerwcowa - rozpoczęła swoje obrady w atmosferze zgoła nie sprzyjającej zgodnemu rozwiązywaniu trudności powojennych w duchu Statutu ONZ i współpracy ...
PAMIĘTNE DATY-SIERPIEŃ
BOGDAN MIŚ Sierpień 1996
* 1. 08. 1744 r. Urodził się Jean Baptiste Lamarck (zm. 1829), francuski biolog i ewolucjonista. Twórca pierwszej, opartej na naukowych podstawach, teorii ewolucji (lamarkizm). Wprowadził do nauki termin "biologia". * 3. 08. 1831 r. Urodził ...
TRUDNY START
STANISŁAW WAŁĘGA Lipiec 1996
Po 1503 latach przerwy na ziemi greckiej znów pojawili się sportowcy-olimpijczycy. Otwarcie Igrzysk I Olimpiady ery nowożytnej odbyło się w Atenach 5 kwietnia 1896 roku. Panhelleńskie igrzyska olimpijskie, od 776 roku p.n.e. odbywające się co cztery ...
PAMIĘTNE DATY-LIPIEC
BOGDAN MIŚ Lipiec 1996
* 1. 07. 1646 r. Urodził się Gottfried Wilhelm Leibniz (zm. 1716), niemiecki filozof, logik i matematyk, twórca koncepcji filozoficznej, według której świat jest zbiorem monad, elementarnych substancji niematerialnych. Odkrył (niezależnie od Isaaca Newtona) ...
SZTUKA SPOŁECZNEJ ORGANIZACJI
WIKTOR OSIATYŃSKI Lipiec 1996
W ostatnich stuleciach formułowano różne koncepcje społeczeństwa obywatelskiego. Według Locke'a powstawało ono w wyniku umowy społecznej; dla Hegla stanowiło odmienną od wspólnot narodowej i państwowej sieć współzależności opartych na rynku. Gramsci ...
PAMIĘTNE DATY-CZERWIEC
BOGDAN MIŚ Czerwiec 1996
* 1. 06. 1796 r. Urodził się N. L. Sadi Carnot (zm. 1832) fizyk francuski, współtwórca teorii maszyn cieplnych. Pierwszy zauważył, że pracę użyteczną można uzyskać tylko przy przejściu ciepła od ciała cieplejszego do chłodniejszego (cykl Carnota). * ...
W STULECIE NOBLA
BOLESŁAW JASZUŃSKI Czerwiec 1996
W roku bieżącym przypada stulecie śmierci Alfreda Nobla, jednego z najlepiej znanych wynalazców. Dobrze, że polski czytelnik może z tej okazji sięgnąć po jego polską biografię. Niewielu wynalazców, także rodzimych, uczczono w taki sposób w naszym kraju. ...
MAŁE WIELKIE SPRAWY
JACEK KUNICKI Maj 1996
Groźny Korsykanin między podbojami krajów i niezliczonymi podbojami kobiet znajdował jeszcze czas na zajmowanie się sprawami, które tylko z pozoru wyglądały na drobiazgowe. Nie ma nic trudniejszego niż zdecydować się. Kto to powiedział? Zagadkę rozwiązuję ...
SARMATYZM
ŁUKASZ KĄDZIELA Maj 1996
Niegdyś oryginalny rys kultury szlachty polskiej, jej ideologia i styl życia, z czasem stał się marzeniem o wielkości Rzeczypospolitej i świadkiem jej upadku. Do dziś przetrwał w obyczajowości i charakterze narodowym Polaków. Sarmatyzm należy do tych ...
PAMIĘTNE DATY-MAJ
BOGDAN MIŚ Maj 1996
* 1.05.1493 r. Urodził się Phillipus A. Paracelsus (właściwie TheopharastusBombastus von Hohenheim, zm. 1541), niemiecki lekarz i filozof, jeden zprekursorów nowożytnej medycyny. * 1.05.1839 r. Urodził się Hilaire de Bernigaud Chardonnet (zm.1924), ...
ANGLIKANIZM
KAROL KARSKI Kwiecień 1996
Anglikanizm jest w dużej mierze syntezą katolicko-protestancką. Jego charakter i specyfika dają się wyjaśnić tylko w świetle angielskiej historii Kościoła. Jest rzeczą powszechnie znaną, że kiedy król Henryk VIII (panujący w latach1509-1547) zrywał ...
PAMIĘTNE DATY - KWIECIEŃ
BOGDAN MIŚ Kwiecień 1996
* 3.04.1953 r. Uruchomiono potężny, jak na owe czasy, komputer stacjonarnyIBM 701, który na wiele lat wyznaczył światowy standard w tej dziedzinie. * 5.04.1588 r. Urodził się Thomas Hobbes, filozof angielski (zm.1679), który próbował zbudować racjonalny ...
OBYŚ PRZEŻYŁ MILIONY LAT
ZBIGNIEW SZAFRAŃSKI Marzec 1996
Przed ponad siedemdziesięciu laty ciało króla Egiptu Tutanchamona,które od 33 wieków spoczywało w ciemnościach grobu, zostało wydobyte naświatło dzienne. W swym pierwszym numerze z 1926 roku "Wiedza i Życie"donosiła o tamtym fascynującym wydarzeniu. ...
ABY ŚWIAT BYŁ BEZPIECZNY
IRENA POPIUK-RYSIŃSKA Marzec 1996
Mimo istnienia Ligi Narodów i Organizacji Narodów Zjednoczonych, mających dbać o pokój i bezpieczeństwo na świecie, nie udało się wyeliminować konfliktów i wojen z naszych współczesnych dziejów. Czy zatem organizacje te całkowicie zawiodły pokładane ...
HIPPOKRATES I POCZĄTKI MEDYCYNY NAUKOWEJ
JERZY CIECHANOWICZ Luty 1996
Nazywa się go ojcem medycyny. Prawdopodobnie to on jest autorem Przysięgi, która dała początek etyce lekarskiej. Z całą pewnością stworzył podwaliny medycyny naukowej i stał się najsłynniejszym lekarzem starożytności. Przysięga Hippokratesa Hippokrates1, ...
ZADZIWIAJĄCA HISTORIA KOKI
PIOTR DASZKIEWICZ Luty 1996
Niewiele roślin odegrało w historii tak znaczącą rolę, jak kokainowy krzew. Uważano, że jest darem boskim i diabelskim wynalazkiem, lekiem skutecznym na wszystkie dolegliwości i zemstą ostatnich Inków na białych kolonizatorach. Kokainowa botanikaKokainowy ...
PAMIĘTNIK MALARSKI ALEKSANDRA SOCHACZEWSKIEGO
MAGDALENA SZCZĘSNY-MRÓWCZYŃSKA Styczeń 1996
Portrety katorżników - towarzyszy niedoli, sceny rodzajowe z życia zesłańców w więzieniach etapowych, w kopalniach i w bezkresnych śniegach podczas ucieczek - to tematyka twórczości artysty. Dziś jego kolekcja stanowi nieocenione źródło historyczne ...